Πριν από μερικές εβδομάδες, στη στήλη αυτή, απαρίθμησα τρία ταμπού που έχουμε: Πυρηνική ενέργεια, Λειτουργία καταστημάτων τις Κυριακές και Ψηλά κτίρια. Δεν ήμουνα βέβαιος αν θα έγραφα για τα ψηλά κτίρια. Να όμως, που βλέποντας μια σειρά στο Netflix αποφάσισα ότι αξίζει τον κόπο. Η σειρά λέγεται «City of Shadows» και διαδραματίζεται στη Βαρκελώνη. Αξίζει τον κόπο να τη δείτε, γιατί στα διάφορα επεισόδιά της αναδεικνύει τα κτίρια και τα έργα του Antonio Gaudi, ενός παρεξηγημένου αρχιτέκτονα – μηχανικού, που μόνο αρκετά χρόνια μετά τον θάνατό του έχει αναγνωριστεί η αξία του και η μεθοδολογία του.
Ο Gaudi πέθανε το 1926 όταν τον πάτησε ένα τραμ στη Βαρκελώνη. Το εμβληματικό έργο του, η Sagrada Familia, που θεμελιώθηκε το 1882, ακόμα δεν έχει ολοκληρωθεί και οι εκτιμήσεις για την ολοκλήρωσή της, ποικίλλουν και φθάνουν μέχρι το 2035. Για την ιστορία, στον ισπανικό εμφύλιο (1936) έγιναν βανδαλισμοί και καταστράφηκαν σχέδια και γύψινα μοντέλα του Gaudi και ίσως γι’ αυτό καθυστέρησαν οι εργασίες.
Θεωρώ τον εαυτό μου πολύ τυχερό, γιατί κατά τη διάρκεια των σπουδών μου, σαν πολιτικός μηχανικός στο ΕΜΠ, είχα την ευκαιρία να ζήσω στη Βαρκελώνη για δύο μήνες το καλοκαίρι του 1962, με την ανταλλαγή σπουδαστών και έτσι γνώρισα πολύ καλά την πόλη. Σαν μηχανικός είχα εντυπωσιαστεί από τα έργα του Gaudi και τα επισκέφθηκα όλα ανεξαιρέτως. Αυτό όμως που μου έκανε πολύ μεγάλη εντύπωση ήταν ο τρόπος που έκανε τη στατική επίλυση των κτιρίων του, που κατέληγαν να είναι κομψοτεχνήματα. Δεν είναι ο σκοπός μου να αναλύσω τη μεθοδολογία, αλλά αν κάποιος αναγνώστης είναι πολιτικός μηχανικός, τον προτρέπω να αναζητήσει τα τεχνικά στοιχεία για να διαπιστώσει ότι ο Gaudi ήταν πραγματικά μεγαλοφυΐα.
Στη Βαρκελώνη πήγα ξανά το 1992 για τους Ολυμπιακούς Αγώνες. Τότε άρχισε να εμφανίζεται η μεταμόρφωση της πόλης. Αυτά όμως που είδα στην τηλεοπτική σειρά δεν έχουν καμία σχέση με την πόλη που ήξερα. Με πολύ απλά λόγια, ένα μεγάλο μέρος της πόλης στο ιστορικό κέντρο και στα πέριξ έχει μείνει αναλλοίωτο με σχετικά χαμηλά κτίρια. Ομως οι καινούργιες περιοχές που αναπτύχθηκαν διαθέτουν ουρανοξύστες και πολύ ψηλά κτίρια. Ακόμα και η υπόθεση της τηλεοπτικής σειράς αφορά παλαιές γειτονιές όπου κατεδαφίστηκαν τα παλαιά χαμηλά κτίρια για να χτιστούν οι ουρανοξύστες.
Το ίδιο φαινόμενο παρατηρείται και σε άλλες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. Εχω πολλά χρόνια να ταξιδέψω στο εξωτερικό. Το τελευταίο μου ταξίδι στο Λονδίνο ήταν πριν από πολλά χρόνια, αλλά νομίζω ότι μπορώ να κάνω μια περιήγηση για να δούμε τι έχει συμβεί.
– Λονδίνο
Στις περιοχές Westminster (Κοινοβούλιο, Buckingham Palace, και το μεγαλύτερο μέρος του West End) δεν υπάρχουν ουρανοξύστες και ιδιαίτερα ψηλά κτίρια. Σε άλλες περιοχές, όπως στο χρηματοοικονομικό κέντρο του Λονδίνου και το Canary Wharf έχουν αναπτυχθεί ψηλά κτίρια και ουρανοξύστες. Επίσης, γύρω από το Λονδίνο, Vauxhall, Nine Elms, Battersea έχουν αναπτυχθεί ψηλά κτίρια κατοικιών και γραφείων.
– Παρίσι
Εχω πολλά χρόνια να πάω στο Παρίσι. Γι’ αυτό αναζήτησα πληροφορίες από τη Wikipedia. Σε γενικές γραμμές το κέντρο του Παρισιού (το ιστορικό / τουριστικό «Paris intra-muros», ειδικά τα κεντρικά διαμερίσματα) είναι σχεδόν χωρίς ουρανοξύστες, λόγω πολιτικών κανονισμών ύψους που εφαρμόστηκαν μετά την έντονη αντίδραση για τον Πύργο Montparnasse και περιόρισαν τα νέα κτίρια (π.χ. όριο ~37 μ. από το 1977 σε πολλές ζώνες).
Υπάρχουν όμως εξαιρέσεις και «θύλακοι»:
Tour Montparnasse (210 μ.): είναι ο πιο χαρακτηριστικός «ουρανοξύστης» μέσα στο Παρίσι, στην περιοχή Montparnasse (15ο διαμέρισμα).
Μερικές ζώνες εντός πόλης με ψηλά συγκροτήματα, κυρίως στα 13ο και 15ο διαμερίσματα (π.χ. Front de Seine/Beaugrenelle), αλλά το κεντρικό ιστορικό Παρίσι παραμένει κατά βάση «tall-building-free».
Κτίζεται τώρα ένας ουρανοξύστης στο Ελληνικό και υπάρχουν έντονες αμφισβητήσεις για το έργο. Γιατί;
Το «πραγματικό» cluster ουρανοξυστών του μητροπολιτικού Παρισιού είναι η La Défense, που βρίσκεται δυτικά και εκτός των ορίων του κεντρικού Παρισιού και λειτουργεί ως μεγάλος επιχειρηματικός πόλος με πολλούς πύργους.
– Ρώμη
Στην τουριστική Ρώμη έχουν διατηρηθεί χαμηλά τα κτίρια. Γύρω στα προάστια και κυρίως στο EUR έχουν ανεγερθεί ουρανοξύστες για επαγγελματικούς και οικιστικούς χώρους. Ετυχε να ζω και να εργάζομαι για δύο μήνες στο EUR το καλοκαίρι του 1973 και γνωρίζω πολύ καλά τι συνέβη εκεί. Το ευρωπαϊκό κέντρο της εταιρείας ηλεκτρονικών υπολογιστών Univac βρισκόταν στο EUR πολύ κοντά στην κατοικία που έμενα και έτσι είχα ελάχιστο χρόνο μετακίνησης. Ζούσα σε ένα διαμέρισμα σε ένα πολύ ψηλό κτίριο και μεγάλους ελεύθερους χώρους, όπου η μόνη κυκλοφορία οχημάτων ήταν η είσοδος και η έξοδος από το συγκρότημα. Δηλαδή, πολύ ήπια κυκλοφορία και χρήση των ελεύθερων χώρων για τους κατοίκους και τα παιδιά. Ηταν πραγματική χαρά Θεού. Το EUR αναπτύχθηκε σχετικά πρόσφατα. Ηταν έλη τα οποία αποξηράνθηκαν και δημιούργησαν μια περιοχή υψηλού επιπέδου διαβίωσης και εργασίας.
– Αθήνα
Αισίως φθάνουμε στην Αθήνα μας. Πολύ σωστά έχουμε διατηρήσει χαμηλή δόμηση στο κέντρο και στα πέριξ της πόλης. Οταν έχεις αυτό το αριστούργημα που λέγεται Ιερός Βράχος θα ήταν έγκλημα να χτιστούν ψηλά κτίρια γύρω του. Δεν ξέρω αν το έχετε προσέξει, αλλά ο Παρθενώνας είναι ορατός από όλο το μήκος της Πατησίων. Το ερώτημα όμως είναι γιατί δεν μπορούμε να κτίσουμε ψηλά κτίρια μακριά από το κέντρο;
Για παράδειγμα, στην περιοχή κοντά στο «δακτυλίδι» του ΟΤΕ έχουν αναπτυχθεί νέα κτίρια γραφείων και κατοικιών. Ολα είναι χαμηλά. Γιατί; Τα χαμηλά κτίρια ευνοούν την οριζόντια επέκταση της πόλης, η οποία αυξάνει τις αποστάσεις και κατά συνέπεια τις μετακινήσεις με οχήματα είτε ιδιωτικά είτε δημόσια. Ακόμα, η Αττική Οδός συνέβαλε στην ανάπτυξη των περιοχών που διασχίζει. Και εκεί όμως έχουμε τους ίδιους περιορισμούς ύψους. Γιατί; Κτίζεται τώρα ένας ουρανοξύστης στο Ελληνικό και υπάρχουν έντονες αμφισβητήσεις για το έργο. Γιατί;
Μια φαινομενικά πειστική δικαιολογία είναι ότι η Αθήνα βρίσκεται σε σεισμογενή περιοχή. Βεβαίως, αλλά το Τόκυο, το San Franscisco, το Los Angeles και άλλες πόλεις βρίσκονται σε πολύ πιο σεισμογενείς περιοχές, εντούτοις όμως έχουν αναπτυχθεί πανύψηλοι ουρανοξύστες. Κατά τη διάρκεια της δικτατορίας κτίστηκαν και στην Αθήνα μερικά πολύ ψηλά κτίρια, όπως ο Πύργος Αθηνών και ο Πύργος Απόλλων με 24 ορόφους. Και τα δύο κτίρια άντεξαν χωρίς βλάβες τους δύο μεγάλους σεισμούς της Αθήνας, το 1981 και το 1999. Συμπτωματικά διέμενα στον Πύργο Απόλλων το 1981 και πραγματικά συνειδητοποιήσαμε ότι τα κτίρια που κτίζονται ακολουθώντας τον αντισεισμικό κανονισμό είναι πράγματι ασφαλή.
Σκόπιμα αναφέρθηκα στο παράδειγμα του Πύργου Απόλλων για να αναδείξω ότι για να κτιστούν τα ψηλά κτίρια θέλουν σωστή μελέτη, αλλά και σωστή κατασκευή. Ακριβώς για τον λόγο αυτό είναι ασφαλέστερα. Αντίθετα, στις πολυκατοικίες που κτίζουν διάφοροι κατασκευαστές, έχουμε διαπιστώσει ότι γίνονται «εκπτώσεις» τόσο στη μελέτη όσο και στην κατασκευή.
Κλείνοντας, δεν ισχυρίζομαι ότι «σώνει και καλά» από αύριο πρέπει να αλλάξουμε τους κανονισμούς για να επιτρέψουμε ψηλότερα κτίρια. Απλά θέλω να αναδείξω άλλο ένα πρόβλημα που μας κάνει να διαφέρουμε από τον υπόλοιπο κόσμο. Αυτό είναι ένα γενικότερο φαινόμενο που το βλέπουμε σε πολλά θέματα. Ισως γιατί πιστεύουμε (εντελώς αυθαίρετα) ότι είμαστε ο εξυπνότερος λαός της Γης, δεν προσπαθούμε να μάθουμε από εμπειρίες άλλων χωρών και πάντα πιστεύουμε ότι εμείς θα το κάνουμε καλύτερα από τους άλλους.
Τέλος, ψηλότερα κτίρια σημαίνει καλύτερη εκμετάλλευση της γης και απόσβεση του οικοπέδου σε περισσότερα τετραγωνικά μέτρα, που σημαίνει και χαμηλότερη τιμή ανά τετραγωνικό μέτρο. Ενα καλό παράδειγμα είναι ο ουρανοξύστης που χτίζεται στο Ελληνικό. Είναι πολύ δύσκολο να φανταστώ πόσο θα πουλιόταν το τετραγωνικό μέτρο στα διαμερίσματα του πύργου, αν στο Ελληνικό είχαμε κτίρια των 6 και 7 ορόφων.
Και για να μην ξεχνιόμαστε. Υπάρχουν πολλές αντιρρήσεις για τον πύργο αυτό, τις οποίες φυσικά δεν συμμερίζομαι. Για να πληρωθεί το ρηθέν ότι είμαστε «η Ελλάς Ελλήνων Χριστιανών Καθολικώς Διαμαρτυρομένων!».
*Ο κ. Ανδρέας Γ. Δρυμιώτης είναι σύμβουλος επιχειρήσεων.
