Ηταν Μάρτιος του 2020 όταν σε μια διχάλα στο χωριό της Μόριας στη Λέσβο με σταμάτησε μια ομάδα πολιτών. Εγειραν στα τζάμια του νοικιασμένου αυτοκινήτου και κοίταξαν με μάλλον καχύποπτο βλέμμα. «Πού πας; Είσαι ντόπιος; Μίλα καθαρά, μη νομίζουν ότι είσαι ΜΚΟ», είπε κάποιος, προτού τελικά παραμερίσουν οι υπόλοιποι και ανοίξει ο δρόμος. Αυτή η άτυπη εξακρίβωση στοιχείων είχε και προηγούμενο.
Στις ημέρες που είχαν προηγηθεί, μια μερίδα κατοίκων είχε δείξει με βίαια ξεσπάσματα ότι οι εθελοντές και οι υπάλληλοι μη κυβερνητικών οργανώσεων δεν ήταν άλλο ευπρόσδεκτοι στο νησί. Είχαν στήσει μπλόκα σε κεντρικούς δρόμους, είχαν χτυπήσει αυτοκίνητα με ρόπαλα και πέτρες, ενώ οι εταιρείες ενοικίασης στο αεροδρόμιο συνιστούσαν σε ξένους οδηγούς να αφαιρούν τα αυτοκόλλητα από τα μισθωμένα οχήματα· να μη δίνουν στόχο. Τι και αν από τις 83 οργανώσεις και εθελοντικές ομάδες που δραστηριοποιούνταν στο νησί για το προσφυγικό το 2016 είχαν πλέον απομείνει εκεί περίπου 20, τέσσερα χρόνια αργότερα; Τι και αν εκ των πραγμάτων κάλυπταν τα κενά ενός ανύπαρκτου κρατικού μηχανισμού; Από ένα σημείο κι έπειτα, όταν έπαψε το νησί να αποτελεί τόπο προσωρινής διέλευσης για τις καραβιές από τα αντικρινά παράλια, στοχοποιήθηκαν συλλήβδην οι οργανώσεις ως αιτία του κακού.
Δεν είχε περάσει πολύς καιρός από τη σύλληψη μελών της οργάνωσης ERCI στη Λέσβο, το 2018. Μεταξύ των συλληφθέντων τότε βρισκόταν και η Σάρα Μαρντίνι, πρόσφυγας από τη Συρία, η οποία είχε γίνει γνωστή παγκοσμίως ως σύμβολο ελπίδας όταν βούτηξε με την αδελφή της στο Αιγαίο για να σώσουν τους συνταξιδιώτες τους κατά τη δική τους διάσχιση των θαλάσσιων συνόρων.
Οι εθελοντές της ERCI αντιμετώπιζαν βαριές κατηγορίες. Πριν από λίγες εβδομάδες, το δικαστήριο τους αθώωσε. Κρίθηκε ότι η αναμονή στις ακτές για τη διάσωση ανθρώπινων ζωών δεν μπορεί να εκληφθεί ως διευκόλυνση παράνομης εισόδου. Κανένας από τους κατηγορουμένους, όπως επισήμανε ο πρόεδρος της έδρας, δεν επιχείρησε να ενεργήσει με κάποιον τρόπο ώστε οι πρόσφυγες ή μετανάστες να αποφύγουν τον έλεγχο των ελληνικών αρχών. «Χρειάστηκαν 2.897 ημέρες για να αποδοθεί δικαιοσύνη και να καταπέσουν οι κατηγορίες», τόνισε ο Ζαχαρίας Κεσσές, ένας εκ των δικηγόρων της υπεράσπισης. Ηταν μια σαθρή δικογραφία. Σε κάποιους από τους κατηγορουμένους αποδίδονταν πράξεις ακόμη και για περιόδους στις οποίες δεν βρίσκονταν καν οι ίδιοι στην Ελλάδα.
