«Ποιος δεν φοβάται τους αγιατολάδες;». Ηταν ο τίτλος ενός άρθρου που υπέγραφε ο Αγγελος Ελεφάντης στο περιοδικό «Ο Πολίτης» – το έντυπο της σκεπτόμενης αριστεράς. Ηταν μια απάντηση σε όσους τότε, τέλη της δεκαετίας του εβδομήντα, έπλεαν σε πελάγη ενθουσιασμού για τον θρίαμβο της ιρανικής επανάστασης. Κοινώς για την πτώση του Σάχη και την ανάληψη της εξουσίας από τους σιίτες αγιατολάδες.
Ο Ελεφάντης, με την πνευματική του εντιμότητα και την καθαρότητα της πολιτικής του σκέψης, ήταν σαν να είχε προβλέψει την εξέλιξη του θεοκρατικού καθεστώτος σε έναν από τους σκοτεινότερους ολοκληρωτισμούς που έζησε ο κόσμος. Η ανοϊκή αριστερά έβλεπε μόνον την πτώση της διεφθαρμένης βασιλείας των Παχλαβί και την ικανοποίηση της επιθυμίας του ιρανικού λαού να διοικηθεί από τους σιίτες. Θυμάμαι ακόμη τους μύδρους κατά του Ιάννη Ξενάκη ο οποίος είχε συμμετάσχει στις μεγάλες γιορτές της Περσέπολης που είχε οργανώσει ο Σάχης. Οταν το αεροπλάνο του Χομεϊνί απογειώθηκε από το Ορλύ η προοδευτική διανόηση της Γαλλίας δεν κρατιόταν από τη χαρά της. Επιτέλους ο λαός του Ιράν θα ζούσε όπως ήθελε να ζήσει. Θα αποφάσιζε ο ίδιος για τις τύχες του.
Μην ξεχνάμε ότι βρισκόμαστε στα χρόνια μετά τον Μάη του ’68 όπου στην πραγματικότητα διαμορφώθηκε μια νοοτροπία, εν είδει φιλοσοφίας, αντιδυτική. Τότε ο δυτικός πολιτισμός υιοθέτησε τις ενοχές του για την αποικιοκρατία, τον ιμπεριαλισμό και την ανωτερότητά του και οι διανοούμενοί του βάλθηκαν να ανακαλύπτουν τον δικό τους ανθρωπισμό.
Ο πολύς Μισέλ Φουκώ που τον καιρό εκείνο κυριαρχούσε όχι μόνον στη Γαλλία, επισκέφθηκε το Ιράν του Χομεϊνί για να αποφανθεί ότι επιτέλους «κινείται». Τι ήταν αυτό που εκινείτο είναι άλλο θέμα. Το ζήτημα είναι πως ό,τι έλεγε ο Φουκώ τότε γινόταν αδιαμαρτύρητα δεκτό σαν τις σούρες του Κορανίου. Υπήρχαν μόνον μερικοί περιθωριακοί, σαν τον Ελεφάντη, που τολμούσαν να προβάλλουν αντιρρήσεις.
Οσο για τη φιλελεύθερη διανόηση, αυτή προσπαθούσε ακόμη να συνέλθει από το χτύπημα του Μάη του ’68 και αναρωτιόταν πόσες από τις ενοχές του δυτικού πολιτισμού έπρεπε να υιοθετήσει για να μην την καταδικάσουν σε θάνατο.
Αυτά στην όχι και τόσο μακρινή δεκαετία του εβδομήντα και ογδόντα. Εκτοτε το Ιράν ξεχάστηκε, μια μαύρη τρύπα που έβγαζε πετρέλαιο και δεν τολμούσε κανείς να αγγίξει. Μέσα στις δεκαετίες έγινε μια περιφερειακή υπερδύναμη η οποία φιλοδοξούσε να αποκτήσει πυρηνικό οπλοστάσιο.
Eίναι παράδοξο οι προοδευτικοί του δυτικού κόσμου που υπερασπίζονται την κατάργηση των συνόρων να επικαλούνται την αξία τους όποτε τους συμφέρει. Υποθέτω ότι είναι έτοιμοι να εξεγερθούν αν υπάρξει αμερικανική παρέμβαση.
Η παλιά αστική τάξη που είχε διαμορφωθεί επί Σάχη εξαφανίστηκε από προσώπου γης και οι ειδήσεις που μας έφταναν αφορούσαν τον τρόπο που φορούσαν τη μαντίλα οι γυναίκες.
Πόσοι ξέραμε ότι χρηματοδοτούσε τη Χαμάς εκτός από τη Χεζμπολάχ στον Λίβανο; Πόσοι ξέραμε ότι οι «Φρουροί της Επανάστασης» σκότωναν γύρω στους 1.500 αντιφρονούντες ετησίως; Ποιος μιλούσε για τη φτώχεια, όχι μόνον την οικονομική αλλά και την πολιτισμική ενός από τους αρχαιότερους πολιτισμούς της Ιστορίας. Ξέραμε ότι η ιρανική κοινωνία ζούσε σε κάτι σαν νεκρική ακαμψία. Τίποτε δεν κουνιόταν. Κι ό,τι πήγαινε να κουνηθεί εξαφανιζόταν. Και γύρω απ’ αυτό το πλέγμα της σιωπής πλεκόταν ο μύθος της υπερδύναμης.
Αναρωτιέμαι αν η Χαμάς ξεκινούσε την τρομοκρατική της επίθεση κατά του Ισραήλ εάν δεν πίστευε στην παντοδυναμία του Ιράν και στη δυνατότητά του να κερδίσει τον πόλεμο με τον μεγάλο αντίπαλο, τους Εβραίους. Η Χεζμπολάχ έσπευσε να την συντρέξει από τον Λίβανο. Το Ισραήλ κατάφερε να καταστρέψει την ηγεσία και των δύο τρομοκρατικών οργανώσεων και να διαλύσει τη δομή της Χεζμπολάχ. Το Ιράν επιτέθηκε από αέρος όμως τα αποτελέσματα ανέδειξαν τις αδυναμίες του. Ο Αλλάχ τιμωρούσε με την άτη του την ύβρι των πιστών του.
Το χτύπημα των Αμερικανών στο πυρηνικό εργαστήριο του Ιράν, απολύτως χειρουργικό, προκάλεσε ένα σοβαρό ρήγμα στο καθεστώς. Και αυτά τα ολοκληρωτικά καθεστώτα δεν έχουν δυνατότητες ελιγμών. Τα ρήγματα κινδυνεύουν να τα βυθίσουν. Αυτά έγιναν τον Αύγουστο. Σήμερα έχουμε Ιανουάριο και ο λαός του Ιράν είναι στον δρόμο. Είναι τυχαίο ότι η εξέγερση ξέσπασε αμέσως μετά την παρέμβαση των Αμερικανών στη Βενεζουέλα; Εκεί ο Τραμπ απέδειξε ότι όταν λέει κάτι δεν θα αργήσει να το κάνει. Και έχει απειλήσει το Ιράν.
Ερώτηση κρίσεως για όσα έρχονται. Αν όντως παρέμβουν οι Αμερικανοί για να ενισχύσουν την εξέγερση των Ιρανών, τότε θα το θεωρήσουμε παραβίαση του διεθνούς δικαίου; Μπορεί ναι. Ομως, γιατί πάντα υπάρχει ένα όμως, δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι ο κόσμος μας δεν είναι ίδιος με αυτόν που ήταν τον προηγούμενο αιώνα.
Και είναι λίγο παράδοξο αυτοί που υπερασπίζονται την κατάργηση των συνόρων να επικαλούνται την αξία τους όποτε τους συμφέρει. Εννοώ τους προοδευτικούς του δυτικού κόσμου που υποθέτω ότι είναι έτοιμοι να εξεγερθούν αν υπάρξει αμερικανική παρέμβαση. Δεν αγνοώ τους μακροχρόνιους κινδύνους και την ανισορροπία που επέρχεται στο παγκόσμιο τοπίο. Ομως θα πρέπει να τους αποδεχθούμε και να προσαρμόσουμε τη στάση μας σ’ αυτούς.
Να καταλάβουμε τουλάχιστον ότι η επίκληση του διεθνούς δικαίου με τις σημερινές συνθήκες είναι κενό γράμμα.
