Η εικόνα που κατά κανόνα έχουμε για τον πόλεμο στη στεριά είναι πολύ συγκεκριμένη: δύο παρατεταγμένοι στρατοί σε ένα πεδίο μάχης, με γραμμή των πρόσω, με μετόπισθεν κτλ.
Δεν είναι πάντοτε έτσι βέβαια· ο ανταρτοπόλεμος είναι μια μορφή στρατιωτικών επιχειρήσεων αρκετά διαδεδομένη μέσα στους αιώνες: είναι η λογική του hit-and-run, των επιδρομών (raid) των ευέλικτων, μικρών (άτακτων) μονάδων· είναι η συνθήκη όπου το πεδίο της μάχης βρίσκεται λίγο-πολύ παντού, ενώ, επιπροσθέτως, δεν υπάρχει μέτωπο, πρώτη γραμμή. Ο εχθρός μπορεί να σε αιφνιδιάσει και από τα νώτα σου, εκεί που δεν το περιμένεις.
Είναι επίσης ένας πόλεμος φθοράς στον οποίο, όχι σπάνια, οι μικροί στρατοί εντέλει οδηγούν τους μεγάλους και ισχυρούς στην εξάντληση. Κάτι τέτοιο συνέβη στο Βιετνάμ, όπου μέσα στη ζούγκλα της παλαιάς Ινδοκίνας δεν υπήρχε καθαρή γραμμή σύγκρουσης μεταξύ των εμπλεκομένων στις επιχειρήσεις.
Κάτι ανάλογο επίσης ίσχυε και στον ελληνικό εμφύλιο πόλεμο. Οι πρώτες επιχειρήσεις ήταν «καταδρομικές» (στο Λιτόχωρο η πρώτη, τον Μάρτιο του 1946), η δε μετατροπή των επιχειρήσεων το 1948 σε τακτικό πόλεμο από τον Ζαχαριάδη επέφερε την έντονη δυσαρέσκεια του Μάρκου Βαφειάδη. Κάποτε, συζητώντας με βετεράνους του Εθνικού Στρατού και της Αεροπορίας, μου έλεγαν πως αν οι αντάρτες συνέχιζαν στο αρχικό τους πλάνο «ακόμα θα πολεμάγαμε. Αυτό ήταν το μεγάλο λάθος του Ζαχαριάδη».
Αλλά μην πάμε τόσο πίσω: ανταρτοπόλεμο έκαναν επίσης οι Αφγανοί και οι Ιρακινοί κατά των Αμερικανών, όπως επίσης οι μαχητές της Χαμάς κατά του ισραηλινού στρατού. Τα παραδείγματα είναι άπειρα.
Πριν από λίγες εβδομάδες κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Leader Books το ογκώδες, χορταστικό «Αόρατοι στρατοί. Μια επική ιστορία του ανταρτοπολέμου από την αρχαιότητα έως σήμερα» του Αμερικανού στρατιωτικού, ιστορικού και αρθρογράφου Μαξ Μπουτ, το οποίο φιγουράρισε στη λίστα των ευπώλητων των New York Times. Τη μετάφραση υπογράφει ο ιστορικός Στέφανος Καβαλλιεράκης.
Ο Μπουτ αφηγείται την ιστορία του λεγόμενου «ανορθόδοξου πολέμου» (τον οποίο ενίοτε διεξάγουν, ας μην ξεχνιόμαστε, όχι μόνον αντάρτες αλλά και μονάδες των τακτικών στρατών, όπως οι καταδρομείς) εκκινώντας από τους αρχαίους χρόνους. Βέβαια, όπως λέει και ο ίδιος στον συναρπαστικό πρόλογο με τον οποίο ξεκινά το βιβλίο («Περίπολος στη Βαγδάτη»), «η κύρια εστίαση είναι στους δύο τελευταίους αιώνες». Δεν αφήνει όμως χωρίς μελέτη τον αρχαίο και μεσαιωνικό κόσμο, «προκειμένου να τοποθετηθούν οι πιο πρόσφατες εξελίξεις σε ιστορική προοπτική».
Οπως γράφει, «η λέξη “ανταρτοπόλεμος” (σ.σ. Guerilla στο πρωτότυπο) σημαίνει κυριολεκτικά “μικρός πόλεμος”· το όνομα προέρχεται από τον αγώνα των Ισπανών ατάκτων κατά του Ναπολέοντα από το 1808 έως το 1814, αλλά η πρακτική του είναι τόσο αρχαία όσο και η ανθρωπότητα».
Προσδεθείτε, λοιπόν. Η μάχη θα είναι άγρια.
