Βέρνερ Χάιζενμπεργκ (1901-1976), μεγάλη μορφή της Φυσικής του 20ού αιώνα, τιμημένος με το Νομπέλ Φυσικής το 1932 για την εργασία του στη θεμελίωση της κβαντομηχανικής, ταυτισμένος με την περίφημη «Αρχή της Απροσδιοριστίας» (τη διατύπωσε το 1927): ερμηνεία του φυσικού κόσμου όπου η ύλη μπορεί να είναι τόσο κυματισμός όσο και σωματίδιο και όπου την αιτιότητα της κλασικής φυσικής φαίνεται να αντικαθιστά η τυχαιότητα των πραγμάτων.
Ο Χάιζενμπεργκ ήταν από τους φυσικούς τούς πρόθυμους να ανοιχτούν σε τομείς που βρίσκονταν πέρα από τα αυστηρά όρια της επιστήμης. Το 1972, ο φυσικός Φρίτγιοφ Κάπρα έδειξε στον Χάιζενμπεργκ όλο το χειρόγραφο αυτού που το 1975 θα γινόταν το μπεστ σέλερ του «Το Τάο και η Φυσική». Ο τελευταίος το υποδέχθηκε θετικά, λέγοντας μάλιστα στον συγγραφέα ότι σε ένα ταξίδι του στην Ινδία και έπειτα από συζητήσεις του με τον Ινδό συγγραφέα και καλλιτέχνη Ραμπιντρανάθ Ταγκόρ, κατάλαβε ότι όσα του φαίνονταν «τρελά» στην κβαντοφυσική αποκτούσαν άλλο νόημα μέσα από το πρίσμα της ανατολικής φιλοσοφίας.
Ο Ελληνας φυσικός Στράτος Θεοδοσίου στο νέο του βιβλίο «Οι μύστες της Φυσικής» (εκδ. Δίαυλος) διερευνά αυτή ακριβώς τη «λεπτή κόκκινη γραμμή» ανάμεσα στη Φυσική και στον μυστικισμό, ορμώμενος μάλιστα από τα πενηντάχρονα της έκδοσης «Το Τάο και η Φυσική», βιβλίο που όπως παραδέχεται τον είχε σημαδέψει όταν το πρωτοδιάβασε.
Τον στοχασμό στην Ινδία και στην Απω Ανατολή θα ήταν ανακριβές να τον κατατάξουμε άκριτα στον χώρο του μυστικισμού. Εάν μπορεί να «φωτίσει» πτυχές των παραδόξων της σύγχρονης Φυσικής αυτό έχει να κάνει περισσότερο με την ευελιξία της ανατολικής σκέψης απέναντι στο ίδιο το παράδοξο.
Η λέξη «τάο» σημαίνει οδός και όπως γράφει ο Θεοδοσίου, «ο Ταοϊσμός δίνει έμφαση στην έννοια της αλλαγής και υπό αυτό το πρίσμα συμφωνεί –κατά τον Κάπρα– με την παροδικότητα των σωματιδίων στη σύγχρονη Φυσική».
Εάν υπάρχει ένα βασικό παράδοξο στη σύγχρονη Φυσική είναι ότι, συχνά, δεν συνάδει με την καθημερινή λογική και εμπειρία. Τόσο η Σχετικότητα (η μελέτη των μεγάλων αντικειμένων) όσο και η Κβαντομηχανική (η μελέτη του μικρόκοσμου) βλέπουμε να αντιβαίνουν κάποτε σε αυτό που υπαγορεύει η κοινή ανθρώπινη εμπειρία. Αυτό οδηγεί εύκολα σε παρανοήσεις και παρεξηγήσεις. Οχι για τον Κάπρα, ο οποίος λέει ότι «σήμερα οι επιστήμονες ασχολούνται με εμπειρίες που βρίσκονται πέρα από τα όρια των αισθήσεων. (…) Αυτός είναι ο λόγος που οι διατυπώσεις της σύγχρονης Φυσικής μοιάζουν τόσο πολύ με τις εκφράσεις της ανατολικής φιλοσοφίας».
Μοιάζουν όντως; Ή ο Κάπρα ήθελε να μοιάζουν; Η συνέχεια αύριο.
