Η τακτική αναδίπλωση του Τραμπ στη Μινεσότα ήταν ένα σαφές σημάδι πως συναντά εμπόδια στην προσπάθεια επιβολής ενός κλίματος φόβου, έστω κι αν δεν σήμανε το τέλος της σκληρής πολιτικής του κατά των μεταναστών. Πρόκειται όμως για μια νίκη της κοινωνίας των πολιτών, που θα μπορούσε να έχει και συνέχεια, ή για μια άτυχη στιγμή όπου η κυβέρνηση έχασε προσωρινά τον έλεγχο της δημόσιας εικόνας της;
Ξετυλίγοντας το κουβάρι της αλλαγής στάσης του προέδρου, οι δημοσιογραφικές αναφορές στις ΗΠΑ μιλούν για την πίεση που δέχθηκε παρασκηνιακά από στελέχη των Ρεπουμπλικανών, αλλά και δημοσίως από φιλικά Μέσα όπως το Fox News, για τη ζημία που προκαλεί στην κυβέρνηση η εικόνα από τα βίντεο πολιτών και από τις προσπάθειες συγκάλυψης ευθυνών. Δεν βρέθηκαν, όμως, τυχαία τα έξι διαφορετικά βίντεο που διέψευσαν το κυβερνητικό αφήγημα και προκάλεσαν την οργή της κοινής γνώμης. Ηταν το αποτέλεσμα πολύμηνης οργανωμένης δράσης πολιτών στο Σικάγο, στο Λος Αντζελες, στο Πόρτλαντ κι όπου αλλού δραστηριοποιείται έντονα η ICE. Η παρακολούθηση των βαν της υπηρεσίας από αυτοκίνητα «παρατηρητών», η προειδοποίηση των μεταναστών με σφυρίχτρες και η καταγραφή κάθε επιχείρησης με κάμερες αποτελούν εδώ και καιρό συστηματική τακτική αυτών των ομάδων αντίστασης.
Η δραστηριότητά τους, άλλωστε, δεν σταματάει εκεί. Σε άρθρο που αναδημοσίευσε την Τετάρτη ο πρώην πρόεδρος των ΗΠΑ Μπαράκ Ομπάμα, αναφέρεται μια σειρά από προτεινόμενες ενέργειες, όπως η διανομή προμηθειών σε όσους φοβούνται να βγουν από το σπίτι τους, η παροχή δωρεάν νομικής βοήθειας, καθώς και η εκπαίδευση εθελοντών για τα συνταγματικά δικαιώματα που έχουν, ως παρατηρητές, και για τις μεθόδους αποκλιμάκωσης σε περίπτωση εμπλοκής με τις Αρχές. Ολα αυτά δεν διευθύνονται από κάποια ενιαία εθνική οργάνωση, αλλά από πολλές μικρές τοπικές ομάδες, που μαθαίνουν η μία από την άλλη και συντονίζονται μέσω εφαρμογών στα κινητά τους τηλέφωνα.
Ενας δεύτερος κρίσιμος παράγοντας στις εξελίξεις της περασμένης εβδομάδας ήταν η απολύτως ειρηνική φύση των διαδηλώσεων διαμαρτυρίας. Οι πρώτες δηλώσεις του Τραμπ και των φιλικών του ΜΜΕ μετά τη δολοφονία του Αλεξ Πρέτι μιλούσαν για «υποκίνηση εξέγερσης» από τις τοπικές αρχές, μια σαφής αναφορά στην πιθανή χρήση στρατιωτικών δυνάμεων για την επιβολή της τάξης, όπως είχε γίνει το καλοκαίρι στο Λος Αντζελες. Οι κάτοικοι της Μινεάπολης ωστόσο φάνηκε ότι έμαθαν από τα λάθη των διαδηλωτών στην Καλιφόρνια και –παρακινούμενοι από τον κυβερνήτη και τον δήμαρχό τους– φρόντισαν να μη δώσουν καμία δικαιολογία για ενεργοποίηση του στρατού ή της Εθνοφρουράς.
Ετσι αρχίζουμε πλέον να βλέπουμε αρκετές ομοιότητες με το κίνημα των πολιτικών δικαιωμάτων της δεκαετίας του ’60, στο οποίο επίσης εμπλέκονταν δεκάδες διαφορετικές οργανώσεις, με πιο γνωστό πρωταγωνιστή τον Μάρτιν Λούθερ Κινγκ και τη μέθοδο της «παθητικής αντίστασης». Οι τηλεοπτικές εικόνες της βαναυσότητας της αστυνομίας κατά των ειρηνικών διαδηλωτών στην Αλαμπάμα το 1963 ήταν από τις κομβικές στιγμές που άλλαξαν δραστικά τη στάση τής –μάλλον αδιάφορης ώς τότε– κοινής γνώμης και έφεραν τελικά τη νίκη απέναντι στο πανίσχυρο ρατσιστικό κατεστημένο του Νότου.
Βρισκόμαστε μπροστά σε άλλο ένα τέτοιο κίνημα; Η κατάσταση είναι, βέβαια, πολύ διαφορετική τώρα, καθώς η σκληρή –και συχνά αντισυνταγματική– δράση της ICE είναι μία μόνον από τις πολλές πτυχές της προεδρίας Τραμπ που προκαλούν αντιδράσεις. Οι περιορισμοί στην κοινωνική πολιτική και στον έλεγχο των επιχειρήσεων, για παράδειγμα, δεν είναι ζητήματα που μπορούν να αντιμετωπιστούν με αντίστοιχο τρόπο στους δρόμους. Υπάρχει πάντως μια γενικευμένη ενεργοποίηση των πολιτών, όπως φάνηκε στις 2.700 συγκεντρώσεις «No Kings» τον Οκτώβριο, όπου συμμετείχε ο αριθμός-ρεκόρ των 7 εκατομμυρίων διαδηλωτών. Σε αντίθεση, όμως, με όσα γνωρίζουμε από το ευρωπαϊκό κοινοβουλευτικό σύστημα, το τελικό ζητούμενο τέτοιων διαδηλώσεων στις ΗΠΑ δεν είναι η παραίτηση της κυβέρνησης και η προκήρυξη πρόωρων εκλογών, αλλά η άσκηση πίεσης στον πρόεδρο για αλλαγή πολιτικής, υπό τον φόβο της επερχόμενης εκλογικής αναμέτρησης τον Νοέμβριο.
Από τις παρασκηνιακές κινήσεις της προηγούμενης εβδομάδας φάνηκε ότι οι Ρεπουμπλικανοί στο Κογκρέσο έχουν λάβει το μήνυμα της λαϊκής δυσαρέσκειας, ειδικά καθώς οι δημοσκοπήσεις τούς δείχνουν να χάνουν τον έλεγχο της Βουλής. Στους επόμενους εννέα μήνες προλαβαίνουν ίσως να ανακάμψουν, αλλά εάν οι Δημοκρατικοί αξιοποιήσουν σωστά τη δυναμική που δημιουργούν τα κινήματα των πολιτών, το πολιτικό σκηνικό σε ένα χρόνο θα είναι πολύ διαφορετικό.
*Ο κ. Νικόλας Μολφέτας είναι σύμβουλος Πληροφορικής, έζησε στις ΗΠΑ τα τελευταία δέκα χρόνια και αρθρογραφεί για την αμερικανική πολιτική από το 2020.
