Συμβαίνει κάτι πρωτόγνωρο. Εως σήμερα, μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και τους αλλόφρονες δικτάτορες, τον Μουσολίνι και τον Χίτλερ, θεωρούσαμε ότι ο δυτικός κόσμος, ή μάλλον ο «δυτικός πολιτικός» ακολουθούσε μια κατά το δυνατόν ορθολογική πολιτική. Τον ορθολογισμό προσπαθούσε να επιβάλει στο διεθνές τοπίο και στον ορθολογισμό στηριζόταν το δημοκρατικό πολίτευμα, η ιστορική κατάκτηση του Δυτικού Κόσμου. Εξ ου και η πεποίθηση ότι η δημοκρατία, από τη στιγμή που κατακτάται από την κοινωνία, είναι δύσκολο, αν όχι αδύνατον να ανατραπεί. Στον ορθολογισμό στηρίχθηκε και το πιο φιλόδοξο εγχείρημα του Δυτικού Κόσμου, η ΕΟΚ στην αρχή και η σταδιακή μετάλλαξή της σε Ευρωπαϊκή Ενωση αργότερα. Πέρα απ’ τα σύνορα της Δύσης εκτεινόταν ένα χάος από απολυταρχισμούς, όπως η Σοβιετική Ενωση ή η Κίνα και καθεστώτα που στηρίζονταν σε τυραννίσκους οι οποίοι μιλούσαν άλλη γλώσσα και στην καλύτερη περίπτωση ο Δυτικός Κόσμος προσπαθούσε να τους διδάξει τη γλώσσα του ορθολογισμού. Αυτή τη γλώσσα μιλούσε και η πολιτική των ΗΠΑ, των νικητών του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου και προστατών της Ευρώπης. Πρότυπο δημοκρατίας το οποίο είχε υποδεχθεί όλη την ευρωπαϊκή δυστυχία στο πρώτο μισό του εικοστού αιώνα. Οι Ευρωπαίοι θυμούνται ότι υπήρξαν αποικιοκράτες. Υπήρξαν όμως και μετανάστες. Θα έλεγε κανείς εσωτερικοί μετανάστες στο πλαίσιο του ίδιου πολιτισμού στον οποίον, παρά τις διαφορές της κουλτούρας τους, συμμετείχαν και οι ΗΠΑ οι οποίες υποδέχονταν όλη την ευρωπαϊκή δυστυχία για να φτιάξουν την ευημερία τους. Εσωτερικοί μετανάστες οι Ιταλοί του Νότου, που γίνονταν εργάτες στη «Φίατ» στον Βορρά ή οι Ελληνες που έπαιρναν το τρένο για τη Γερμανία τη δεκαετία του ’50.
Ο ευρωπαϊκός πολιτισμός, και κατ’ επέκταση η Δύση, είχε εμπιστοσύνη στον ορθολογισμό της. Ηξερε ότι διέθετε τη δύναμη να καταστρέψει τον κόσμο με το πυρηνικό της οπλοστάσιο, όμως το χρησιμοποιούσε για να τον σώσει απ’ την καταστροφή. Αγαπούσε τον κόσμο του. Δεν χρειάζεται να διαβάσεις τα Απομνημονεύματα του Ντε Γκωλ για να καταλάβεις πόσο αγαπούσε τη Γαλλία. Αρκεί να σκεφτείς ότι αν έχεις σύζυγο την Τζάκι και ερωμένη τη Μονρόε, θα ήσουν τρελός να πατήσεις το κουμπί της καταστροφής. Αρκεί να σκεφτείς λογικά.
Το τελευταίο τέταρτο του εικοστού αιώνα ο Δυτικός Κόσμος άρχισε να χάνει την εμπιστοσύνη του στον εαυτό του. Ο Μάης του ’68, που ξεκίνησε από το Παρίσι –απλώθηκε όμως σε ολόκληρη την Ευρώπη– έφτιαξε μια γενιά ευρωγκρινιάρηδων. Μια γενιά που απολάμβανε τα αγαθά που της πρόσφερε η Δύση, όμως δεν αγαπούσε τη Δύση. Την αντιμετώπιζε ως αποικιοκρατική, φαλλοκρατική, φιλοπόλεμη και καταπιεστική. Βάλθηκε να καταστρέφει τα πολιτισμικά της κεκτημένα, χωρίς όμως να έχει να προτείνει άλλα στη θέση τους. Μετά τα οδοστρώματα χύμηξε στα χρηματιστήρια. Αν μιλάμε σήμερα για παρακμή του Δυτικού Κόσμου θα πρέπει να αναζητήσουμε την αρχή του νήματος στον Μάη του ’68. Ηταν η πρώτη επίθεση κατά του δυτικού πολιτισμού από τα παιδιά του. Εκτοτε ακολούθησαν κι άλλες, για να φτάσουμε στον σημερινό κόσμο όπου η Δύση, για πρώτη φορά, κινδυνεύει να χάσει τη συνοχή της.
Μπορείς να έχεις εμπιστοσύνη στον Τραμπ; Οση εμπιστοσύνη μπορείς να έχεις και στον Πούτιν. Κοινώς, καμία. Με τη διαφορά ότι ο Τραμπ απειλεί την ενότητα της Δύσης. Και εδώ που τα λέμε, ο τρόπος με τον οποίον πολιτεύεται μάλλον επιβεβαιώνει το σύνθημα του Μάη του ’68 «Η φαντασία στην εξουσία». Πώς αλλιώς να χαρακτηρίσεις όσα σχεδιάζει για τη Γροιλανδία ή τον Καναδά, μια χώρα που δεν είναι απλώς σύμμαχος των ΗΠΑ. Σκεφθείτε έναν κόσμο όπου η ρήξη ανάμεσα στις ΗΠΑ και στην Ευρώπη έχει μονιμοποιηθεί, η Ρωσία έχει κερδίσει τον πόλεμο στην Ουκρανία και ετοιμάζεται να «ανακτήσει» τις δημοκρατίες της Βαλτικής, ο δε Ερντογάν έχει βρει τον τρόπο να τρυπώσει στο Αιγαίο. Εναν κόσμο όπου οι ηγεσίες ανταγωνίζονται στον στίβο του ανορθολογισμού, της επιβολής τής δύναμης. Στο κάτω κάτω, η άνοδος της Ακροδεξιάς στις ευρωπαϊκές χώρες είναι μια απτή απόδειξη της επικράτησης του ανορθολογισμού. Εναν κόσμο όπου οι δυτικές κοινωνίες επιδίδονται στο αγαπημένο τους σπορ, την γκρίνια. Εδώ που τα λέμε, αυτό που διακρίνει τον δυτικό άνθρωπο σήμερα από όλη την υπόλοιπη οικουμένη είναι το δικαίωμα στην γκρίνια. Και ως γκρίνια εννοούμε τη δυσαρέσκεια η οποία δεν έχει άλλο λόγο ύπαρξης εκτός από την έκφρασή της. Είναι η αρρώστια της Ευρώπης, η αρρώστια της Δύσης, η οποία εμφανίστηκε από τότε που ο Δυτικός Κόσμος έχασε την εμπιστοσύνη του στη δημιουργικότητά του. Κι όσο δεν υπάρχει δημιουργία τα πράγματα δεν θα πάνε καλά, σε πείσμα όσων εφησυχάζουν ότι η δημοκρατία είναι ανίκητη και η Ιστορία ξέρει να διορθώνει τα λάθη της.
