Είναι τόσο πλούσιο, τόσο γεμάτο με συναρπαστικές (για εμάς σήμερα…) πολεμικές ιστορίες το βιβλίο που διατρέχουμε αυτές τις μέρες, «Αόρατοι στρατοί. Μια επική ιστορία του ανταρτοπολέμου από την αρχαιότητα έως σήμερα» (μτφρ.: Στέφανος Καβαλλιεράκης, εκδ. Leader Books), του Μαξ Μπουτ, και τόσο μικρός ο χώρος μιας εφημερίδας, που δεν ξέρεις πού να πρωτοσταθείς.
Χθες αναφερθήκαμε σε επεισόδια από τον Θουκυδίδη κι έλεγα να προχωρήσουμε χρονολογικά, αλλά δεν μπορώ να μην κάνω μία ακόμα ελληνική στάση. Γράφει ο Μπουτ: «Ισως οι Αθηναίοι να ένιωθαν μια κάποια παρηγοριά για την ατυχία τους (σ.σ. στον Πελοποννησιακό πόλεμο) αν μπορούσαν να γνωρίζουν τότε ότι ο μεγαλύτερος όλων Ελληνας κατακτητής –ο Αλέξανδρος ο Μέγας– θα βίωνε μια παρόμοια ανατροπή από εχθρούς που φαινομενικά ήταν κατώτεροί του».
Ο Μέγας Αλέξανδρος κατακτά την Ασία, φτάνει στο σημερινό Αφγανιστάν και προχωράει ακόμα παραπέρα· είχε να αντιμετωπίσει αυτοκρατορικούς στρατούς, όπως των Περσών, και έχει θριαμβεύσει. Παρ’ όλα αυτά, «χρειάστηκε δύο ακόμα χρόνια (329-327 π.Χ.) για να καθυποτάξει τις άγριες φυλές των μεθοριακών αυτών περιοχών. Ολόκληρα μακεδονικά αποσπάσματα χάθηκαν σε ενέδρες, και ο ίδιος ο Αλέξανδρος τραυματίστηκε δύο φορές. Σε μία μάχη το γόνατό του κομματιάστηκε από βέλος· σε άλλη μάχη χτυπήθηκε στον λαιμό και στο κεφάλι από πέτρα, χτύπημα που του προκάλεσε μειωμένη όραση και σχεδόν τύφλωση».
Ο Μπουτ παραθέτει ένα ωραίο απόσπασμα του Πλουτάρχου, ο οποίος συγκρίνει τις μάχες «κατά αυτών των αποκεντρωμένων εξεγέρσεων που κινούνταν υπό την ηγεσία διαφόρων ασήμαντων πολεμάρχων», με το «να κόβει κανείς τα κεφάλια της (Λερναίας) Υδρας, τα οποία πάντα έβγαιναν πάλι διπλάσια σε μέγεθος».
Οι στρατιώτες του αναγκάζονταν να σκαρφαλώνουν σε χιονισμένες, βραχώδεις βουνοκορφές, όπου έβρισκαν καταφύγιο οι εξεγερμένοι. Ο Μπουτ επισημαίνει ότι παράλληλα χρειάστηκε ο ίδιος ο Αλέξανδρος να παντρευτεί τη Ρωξάνη, «την όμορφη κόρη ενός επαναστάτη πολεμάρχου, του Οξυάρτη» στο πλαίσιο μιας διπλωματικής, ειρηνευτικής κίνησης. Ωστόσο, «μέχρι να καταφέρει ο Αλέξανδρος να συνεχίσει την πορεία του προς την Ινδία, είχε σχεδόν ξεμείνει από δυνάμεις και δεν του είχε απομείνει πολύς χρόνος ζωής».
Λέγαμε χθες ότι το θέμα που επαναλαμβάνεται στο βιβλίο του Μπουτ είναι πώς ο ανίσχυρος φέρνει την ανατροπή και επικρατεί, έστω στα σημεία, του ισχυρού. «Οι άτακτοι», εξηγεί ο συγγραφέας, «είναι αναγκασμένοι να υιοθετούν μια στρατηγική φθοράς, προσπαθώντας να εξαντλήσουν τη θέληση του εχθρού για πόλεμο. (…) Γι’ αυτό οι αντάρτες διεξάγουν τον πόλεμο από τις σκιές· αν πολεμούσαν ανοικτά, όπως ένας τακτικός στρατός, θα εξοντώνονταν».
Τον συγγραφέα απασχολούν και οι συγκρίσεις ή οι αναλογίες και οι διαφορές ανάμεσα στους αντάρτες και στους τρομοκράτες. Σε αυτή την πολύ ενδιαφέρουσα πτυχή θα επανέλθουμε αργότερα.
