Η Ευρώπη έχει μια παράξενη ροπή, καθώς αισθάνεται, και είναι, μεγάλη αλλά συμπεριφέρεται σαν μικρή. Ενώ διαθέτει ισχύ, πόρους, θεσμούς, αγορά-γίγαντα και στρατηγική γεωγραφία, αντιδρά σαν φοβισμένος συγγενής που δεν θέλει να… χαλάσει το τραπέζι. Ειδικά τώρα με τον Ντόναλντ Τραμπ να εκτοξεύει διαρκώς τη γνωστή ρητορική με προσβολές, απαξίωση, απειλές και συναλλαγή μέχρι… αηδίας.
Η Γηραιά Ηπειρος καλείται να αποφασίσει αν θα συνεχίσει να δέχεται ταπεινώσεις ή θα αναλάβει επιτέλους τις ευθύνες της. Πίσω από τις υπερβολές και τον θόρυβο υπάρχει μια σοβαρή πραγματικότητα. Ο Τραμπ δεν αντιμετωπίζει την Ευρώπη ως ισότιμο σύμμαχο. Τη βλέπει ως εύκολο στόχο που πρέπει να πληρώσει περισσότερα για την άμυνα, να αγοράσει περισσότερα αμερικανικά προϊόντα, να υποταχθεί σε εμπορικούς σχεδιασμούς, να κάνει πίσω στα ενεργειακά και να σιωπά όταν εξευτελίζεται δημόσια. Κάθε φορά που το Βερολίνο, το Παρίσι ή οι Βρυξέλλες καταπίνουν το χυδαίο σχόλιο με το γνωστό ύφος της «ψύχραιμης διπλωματίας», ο λογαριασμός μεγαλώνει.
Η Ευρώπη πλήρωσε για δεκαετίες μια στρατηγική αυταπάτη. Εμαθε να θεωρεί την ειρήνη δεδομένη, την αμερικανική ομπρέλα αιώνια και τις αμυντικές δαπάνες περίπου ως ανήθικη παραφωνία, πλην εξαιρέσεων, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα. Αλλά ο κόσμος έχει αλλάξει. Οχι μόνο γιατί η Ρωσία λειτουργεί με όρους αυτοκρατορικής επιστροφής, αλλά κυρίως γιατί η Ουάσιγκτον έχει μπει σε μια εποχή εσωτερικής πόλωσης και «πρώτα η Αμερική». Ακόμη κι αν δεν λέγεται Τραμπ ο εκάστοτε πρόεδρος, η τάση παραμένει. Λιγότερη ανεκτικότητα για τους «τζαμπατζήδες συμμάχους», περισσότερη απαίτηση για άμεσο αντάλλαγμα. Αυτό δεν είναι αιτία πανικού, αλλά είναι αφορμή για ενηλικίωση, καθώς έχει τη δυνατότητα να αμυνθεί σοβαρά αν θέλει.
Δεν είναι αδύναμη, είναι όμως ανοργάνωτη, κατακερματισμένη και πολιτικά διστακτική. Διαθέτει βιομηχανία, τεχνογνωσία, ανθρώπινο δυναμικό και ισχυρά κεφάλαια. Διαθέτει επίσης τεράστια οικονομική ισχύ ως μια από τις μεγαλύτερες αγορές στον κόσμο, που είναι ικανή να επιβάλλει κανόνες, να επηρεάζει εμπορικές ροές και να διαμορφώνει πρότυπα. Αν συνδέσει την αμυντική της χειραφέτηση με την οικονομική στρατηγική της με επενδύσεις, εξοπλιστικά προγράμματα, ενέργεια και τεχνολογία, μπορεί να ανακτήσει αυτονομία χωρίς να μετατραπεί σε αντιαμερικανικό μπλοκ.
Η παρεξήγηση που καλλιεργούν οι φοβικοί είναι πως η χειραφέτηση σημαίνει ρήξη και ότι η απαίτηση σεβασμού οδηγεί σε διάλυση της Δύσης. Ανοησίες. Η Ευρώπη δεν χρειάζεται να διαρρήξει τις σχέσεις της με τις ΗΠΑ. Χρειάζεται τον στρατηγικό δεσμό, την ανταλλαγή πληροφοριών, τη συνεργασία στην άμυνα, την κοινή στάση απέναντι στις αναθεωρητικές δυνάμεις. Αλλά άλλο σύμμαχος και άλλο υποτελής. Σύμμαχος σημαίνει αμοιβαιότητα, σεβασμός, διάλογος και όχι εκβιασμός. Οφείλει να το πει καθαρά, όχι με υπαινιγμούς και διπλωματικές ακροβασίες, αλλά με πράξεις. Κοινή αμυντική πολιτική, κοινή παραγωγή, κοινά προγράμματα και μείωση εξαρτήσεων. Ταυτόχρονα, στην οικονομία να θυμηθεί ότι δεν είναι «πελάτης» αλλά παίκτης. Οτι μπορεί να θέσει όρους, να απαντήσει σε εμπορικούς πολέμους, να προστατεύσει κρίσιμους τομείς και να μην υποκύπτει στην κάθε αμερικανική απαίτηση που βαφτίζεται «στρατηγική ανάγκη».
Αλλωστε η εποχή Τραμπ δεν θα κρατήσει για πάντα, καθώς οι δημοκρατίες έχουν κύκλους. Εως τον Νοέμβριο –στις ενδιάμεσες εκλογές στις ΗΠΑ– πολλά μπορούν να αλλάξουν. Η πολιτική ισορροπία στις ΗΠΑ λογικά δεν θα είναι ίδια, καθώς θα υπάρξει πολιτικό κόστος μιας τυχοδιωκτικής εξωτερικής πολιτικής και αλλοπρόσαλλης διαχείρισης στο εσωτερικό. Το πρόβλημα δεν είναι μόνο ο Τραμπ, αλλά η γενικότερη διάθεση της αμερικανικής ηγεσίας για το πώς βλέπει την Ευρώπη. Υπάρχει μια ιστορική ευκαιρία αν η Ευρώπη σταματήσει να παριστάνει την αιώνια ανήλικη. Να πάψει να δέχεται προσβολές σαν να είναι κάτι φυσιολογικό. Να χτίσει ισχύ, να την ασκήσει και να απαιτήσει σεβασμό. Οχι με αντιαμερικανισμό. Με αυτοσεβασμό, γιατί ο κόσμος δεν σέβεται όσους απολογούνται για την ύπαρξή τους αλλά όσους στέκονται όρθιοι.
