«Τι να αναζητούσε, άραγε, στις δοξασίες του Ταοϊσμού ο θεωρητικός φυσικός;» αναρωτιέται ο Ελληνας φυσικός Στράτος Θεοδοσίου στο βιβλίο του «Οι μύστες της φυσικής» (εκδ. Δίαυλος) για τον Φρίτγιοφ Κάπρα, ο οποίος χάλασε κόσμο το 1975 με την έκδοση του «Το Τάο της Φυσικής», μέσα από το οποίο προσπάθησε να «παντρέψει» την επιστήμη της Δύσης με τη φιλοσοφία της Ανατολής.
Το βιβλίο μάγεψε τον Ελληνα ομότιμο καθηγητή του Πανεπιστημίου Αθηνών τόσο, που έπειτα από έρευνες χρόνων κατέληξε στους δικούς του «Μύστες» (ογκώδης, εικονογραφημένη έκδοση που αγγίζει τις 650 σελίδες).
Το «Τάο της Φυσικής» γνώρισε μεγάλη αποδοχή, αλλά και σφοδρούς πολέμιους, στον χώρο της επιστήμης. Το μείζον πρόβλημα για έναν επιστήμονα είναι ότι το βιβλίο (γραμμένο μάλιστα από έναν φυσικό) προσπαθεί να συγκεράσει έναν κόσμο επιστημονικών θεωριών, που όμως δοκιμάζονται στο εργαστήριο, με έναν κόσμο ιδεών όπου κάθε έννοια τεκμηρίωσης είναι εκτός πλαισίου.
«Οι απίθανοι ισχυρισμοί αξιώνουν και απίθανες αποδείξεις,» έλεγε σοφά ο Καρλ Σέιγκαν. Ο Κάπρα, βέβαια, δεν προσπαθεί να «αποδείξει» τίποτα. Δεν ήταν ένας Εριχ φον Ντένικεν (πέθανε προ ημερών στα 90 του), που επέμενε ότι το ανθρώπινο είδος προέρχεται από εξωγήινους (σε αυτόν πήγαινε ο αφορισμός του Σέιγκαν). Ο Κάπρα προσπαθεί απλώς να βρει παράλληλες οδούς ανάμεσα στη σύγχρονη Φυσική και στις ανατολικές φιλοσοφίες.
Αυτό είναι που συναρπάζει και έναν φυσικό όπως ο Θεοδοσίου, ο οποίος γράφει το δικό του βιβλίο με μεγάλο κέφι και ενθουσιασμό, και απαντά στο ερώτημα που έθεσε ο ίδιος: «Τι να αναζητούσε, άραγε, στις δοξασίες του Ταοϊσμού ο θεωρητικός φυσικός; Μάλλον να ανακαλύψει ποιοτικά τη φύση και τα φαινόμενά της. Ανακάλυψε όμως την ακραία μεταβλητότητα των πραγμάτων, που ήταν τελείως αντίθετη με τη γραμμικότητα και τη συμμετρία της δυτικής ορθολογιστικής γνώσης. Χρησιμοποιώντας, λοιπόν, ως εφαλτήριο τις φιλοσοφίες της Απω Ανατολής και της Ινδίας θέλησε να εξηγήσει αυτή ταύτη τη φύση, την ύλη και την υποσωματιδιακή μορφή της».
Οπως παραδέχεται ο Θεοδοσίου, κάποτε όλα αυτά θα τα έβλεπε «περίεργα». «Θα λέγαμε… είναι δυνατόν να αντικατασταθεί η μεθοδολογική Φυσική από αφηρημένες, φιλοσοφικές έννοιες;».
Εδώ έγκειται η σφοδρή κριτική που έχει δεχθεί το βιβλίο: ότι οδηγεί την επιστήμη σε δρόμους επικίνδυνους, προκαλώντας μάλιστα εξωφρενικές παρεξηγήσεις ιδίως μεταξύ όσων δεν είναι επιστήμονες.
Η επιστήμη δεν έχει πάντοτε εύκολες απαντήσεις. Αυτό αποθαρρύνει τον πολύ κόσμο. Αντιθέτως, ο μυστικισμός (μπορεί να) είναι γεμάτος απαντήσεις επί παντός – πράγμα εξαιρετικά ελκυστικό για τον οποιονδήποτε. Η συνέχεια αύριο.
