Θυμάμαι, σχεδόν από τη δεύτερη θητεία της κυβέρνησης Κωνσταντίνου Καραμανλή την εκάστοτε αντιπολίτευση να μιλάει για τη «βαθιά κρίση αξιοπιστίας των θεσμών». Δηλαδή, επί μισόν αιώνα αναπαράγεται η ίδια κασέτα και αυτό και κουράζει και προκαλεί μια μελαγχολική θυμηδία. Συγχρόνως φανερώνει την ένδεια του πολιτικού λόγου όσων κάνουν αυτήν την εκτίμηση, η οποία, ούτως ή άλλως, ουδεμία αξία έχει ως τετριμμένη. Ολες ανεξαιρέτως οι κυβερνήσεις κατηγορήθηκαν για την καταρράκωση των θεσμών, αλλά ευτυχώς η μεταπολιτευτική μας δημοκρατία υπάρχει και αποτελεί την καλύτερη περίοδο, μακράν, στην Ιστορία της Νεότερης Ελλάδας.
Καμιά αναθεώρηση Συντάγματος δεν συνήγειρε τα πλήθη. Πάντα αποτελούσε μια διαδικασία που αφορούσε τον μικρόκοσμο της πολιτικής, συμπεριλαμβανομένων και των συνταγματολόγων. Εκ της φύσεώς της είχε περιορισμένο ακροατήριο και πολύ γρήγορα έφευγε από τα φώτα της όποιας δημοσιότητας. Πιο πολύ απασχολούσαν τους σχολιαστές οι πολιτικές συγκλίσεις που επιτυγχάνονταν στις ψηφοφορίες, παρά το περιεχόμενο των αναθεωρημένων άρθρων. Ακόμη και η σημαντικότερη αναθεώρηση, αυτή του 1986, παρέμεινε εντός των τειχών της πολιτικής. Ηταν κοινωνικώς αδιάφορη. Και να αναλογιστούμε μέσα σε τι κλίμα έγινε – εκλογή Χρήστου Σαρτζετάκη, ομοιόχρωμα ψηφοδέλτια, αρπαγή κάλπης, εκλογές 1985. Συγχρόνως αποτέλεσε μια θεσμική – πολιτική τομή καθώς καθιέρωσε, και άριστα έπραξε, το πρωθυπουργοκεντρικό μοντέλο εξουσίας, χάρη στο οποίο η πατρίδα μας, παρά τις γνωστές περιπέτειές της, δεν γνώρισε ποτέ συνταγματική κρίση.
Συνεπώς, ανέκαθεν η αναθεώρηση του Συντάγματος ήταν ένα ζήτημα «τεχνικό», καθώς αφορούσε τους συνταγματολόγους και την πολιτική τάξη της Ελλάδας, αλλά ήταν κοινωνικώς αποστειρωμένο. Το ερώτημα είναι αν η προτεινόμενη αναθεώρηση μπορεί να διαρρήξει αυτό το πλαίσιο και να προκαλέσει το ενδιαφέρον ευρύτερων κοινωνικών στρωμάτων. Αυτό είναι το στοίχημα πρωτίστως της κυβέρνησης, η οποία είναι προφανές ότι επιδιώκει να την εντάξει στον προεκλογικό της αγώνα. Ομως, για να γίνει αυτό, θα πρέπει η αναθεώρηση να προκαλέσει το ενδιαφέρον σημαντικού μέρους της κοινωνίας.
Υπάρχουν προτεινόμενα προς αναθεώρηση άρθρα τα οποία θα απασχολήσουν τους πολίτες, όπως αυτά της μονιμότητας των δημοσίων υπαλλήλων, της ίδρυσης μη κρατικών πανεπιστημίων, του τρόπου ανάδειξης της ηγεσίας της Δικαιοσύνης, της ποινικής ευθύνης μελών μιας κυβέρνησης. Πολύ αμφιβάλλω αν θα γίνει επί της ουσίας ένας γόνιμος διάλογος. Νομίζω ότι πιο πολύ θα ανταλλαγούν εκατέρωθεν πυρά και λόγω της προεκλογικής περιόδου. Αλλωστε, η ουσία των αλλαγών θα αφορά την επόμενη Βουλή, όμως σίγουρα θα αποτελέσει μέρος του προγραμματικού λόγου όλων των κομμάτων.
Προχθές, με μια ακαριαία παρέμβασή του ο Ευάγγελος Βενιζέλος μίλησε για «τη διάρρηξη του κοινωνικού συμβολαίου της Μεταπολίτευσης». Θα μου επιτρέψει να διαφωνήσω. Το άτυπο κοινωνικό συμβόλαιο, με ποικίλες πρόνοιες, τηρείται ευλαβικά επί μισόν αιώνα από τα συμβαλλόμενα μέρη: κοινωνία και πολιτική τάξη. Κινδυνεύει να διαρραγεί σε ένα σημείο του, αυτό που προβλέπει πως ο εκάστοτε πρωθυπουργός, μετά τη δεύτερη συνεχόμενη θητεία του, «καίγεται».
