Η αυγή του 2026 χαρτογραφεί τη βίαιη ενηλικίωση της διεθνούς κοινότητας σε μια νέα εποχή «εθνικιστικού ρεαλισμού». Η αμερικανική επιχείρηση στη Βενεζουέλα για τη σύλληψη του Νικολάς Μαδούρο –η οποία χαρακτηρίστηκε «επιβολή του νόμου» και όχι επέμβαση–, σε συνδυασμό με τη διαγραφόμενη de facto αποδοχή εδαφικών παραχωρήσεων στην Ουκρανία, κηρύσσει το οριστικό τέλος της μεταψυχροπολεμικής ψευδαίσθησης. Η «βασισμένη σε κανόνες διεθνής τάξη», δομικά υπονομευμένη, εκτοπίζεται από μια ευμετάβλητη «αγορά στρατηγικής σημασίας».
Στο δόγμα «Τραμπ 2.0», το δίπολο «δημοκρατικού – αυταρχικού» Διεθνούς Δικαίου αποδομείται. Τη θέση του καταλαμβάνει η εργαλειακή υπαγωγή της νομιμότητας στην εθνική σκοπιμότητα διά της ενεργοποίησης ενός αναθεωρημένου Δόγματος Μονρόε. Επιπλέον, καθώς η στρατηγική ηγεμονικής επιβίωσης των ΗΠΑ μεταβαίνει από τον «επιμερισμό» στη «μετάθεση» βαρών –συμπαρασύροντας την παγκόσμια στρατιωτική τους διάταξη– η αξία των συμμάχων καθίσταται ρευστή. Η Ουάσιγκτον δεν αναζητάει φίλους βάσει αξιών, αλλά εταίρους στην κύρια συναλλαγή ανάσχεσης της επιρροής ανταγωνιστών της. Συνέπεια αυτής της μετατόπισης είναι ότι για την Ευρώπη, η οποία αναζητάει έναν αφυπνισμένο πατριωτισμό, η πρόκληση καθίσταται υπαρξιακή: είτε θα μετατρέψει την απειλή σε ευκαιρία στρατηγικής αυτονομίας είτε θα εισέλθει σε τροχιά μη αναστρέψιμης γεωπολιτικής παρακμής και περιθωριοποίησης.
Υπό αυτό το πρίσμα, η σχέση Αθήνας – Αγκυρας υφίσταται ουσιώδη μετάλλαξη. Οπως επισημαίνει ο Κάπλαν, είναι προτιμότερο να είσαι «απαισιόδοξος και σωστός, παρά αισιόδοξος και λάθος». Το αδιέξοδο εδράζεται στην αντίληψη της Αγκυρας πως το Αιγαίο συνιστά μια «Δυτική λίμνη» που την περιορίζει, διεκδικώντας «ζωτικό χώρο» εις βάρος της ελληνικής κυριαρχίας. Καθώς ο σχεδιασμός επί κρίσιμων συμφερόντων επιβάλλει την εξέταση κάθε ενδεχομένου, η σχέση ενδέχεται να μετατραπεί σε «γυμνή» αναμέτρηση ισχύος. Ο κίνδυνος για την Ελλάδα είναι πλέον και διπλωματικός: η αποτροπή ενός «εκβιαστικού παζαριού» επιτάσσει την πλήρη αξιοποίηση της γεωστρατηγικής μας υπεραξίας.
Ηδη ο πρόεδρος Ερντογάν αποκωδικοποιεί τα μηνύματα του 2026 με μείγμα φόβου και οπορτουνισμού. Η εικόνα του Μαδούρο τον ανησυχεί, όμως το προηγούμενο της Ουκρανίας επιβεβαιώνει πως ο αναθεωρητισμός, όταν συνοδεύεται από ισχύ, νομιμοποιείται. Στόχος του είναι να πείσει τον Τραμπ πως η Τουρκία είναι ο απαραίτητος «εργολάβος ασφαλείας», ζητώντας ως αντάλλαγμα την ανοχή για τη «Γαλάζια Πατρίδα». Εδώ, η απάντηση της Αθήνας δεν μπορεί να είναι η αδράνεια. Προκρίνεται επιθετική τακτική δημόσιας διπλωματίας, που θα εκθέτει τις τουρκικές παρανομίες στη γλώσσα που κατανοεί ο Λευκός Οίκος: αυτήν της απειλής για τα αμερικανικά συμφέροντα. Συνεπώς, η αντίδραση δεν μπορεί να είναι η μονοδιάστατη επίκληση του Διεθνούς Δικαίου, το οποίο –κατά τον Ευ. Βενιζέλο– είναι «ισχυρισμός και όχι στρατηγική». Για το status quo, η ισχύς θωρακίζει τη νομιμότητα. Η προσαρμογή καθίσταται επιβεβλημένη: την ασφάλεια δεν την εγγυώνται οι Συνθήκες, αλλά τα ισοζύγια ισχύος. Το προηγούμενο του 2020 στον Εβρο, όπου εξουδετερώθηκε μια υβριδική επιχείρηση, αποτελεί εγχειρίδιο αναφοράς, αποδεικνύοντας πως η αποτροπή είναι αξιόπιστη μόνον όταν η αυθαιρεσία επιφέρει συνέπειες. Αν η Αγκυρα προχωρήσει σε λάθος υπολογισμούς δοκιμάζοντας τα όρια της ελληνικής αντίδρασης, η Αθήνα οφείλει να εφαρμόσει τη «στρατηγική της άρνησης», επιφέροντας άμεσο κόστος στον παραβάτη.
Στον αναδυόμενο κόσμο, η Ιστορία προσφέρει το αναγκαίο «φυλακτό» έμπνευσης. Οπως αποτυπώνει η Λένα Διβάνη στο «Πικρό Ποτήρι», ο Ιωάννης Καποδίστριας υπήρξε το αρχέτυπο του ανιδιοτελούς διπλωμάτη που, σε εποχή χάους, διαχειρίστηκε ρεαλιστικά τις Μεγάλες Δυνάμεις θυσιάζοντας τα πάντα για την Ελλάδα – πληγώθηκε όμως θανάσιμα από εσωτερικές διχόνοιες. Σήμερα, με τους θεσμούς υπό αμφισβήτηση, ο Κίσινγκερ υπενθυμίζει ότι η ηγεσία απαιτεί την τόλμη για «πράξεις πίστης», όταν το μέλλον διαμορφώνεται μέσα από σκληρές συγκρούσεις.
Το 2026 επιτάσσει στην Ελλάδα να κινηθεί στο τρίπτυχο: Αυτοσυντήρηση – Εθνική Συνοχή – Στρατηγική Προσαρμογή. Το ζητούμενο δεν είναι η εσωστρέφεια, αλλά ένας φωτισμένος εθνικός ρεαλισμός: ένας πατριωτισμός ευθύνης που αποστρέφεται τις φατρίες και μια εξωτερική πολιτική που εναρμονίζει την ισχύ με το δίκαιο. Απέναντι στην επερχόμενη καταιγίδα, η αφύπνιση του συλλογικού φιλότιμου και η αρραγής ενότητα δεν συνιστούν απλώς επιλογές, αλλά τους απαράβατους όρους για να μετουσιωθεί η ιστορική μνήμη σε στρατηγική ελευθερίας για το μέλλον.
*Ο κ. Σωτήριος Σέρμπος είναι σύμβουλος του πρωθυπουργού για θέματα Εξωτερικής Πολιτικής, αν. καθηγητής Διεθνούς Πολιτικής στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης.
