Αυτό που προσπαθεί να δείξει ο φυσικός Στράτος Θεοδοσίου στο νέο του βιβλίο «Οι μύστες της φυσικής» (εκδ. Δίαυλος) είναι τα λεπτά, αόρατα μάλλον, νήματα που (μπορεί να) συνδέουν την επιστήμη με τομείς που μοιάζουν να βρίσκονται στον αντίποδα αυτής. Από την αρχή της εβδομάδας, θυμίζουμε, λέμε ότι η πηγή αφετηρίας για τον Ελληνα φυσικό είναι ένα μπεστ σέλερ του 1975, το «Τάο της Φυσικής» του Αυστριακού συναδέλφου του Φρίτγιοφ Κάπρα.
Στο δικό του βιβλίο, ο Θεοδοσίου δεν περιορίζεται μονάχα στις ανατολικές φιλοσοφίες, αλλά επεκτείνεται στον Πλάτωνα, όπως και στους προσωκρατικούς, εντοπίζοντας αναλογίες ανάμεσα στα φιλοσοφικά αυτά συστήματα και στη Φυσική – ιδίως τη Φυσική του 20ού και του 21ου αιώνα.
Αν σε κάτι έχει σίγουρα δίκιο ο Ελληνας συγγραφέας είναι ότι, πράγματι, στη Φυσική πλέον έχουν εισχωρήσει «νέες, ιδιόμορφες πολλές φορές αντιλήψεις»: από την έννοια του χρόνου, του χώρου, της ύλης (η κβαντοφυσική έχει δείξει πως στα απειροελάχιστα, μα θεμελιώδη, ριζώματά της, η ύλη δεν είναι παρά «το κενό που κοχλάζει», όχι κάτι στέρεο, άκαμπτο) έως το άπειρο σύμπαν, με τη σκοτεινή ύλη, την αντιύλη, τη σκοτεινή ενέργεια και τις μαύρες τρύπες, η σύγχρονη Φυσική μοιάζει να αντιβαίνει στην κοινή ανθρώπινη λογική και την καθημερινή εμπειρία.
«Φυσικά», παραδέχεται ο Θεοδοσίου, «δεν το κρύβω ότι θα μπορούσαμε εύκολα οι υποστηρικτές του Κάπρα και οι αντίπαλοί του να συζητάμε αιώνια υπέρ ή κατά των απόψεών του δίχως να καταλήγουμε πουθενά!».
Αλήθεια είναι αυτό. Παρά την τεράστια, διεθνή επιτυχία του βιβλίου του Κάπρα το 1975 (το οποίο δεν έγινε μονάχα μπεστ σέλερ αλλά και λονγκ σέλερ, ασκώντας επίδραση και σε μεταγενέστερες γενιές, ειδικά στους κύκλους των New Agers), υπήρξαν πολλοί φυσικοί και διανοητές που το κατέκριναν σφοδρά.
Για παράδειγμα, ο Τζέρεμι Μπέρνσταϊν, φυσικός στο Τεχνολογικό Ινστιτούτο Στίβενς, έγραψε ότι «το όλο ζήτημα αφορά τη μεθοδολογία του κ. Κάπρα – το πώς χρησιμοποιεί αυτό που κατά τη γνώμη μου είναι τυχαίες ομοιότητες της γλώσσας σαν να ήταν με κάποιο τρόπο τεκμήρια βαθιά ριζωμένων συνδέσεων. Συνεπώς συμφωνώ με τον Κάπρα όταν γράφει ότι “η επιστήμη δεν χρειάζεται τον μυστικισμό και ο μυστικισμός δεν χρειάζεται την επιστήμη, αλλά ο άνθρωπος χρειάζεται και τα δύο”. Αυτό που κανένας δεν χρειάζεται, κατά τη γνώμη μου, είναι αυτό το επιφανειακό βιβλίο το οποίο δίνει τις εντελώς εσφαλμένες κατευθύνσεις».
Προσωπικά, ζηλεύω κάπως τον Θεοδοσίου, κυρίως για τον ενθουσιασμό και την πίστη που εκφράζει με πολύ πάθος στις συνδέσεις που εντοπίζει ανάμεσα στη Φυσική και στον μυστικισμό. Είναι όντως πολύ ερεθιστικά πεδία αυτά. Ομως, από την άλλη, δυσκολεύομαι να ακολουθήσω ήρεμα τον συλλογισμό του, μολονότι το νοερό ταξίδι στο οποίο παίρνει μαζί του τον αναγνώστη έχει άφθονη σαγήνη μέσα του. Θα κλείσουμε αύριο με αυτό.
