«Μπορείς να είσαι οτιδήποτε θελήσεις», παροτρύνει η διαφήμιση στην ιστοσελίδα της Μπάρμπι. Πράγματι, η κούκλα που έχει κυριαρχήσει στην υφήλιο και είναι, πλέον, 66 χρόνων δεν έμεινε ακίνητη στις δεκαετίες, με το κυματιστό μαλλί της, τις τέλειες αναλογίες και τη μοδάτη, πληθωρική γκαρνταρόμπα της. Αλλαξε χρώματα στο δέρμα της και στα μαλλιά της, πήρε κιλά, πότε αποκτούσε μεγαλύτερο στήθος και πιο στενή μέση, πότε τα πόδια της κόνταιναν, έγινε σκληρά εργαζόμενη, κατέκτησε επιστημονικά πεδία, πήρε τη μορφή γυναικών που έσπασαν τα φράγματα των κοινωνικών προκαταλήψεων. Στο πνεύμα της συμπερίληψης και της ευαισθητοποίησης, στη σειρά «Fashionistas», προστέθηκαν Μπάρμπι με ακουστικά βαρηκοΐας, με λεύκη, καθισμένες σε αναπηρικό αμαξίδιο, με σύνδρομο Down, προβλήματα όρασης. Πρόσφατα κυκλοφόρησε και η πρώτη κούκλα που βρίσκεται στο φάσμα του αυτισμού («Κ», 16/1), με ροζ ακουστικά και άλλα, βοηθητικά, αξεσουάρ. Το νέο προϊόν είχε θερμή αποδοχή. Η μελετημένη εμφάνιση, που χωρίς να διαφοροποιεί εμφανώς αλλά μόνο σε μικρές λεπτομέρειες, κρίθηκε ότι βοηθάει στην προσέγγιση ενός κόσμου εύθραυστου με δικούς του κώδικες επικοινωνίας.
Πριν από οκτώ χρόνια η σκηνοθέτις Αντρέα Νέβινς κατόρθωσε να πάρει άδεια και να εισχωρήσει στα άδυτα της Mattel, του βιομηχανικού κολοσσού παιχνιδιών, που λάνσαρε την κούκλα το 1959, με δισεκατομμύρια πωλήσεις, συνθέτοντας ένα πολύ ενδιαφέρον ντοκιμαντέρ 90 λεπτών με τίτλο «Μέση δαχτυλίδι: Η Μπάρμπι αλλιώς» («Tiny Shoulders, Rethinking Barbie», ΗΠΑ 2018). Μέσα από τη διαφωτιστική αυτή ταινία (είχαμε γράψει σχετικά, 3/3/2019) προέκυπτε το ερώτημα και η απάντηση: Τι κάνει την Μπάρμπι να παραμένει η «απόλυτη» κούκλα για τόσες γενιές κοριτσιών, να έχει επιβιώσει παρά την ισχυρή κριτική που δέχθηκε και την αποστροφή που γέννησε σε ένα μέρος του πληθυσμού γι’ αυτό το οποίο εκπροσωπούσε; Iσως γιατί: «Η Μπάρμπι είναι οι ιστορίες που περιέχει. Είναι τα μικρά κορίτσια και τα όνειρά τους. Δεν είναι μόνο ένα κομμάτι πλαστικό».
Στη σημερινή εποχή, με τις κατασκευές της τεχνητής νοημοσύνης, που δύσκολα ξεχωρίζουν από τους πραγματικούς ανθρώπους, υπάρχουν και ποια είναι τα πρότυπα της γυναικείας ομορφιάς;
Η Περφίντια (Τεγιάνα Τέιλορ) στην εκρηκτική (και πολυβραβευμένη) ταινία του Πολ Τόμας Αντερσον «Μια μάχη μετά την άλλη», μια εκκωφαντική αλληγορία της σημερινής Αμερικής, θυμίζει φιγούρα από κόμικ. Μαύρη, υπερσεξουαλική, επαναστάτρια (εξέχον μέλος μιας εξτρεμιστικής αντιστασιακής οργάνωσης), προβάλλει διαρκώς τα υπερτροφικά οπίσθιά της, τα προτεταμένα στήθη και χείλη της. Μοιράζεται ανάμεσα στο πάθος της για την αντίσταση και το σεξ, είναι μαχήτρια και ακαταπόνητη.
Η κούκλα τροφοδοτείται τώρα από νέες ιστορίες. Σε αντίστροφη πορεία, κορίτσια και νεαρές γυναίκες αδειάζουν από ιστορίες και γεμίζουν από υαλουρονικό.
Στην εμφάνιση η Περφίντια ίσως και να δανείζεται στοιχεία από τις Καρντάσιαν. Τα κινηματογραφικά και διαδικτυακά πρόσωπα –ή ό,τι έχει απομείνει από αυτά από τα εξαντλητικά φωτοσόπ– απομακρύνονται από το «ανθρώπινο» και προσιδιάζουν στο τεχνητό. Το ίδιο συμβαίνει και στις περισσότερες ινσταγκραμικές πόζες των νεαρών κοριτσιών που κατακλύζουν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Η κατασκευή είναι η νέα πραγματικότητα.
Απομακρυνόμαστε από την «ανθρωπινότητα» – και δεν εννοούμε τόσο στους κινηματογραφικούς ρόλους, όταν υπάρχει λόγος και υποκρύπτεται σχολιασμός της εικόνας, όσο στην καθημερινότητα. Ταξιδεύοντας και εκτός Ελλάδος παρατηρεί κανείς συχνά, σε πολυσύχναστους, αναγνωρίσιμους, δρόμους με τουριστική υπεραξία, ινφλουέσερ να προπορεύονται με βηματισμό πασαρέλας και βλέμματα διαφημιστικής αυταρέσκειας και μια κάμερα κινητού να τις ακολουθεί. Αυτό το «υλικό» αναρτάται ευελπιστώντας να συγκεντρώσει χιλιάδες likes.
Τι περίεργο, αλήθεια! Κάποτε η Μπάρμπι ήταν ο ορισμός της αψεγάδιαστης πλαστικής εμφάνισης. Τώρα, η κούκλα, χωρίς να εγκαταλείπει βέβαια τα συστατικά στοιχεία που την καθιέρωσαν, εμπλουτίζεται και κοινωνικοποιείται, τροφοδοτείται από νέες ιστορίες. Σε αντίστροφη πορεία, κορίτσια και νεαρές γυναίκες αδειάζουν από ιστορίες και γεμίζουν από υαλουρονικό.
Μπορεί αυτό να είναι το πρότυπο ομορφιάς, όπως ο κόσμος του Διαδικτύου υπαγορεύει, βρίσκοντας διαρκώς μιμητές, αποκτώντας μια εξουθενωτική ομοιομορφία. Η «ανθρωπινότητα» δεν αρνείται τις ατέλειες. Οχι για να εγκαταλειφθεί κανείς σε αυτές, αλλά για να συμφιλιωθεί μαζί τους, δηλαδή με τον εαυτό του, με τον κάθε, διαφορετικό, εαυτό.
