Επισκέφθηκα το Ιράν πριν από δέκα χρόνια. Ηθελα να δω την αυτοκρατορική Περσία, όπως διαφήμιζε την εκδρομή το πρακτορείο. Καθώς προχωρούσα στον διάδρομο που οδηγούσε στο αεροπλάνο, ένας Ιρανός δίπλα μου μού είπε πως είχα πολύ ωραία μαλλιά και ήταν κρίμα που σε λίγα βήματα θα έπρεπε να τα καλύψω με μαντίλα. Στις πτήσεις Αθήνα – Τεχεράνη όλες οι γυναίκες υποχρεούνται να φορούν μαντίλα. Η επιταγή λήγει μόλις οι Ελληνίδες περάσουν το κατώφλι του αεροπλάνου για την Ελλάδα. Θυμάμαι πως όλες μας στο γκρουπ αδημονούσαμε για εκείνη τη στιγμή, μολονότι το ταξίδι ήταν υπέροχο και τα μνημεία θαυμαστά.
Το σχόλιο του Ιρανού συνταξιδιώτη μου, που περισσότερο από κολακεία έκρυβε χαιρεκακία, μου δημιούργησε μια άσχημη εντύπωση, η οποία τις επόμενες ημέρες θα επιβεβαιωνόταν με εντονότερο τρόπο. Τα πρώτα απροκάλυπτα εχθρικά βλέμματα των ανδρών έπεσαν πάνω μου όταν άναψα τσιγάρο έξω από ένα εστιατόριο. Τους φαινόταν αδιανόητο, όπως και σ’ εμένα η εχθρότητά τους. Δεν φανταζόμουν πως το κάπνισμα σε δημόσιο χώρο ήταν καθαρή πρόκληση. Είχα επίγνωση πού πήγαινα, αν και νόμιζα αφελώς ότι η αυστηρή τήρηση της υποχρέωσης να κυκλοφορώ φασκιωμένη, θα μπορούσε κάπως να αμβλύνει τις φαλλοκρατικές προκαταλήψεις, που οι περισσότεροι Ιρανοί έδειχναν να ασπάζονται εκθύμως.
Από το ταξίδι μου στο Ιράν δεν συγκράτησα μόνο την ανδρική απαρέσκεια, αλλά κυρίως τα βλέμματα των κοριτσιών και των νεαρών γυναικών. Μολονότι και εμείς οι Ελληνίδες κι εκείνες ήμαστε εξαιρετικά συντηρητικά ντυμένες, διέκρινες στα μάτια τους πως αντίκριζαν κάτι το διαφορετικό. Οταν μαζευόμασταν μπροστά στα μνημεία, κορίτσια από σχολεία που είχαν έρθει να δουν τα αριστουργήματα της ισλαμικής αρχιτεκτονικής, δεν δίσταζαν να μας πλησιάσουν, ζητώντας μας να φωτογραφηθούν μαζί μας. Τα μάτια τους αστραποβολούσαν, σαν να βρίσκονταν ήδη εγγύτερα σε μια άλλη πραγματικότητα που διακαώς ποθούσαν.
Οι νεαρές Ιρανές στην πλειονότητά τους έχουν μια διαπεραστική ομορφιά. Η ομορφιά τους δεν απαλύνει τη θλίψη στο βλέμμα τους. Γεννήθηκαν αιχμάλωτες παρωχημένων, επονείδιστων ηθών. Επειδή ο Αλί Χαμενεΐ δεν τους επιτρέπει καμία απολύτως ελευθερία στην εμφάνισή τους, φροντίζουν με επιμέλεια το πρόσωπό τους. Εκείνο, όμως, που πάνω απ’ όλα λάμπει πάνω τους είναι η λαχτάρα τους να ζήσουν με τους δικούς τους όρους, θεμελιακό δικαίωμα σε μια δημοκρατική κοινωνία. Εκείνες δεν γνώρισαν ποτέ ούτε ελευθερία ούτε δημοκρατία. Η μοναρχία του σάχη είναι η ελάχιστη δημοκρατία που τολμούν να διανοηθούν. Κατά τραγική ειρωνεία, η κατάρρευση του μοναρχικού καθεστώτος του τελευταίου σάχη προέκυψε από μια μαζική λαϊκή εξέγερση, που οδήγησε στην Ισλαμική Επανάσταση το 1979. Τώρα κάποιοι από τους εξεγερμένους Ιρανούς, πιθανότατα πολύ νεότεροι από το καθεστώς του Χαμενεΐ, γιατί το Ιράν είναι ένα έθνος νέων, ίσως να επιθυμούσαν την επιστροφή τού Ρεζά Παχλαβί, του πρίγκιπα διαδόχου, εξόριστου στην Αμερική και πρόθυμου να αναλάβει την ηγεσία της χώρας.
Οι νεαρές Ιρανές στην πλειονότητά τους έχουν μια διαπεραστική ομορφιά. Η ομορφιά τους δεν απαλύνει τη θλίψη στο βλέμμα τους. Γεννήθηκαν αιχμάλωτες παρωχημένων, επονείδιστων ηθών.
Χιλιάδες είναι τα θύματα της πανεθνικής εξέγερσης στο Ιράν από τις εν ψυχρώ δολοφονίες των δυνάμεων ασφαλείας. Και όμως, άνδρες και γυναίκες εξακολουθούν να ουρλιάζουν στους δρόμους των κεντρικότερων πόλεων, απαιτώντας την ανατροπή του Χαμενεΐ. Δεκαετίες καταπίεσης και φονικής καταστολής ξεσπούν από μέσα τους με φωτιές και κραυγές. Δεν νομίζω ότι μπροστά στις σφαίρες ονειρεύονται την Αμερική ή τη Μοσάντ. Οι συνθήκες δεν ευνοούν τη μακροπολιτική. Τη ζωή τους διεκδικούν και μαζί τη χώρα τους, που δικαίως περηφανεύεται για την ιστορία και τον πολιτισμό της, φημισμένο για την αρχιτεκτονική και την ποίηση. Ωστόσο, ο πολιτισμικός πλούτος καταντάει, εξαιτίας της τυραννίας των σάχηδων και των μουλάδων, ιστοριογραφικός, δίχως αντίκρισμα στην καθημερινότητα, πτωχευμένη από κάθε πρίσμα και όχι μόνο στο ριάλ.
Θυμάμαι στο Ισφαχάν νεαρά αγόρια και κορίτσια, ερωτευμένα, να κάθονται στις καμάρες της γέφυρας Si-o-se-pol, ατενίζοντας το ηλιοβασίλεμα. Εικόνα βγαλμένη από ανατολίτικο παραμύθι. Λίγο μακριά τους, οι δυνάμεις ασφαλείας αστυνόμευαν το ρομάντζο. Εδώ και καιρό, η αντιπαλότητα μεταξύ τους έχει μετατραπεί σε σφαγή, αποσπώντας την προσοχή ολόκληρου του κόσμου. Δεν γίνεται να μη συγκινηθείς από τη γενναιότητα των νεαρών Ιρανών, που παρά τη στυγερότητα της καταστολής επιμένουν να αντιδρούν λυσσαλέα στο θεοκρατικό καθεστώς. Στο μένος τους κραυγάζει στεντόρεια ένα «ώς εδώ».
Κάθε εικόνα έχει τη σημειολογία της. Παρατηρώ στο Διαδίκτυο τις φωτογραφίες εξόριστων Ιρανών γυναικών που ανάβουν τα τσιγάρα τους, καίγοντας πορτρέτα του Χαμενεΐ. Εκείνο που επιβάλλεται στις φωτογραφίες είναι τα αυθάδικα πρόσωπα των γυναικών, επιμελώς βαμμένα, απαλλαγμένα από χιτζάμπ και σφύζοντα από θηλυκότητα, που μοιάζουν να συνθλίβουν με την καύτρα τους τον τιμωρό τους. Εχθροί του θεού ναι, αλλά ενός χάρτινου θεού. Με τα φλέγοντα πρόσωπά τους αξιώνουν πολύ περισσότερα και σαφώς σημαντικότερα από το να κυκλοφορούν με τα μαλλιά τους ελεύθερα.
Θέλω να ελπίζω πως τα λαμπερά πρόσωπα των κοριτσιών του Ιράν θα αντικρίσουν ασκέπαστα όμορφες μέρες, εφάμιλλης ωραιότητας με την πατρίδα τους. Ωστόσο, αν η υπόσχεση της ελευθερίας και της δημοκρατίας εναπόκειται στις ενέργειες του Τραμπ και του σάχη, πιστεύω ότι οι τολμηρές καπνίστριες θα αργήσουν να ζήσουν στη χώρα που τόσο φλογερά προσμένουν.
