Πέρασα τις τελευταίες ημέρες του χρόνου στα βουνά της Ηπείρου – το ξέρω ότι δεν σας ενδιαφέρει, αλλά μου έκανε καλό. Εκανα αποτοξίνωση από την τεχνολογία και από την ειδησεογραφία. Eπέστρεψα πίσω από τον υπολογιστή μου και άρχισα να ξεδιαλέγω θέματα για να σας γράψω. Είχα κατά νουν τον Τραμπ, τον Μαδούρο, τον Τραμπ, τη Γροιλανδία, τον Τραμπ, το Ιράν. Η Κούβα είναι καλή ιδέα! Να γράψω ένα ταξιδιωτικό για την Κούβα, έχω σταθεί όρθια σε τετράωρη ομιλία του Φιντέλ –τόσο άντεξα–, έτσι ώστε να είμαι επίκαιρη την ερχόμενη εβδομάδα. Αλλά μετά σκέφτηκα, έχει κάποιο νόημα; O Τραμπ μάς πετάει μπαλάκια και εμείς ορμάμε σε κινούμενους στόχους.
Κυνηγάμε μια επικαιρότητα που βασίζεται στην ιδιοτέλεια του δημιουργού της. Ο Τραμπ παράγει ειδήσεις με την ταχύτητα που ο Ζούκερμπεργκ μας πετάει διαφημίσεις στο feed μας. Εκείνοι κινούνται με τη δική τους ιδιοτελή επιχειρηματική λογική, την οποία προσφέρουν σε εμάς, το ελλειμματικής προσοχής ακροατήριο, ως μπίζνες αναψυχής. Παρακολουθούμε δράσεις που είναι φτιαγμένες για να αναλωθούν ως εικόνες και δηλώσεις τόσο συμπυκνωμένες, που σχεδόν είναι και αυτές οπτικό υλικό, ώστε να μπορούν να καταναλωθούν από το μονίμως αφηρημένο κοινό. Ενα κοινό που ξοδεύει είκοσι δευτερόλεπτα για να δει τα νέα σε ένα βίντεο. Και ο χρόνος της online ζωής όλο και συρρικνώνεται, την επόμενη ημέρα χρειάζεται φρέσκια εντυπωσιακή ειδησεογραφία.
Μετά βγαίνουν διάφορα θεσμικά στελέχη, ολόκληρα υπουργικά συμβούλια, πρωθυπουργοί, αρχηγοί κρατών, που –προς Θεού, δεν παίρνουν αποφάσεις– απλώς κάνουν δηλώσεις βασισμένοι στα προγνωστικά, στη δημοφιλία, στους αλγορίθμους. Αργότερα, υπάρχει και το τρίτο στάδιο: η πλειοψηφία θα πάρει θέση. Θέση για να διατυπώσει άποψη όχι από πεποίθηση, αλλά από φόβο να απόσχει, να ταχθεί υπέρ ή κατά στο ζήτημα της ημέρας. Ακόμη και οι γκριζομάλληδες θα έπρεπε να ξέρουν καλύτερα, αναμασούν ή διατυπώνουν προοδευτικές κοινοτοπίες, για να εμφανίζονται συγχρονισμένοι με την πραγματικότητα. Σκέψεις που ήταν φρέσκες για καμιά εβδομάδα διασκευασμένες, μη πρωτότυπες πλέον, καταλαμβάνουν τη θέση για ακόμη μία εβδομάδα για να συνδράμουν πληκτικά σε κάτι πολύ μεγάλο: σε μια αβέβαιη πραγματικότητα.
Oπου και να κοιτάξει κανείς αντικρίζει ανθρώπους που παλεύουν με την αβεβαιότητα, τόσο σε προσωπικό επίπεδο όσο και σε ό,τι αφορά τα μεγάλα γεγονότα. Την ίδια στιγμή, ο ανθρώπινος νους θέλει βασιμότητες, επιθυμεί να τιθασεύσει το άγνωστο. Υποδεχτήκαμε το νέο έτος πριν από λίγες ημέρες, αλλά οι περισσότεροι δεν έχουμε ακόμη εγκλιματιστεί στη νέα εποχή όπου όλα πάνε ταχύτατα – η οικονομία, η γεωπολιτική, η τεχνολογία. Πρέπει να προετοιμαστούμε για καταστάσεις άγνωστες και για ένα μέλλον που μπορεί να είναι αδιανόητα καλύτερο ή καταστροφικά χειρότερο, χωρίς να ξέρουμε τι από τα δύο θα υπερισχύσει, ούτε πώς ακριβώς πρέπει να προετοιμαστούμε.
Η αυθεντία της ΑΙ στο Στάνφορντ, καθηγητής Ερικ Μπρίζολφσον, είπε το απίθανα διττό: «Αυτή μπορεί να είναι η καλύτερη δεκαετία στην Ιστορία ή η χειρότερη».
Και όλα μαζί μπορεί να φαίνονται ασύνδετα, ωστόσο είναι πολλά για να αφομοιωθούν. Από τη μία έχουμε νέα φάρμακα, νέα υλικά, νέες πηγές ενέργειας, από την άλλη επιθέσεις, κυβερνοεπιθέσεις, κρυπτοοικονομία, πολιτικό εξτρεμισμό, κοινωνική δυσαρέσκεια. Κράτη, επιχειρήσεις και δίπλα εμείς –μικροί και ανοχύρωτοι, δείτε την εικόνα– παλεύουμε να κρατηθούμε γερά πίσω έναν πλανήτη που μας αφήνει εύκολα πίσω ενόσω εμείς, ζαλισμένοι, προσπαθούμε να αντιληφθούμε τι συμβαίνει.
Πρέπει να προετοιμαστούμε για καταστάσεις άγνωστες και για ένα μέλλον που μπορεί να είναι αδιανόητα καλύ- τερο ή καταστροφικά χειρότερο, χωρίς να ξέρουμε τι από τα δύο θα υπερισχύσει, ούτε πώς ακριβώς πρέπει να προετοιμαστούμε.
Με αυτά και με αυτά θέλω να γυρίσω πίσω στα βουνά της Ηπείρου, για και να καταλήξω στα βασικά, ίσως στα προφανή. Για να αντεπεξέλθουμε σε ό,τι συμβαίνει, στα απρόβλεπτα, στην αβεβαιότητα, στα σοκ – μην το πάρετε σαν συμβουλή, θα χρειαστεί να γίνουμε ανθεκτικότεροι.
Ανθεκτικότητα για μένα, τη στιγμή αυτή, σημαίνει απλώς περιχαράκωση, χωρίς να χάσω τα προτερήματα και τον ενθουσιασμό της εποχής που διανύουμε. Τη μόνη απόφαση που πήρα φέτος είναι να αποτοξινωθώ από τον εθισμό μου στα κοινωνικά δίκτυα, που είναι λίγο δίκτυα και ακόμη λιγότερο κοινωνικά. Να μη δίνω τον χρόνο, την προσοχή, την ενέργεια, κυρίως τη διαύγειά μου. Να μην ταΐζω το τέρας.
Μια απόφαση που η πρώτη ευχάριστη έρευνα της νέας χρονιάς δείχνει ότι την υιοθέτησαν και άλλοι. Μια έρευνα που αφορά 250.000 ενηλίκους σε 50 χώρες έδειξε ότι υπάρχει πτώση της τάξεως του 10% στη χρήση των social media – το απόγειο ήταν το 2022. Εφυγαν πρώτα όσοι χρησιμοποίησαν τα social νεότεροι, όσοι γεννήθηκαν σε αυτά, οι εικοσάχρονοι. Τα social τους έκαναν να αισθάνονται «μόνοι» και «διαρκώς απορημένοι».
Εχουν τον χρόνο με το μέρος τους και μπορούν να κερδίσουν επιπλέον χρόνο με την αποχή τους, επενδύοντας σε διαφορετικές γνώσεις και δεξιότητες για πραγματική ανθεκτικότητα στην αντιμετώπιση των μελλοντικών προκλήσεων. Εχουν άπειρο χρόνο για την επανεφεύρεση, σε τακτά χρονικά διαστήματα, του εαυτού τους, πράγμα δύσκολο και αναζωογονητικό ταυτόχρονα.
Τη στιγμή που τελειώνω το κείμενο διαβάζω ότι ο Τραμπ, ερωτηθείς από τους New York Times εάν υπάρχουν όρια στην εξουσία του, απάντησε: «Ναι, υπάρχει η δική μου ηθική. Το δικό μου μυαλό» Ας εμπιστευθούμε κι εμείς το δικό μας μυαλό. Ας το κρατήσουμε καθαρό. Ας διαψεύσουμε τον Aϊ Γουέι Γουέι τον καλλιτέχνη, ο οποίος δήλωσε πρόσφατα ότι βρισκόμαστε σε μια στιγμή κατάρρευσης της διανοητικής προσπάθειας.
*Η κ. Ελεάννα Βλαστού είναι συγγραφέας και ζει στο Λονδίνο.
