Ημέρα 1.441 του πολέμου. Η θερμοκρασία στο Κίεβο μείον 20. Τα μεσάνυχτα, χτυπήθηκαν κτίρια, ένας παιδικός σταθμός και ενεργειακές υποδομές (Guardian, Ukraine War Briefing, Kyiv and Kharkiv under Russian Attack). Βίντεο στα κοινωνικά δίκτυα δείχνουν πηχτό σκοτάδι και φλόγες. Πώς είναι, όμως, η καθημερινότητα των απλών ανθρώπων;
Στο ντοκιμαντέρ της Ουκρανής σκηνοθέτιδος Olha Zhurba, Пісні землі, що повільно горить (2023), μέσα από μία ήσυχη, ποιητική ματιά, που μου θύμισε τη δική μας Εύα Στεφανή, παρακολουθούμε την αργή μετατροπή του πολέμου από ασύλληπτο σοκ σε καθημερινότητα. Το πολύ καλό ντοκιμαντέρ στα γερμανικά λέγεται Wenn Krieg Alltag Wird, Οταν Ο Πόλεμος Γίνεται Καθημερινότητα (και, εάν αντέχετε τους γερμανικούς ή γαλλικούς υπότιτλους μπορείτε να το παρακολουθήσετε δωρεάν στο κανάλι arte). Στα αγγλικά, ο τίτλος έχει περισσότερη ποιητικότητα, Songs of Slow Burning Earth, Τραγούδια Της Γης Που Σιγοκαίει. H ταινία ήταν υποψήφια για διάφορα ευρωπαϊκά βραβεία.
Αρχίζει με τον πανικό της εκκένωσης. Συνωστισμένα πλήθη σε σταθμούς τρένων. Αυτοκίνητα που σχηματίζουν ουρές. Μια φωνή που λέει να δοθεί προτεραιότητα στα μικρά παιδιά. Γιαγιάδες πάνε να κλάψουν και καταπίνουν το κλάμα. Κι ύστερα η ταινία, με μία ήσυχη σιγουριά, με βλέμμα καθαρά ποιητικό, μετακινείται σε παγωμένα λιβάδια που τα καλύπτει το χιόνι, εκεί όπου η ζωή συνεχίζεται ανάμεσα σε αγελάδες και δάση. Ενα εργοστάσιο ψωμιού: οι εργάτριες φουρνίζουν, από μακριά ακούγονται ήχοι βομβαρδισμού. Ενα σχολείο: τα παιδιά ζωγραφίζουν. Στις ζωγραφιές τους βάζουν τα χρώματα της ουκρανικής σημαίας. Κίτρινο, μπλε, ο πόλεμος εισχωρεί στον κόσμο τους.
Δίνεται σήμα να πάνε στο καταφύγιο που είναι σαν μία ακόμη σχολική αίθουσα, κάτι σαν υπόγειο γυμναστήριο. Εκεί η ζωγραφική και η φασαρία συνεχίζονται. Οι δασκάλες κάνουν τις τροχονόμους, μια δύσκολη μέρα στη δουλειά, αυτό είναι όλο. Χιονισμένα τοπία της επαρχίας: απόλυτη σιωπή και γαλήνη, άνθρωποι που πενθούν. Χιόνι, πολύ χιόνι και άνθρωποι στους δρόμους, σε φυγή ή μελαγχολία. Για 95 περίπου λεπτά η Olha Zhurba κοιτάζει ψύχραιμα, αργά και μεγαλουργεί.
Σε εντελώς άλλο στυλ, εάν αντέχετε, μπορείτε να δείτε την εξάλεπτη εργασία της Rebecca Ritters στην DW με τίτλο Identifying dead Ukrainian soldiers returned from Russia (δωρεάν στο κανάλι της DW). Εδώ τα έξι λεπτά είναι υπεραρκετά και προσωπικά σταμάτησα περίπου στα δύο. Το βίντεο-ρεπορτάζ ακολουθεί τη διακομιδή πτωμάτων πεσόντων νέων ανδρών. Τα τρένα που έχουν διαμορφωθεί ειδικά για τη μεταφορά των σορών αποκαλύπτουν το φορτίο τους. Βουνά από λευκές σακούλες με πτώματα μέσα. Το σημείο βρίσκεται στην Οδησσό. Η ιατροδικαστική ομάδα επιχειρεί να εντοπίσει επαρκή στοιχεία για την ταυτοποίηση των σορών. Η δουλειά είναι δύσκολη, μερικές σακούλες έχουν μόνο κομμάτια και καμένα ρούχα. Πάρτε εντελώς στα σοβαρά την προειδοποίηση στην αρχή του βίντεο για τη σκληρότητα των εικόνων.
Ενα από τα πιο παράξενα (και αισιόδοξα) ντοκιμαντέρ που έχω δει για την καθημερινότητα στην Ουκρανία είναι το Queens Of Joy (Βασίλισσες της Χαρά) της Olga Gibelinda, που έκανε παγκόσμια πρεμιέρα στο Διεθνές Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ της Θεσσαλονίκης. Με λίγο ψάξιμο το βρίσκει κανείς πια και στο διαδίκτυο. Αφορά τα νυχτερινά κλαμπ της κουήρ κοινότητας του Κιέβου που οργανώνουν βραδιές με τραγούδι και χορό προκειμένου να συγκεντρώσουν χρήματα για το στράτευμα. Τα ημιυπόγεια κλαμπ υποδέχονται τους θαμώνες, σερβίρονται ποτά, μπαίνει η μουσική. Οι βασίλισσες βάφονται και βάζουν τις περούκες τους, χορεύουν και η ζωή συνεχίζεται, αλλά δεν είναι πια η ίδια.
