Σύμφωνα με το δημοσίευμα της Καθημερινής «Επενδύσεις 10 δις ευρώ στις υποδομές», το επόμενο χρονικό διάστημα θα ξεκινήσουν έργα στην Ελλάδα. Κρίνοντας από τα σχόλια των αναγνωστών (που πάντα διαβάζω με προσοχή), αρκετοί περίμεναν να δουν σαφή χρονοδιαγράμματα για τον σιδηρόδρομο. Στο 1960 είμαστε; διερωτάται ένας αναγνώστης/σχολιαστής.
Πράγματι, τα περισσότερα έργα που έχουν δρομολογηθεί, με βάση το δημοσίευμα, καθώς και αυτά που έχουν ολοκληρωθεί αφορούν…τον αυτοκινητόδρομο. Συνδέθηκε, λέει, ο Πύργος με την Πάτρα. Δυστυχώς, δεν μπορώ να χαρώ για την οδική διασύνδεση επαρχιακών περιοχών της Ελλάδας με μεγαλύτερες πόλεις, παρόλο που αντιλαμβάνομαι τη σημασία για όσους ζουν εκεί. Είναι επίτευγμα από το παρελθόν. Κανένα περιτύλιγμα δεν μπορεί να καταστήσει σαγηνευτικό το 2026.
Γι αυτό και τα σχόλια των αναγνωστών σε κάθε παρόμοια «επιτυχία» εκφράζουν μία διαρκή διερώτηση γι εκείνο το άλλο πρόσφατα χαμένο στοίχημα: τον σιδηρόδρομο. Δεν υπάρχει σοβαρός άνθρωπος που να αμφισβητεί το μέγεθος του προβλήματος της κλιματικής κρίσης ή τη συμβολή του αυτοκινήτου, του τσιμέντου, της μείωσης του πρασίνου στην αύξηση της θερμοκρασίας. Οι επενδύσεις της Ελλάδας σε πράσινες υποδομές έπρεπε να είχαν υλοποιηθεί προχθές ή τουλάχιστον να προγραμματίζονταν με πειστικό τρόπο για το προσεχές χρονικό διάστημα.
Το οδικό δίκτυο αρθρώνει ένα συγκεχυμένο επιχείρημα «ανάπτυξης», λόγω της κλιματικής καταστροφής. Είναι η ανάπτυξη από άλλη εποχή (εάν όχι του ‘60, του ‘80), όταν το ιδιωτικό αυτοκίνητο και η εκδρομή με αυτό υποσχόταν ελευθερία και ανακαλύψεις. Συνδέεται με την (αδιέξοδη) ιδιώτευση, την απο-επένδυση στα κοινά και την οικολογική υποβάθμιση. Αρκετοί άνθρωποι της γενιάς μου δεν ξέρουμε καν να οδηγούμε, γιατί ποτέ δεν δεχθήκαμε να πιστέψουμε πως αυτό το μέσο θα είχε ζήτηση στην εποχή μας.
Στην υπόλοιπη Ευρώπη, ο σιδηρόδρομος κεντροθετείται στα πλάνα για το 2026. Υπάρχει η πολύπαθη νυχτερινή σύνδεση Βερολίνο-Παρίσι που την περιμένουμε πώς και πώς. Υποτίθεται πως το 2026 θα υλοποιηθεί. Σ’ αυτό το σημείο να επισημάνω παρενθετικά πως και ο γερμανικός σιδηρόδρομος, εδώ και χρόνια, βρίσκεται σε φάση παρακμής, κακοσυντήρησης, υποχρημοτοδότησης και γενικής υποβάθμισης, θύμα πολιτικών λιτότητας. Τα τρένα (όχι το μετρό, τα τραμ και τα αστικά λεωφορεία όμως!) αργούν (μερικά λεπτά), είναι λίγο (λίγο!) βρώμικα ή υπερβολικά γεμάτα στις πολυσύχναστες περιοχές. Τίποτα, εν ολίγοις, που να μπορεί να συγκριθεί με τις ελληνικές δημόσιες μεταφορές, ενώ, φυσικά, μπορείς να διασχίσεις απ’ άκρη σ’ άκρη τη χώρα με τρένο, ακόμη και τις πολίχνες.
Για το 2026, η Deutsche Bahn και το γαλλικό SNCF έχουν υποσχεθεί στο κοινό μία υπερταχεία μεταξύ Μονάχου και Παρισιού. Λογικά η τιμή θα είναι τσουχτερή. Νέες διαδρομές έχουν, επίσης, ανακοινωθεί τις σκανδιναβικές χώρες, ενώ αρκετοί εργαζόμενοι, λόγω του κόστους της στέγης στις μεγάλες μητροπόλεις, «διαλέγουν» να μείνουν στα προάστια ή σε χωριά και να μεταβαίνουν κάθε μέρα στις δουλειές με το τρένο.
Κι ενώ οι Έλληνες δεν μπορούν να πάρουν με την άνεσή τους το τρένο για τις γειτονικές χώρες, λόγω προβλημάτων που ποτέ δεν αντιμετωπίστηκαν με όραμα, το Βελιγράδι, ανακοίνωσε πως επαναφέρει το δρομολόγιο Βελιγράδι-Βουδαπέστη, το οποίο είχε διακοπεί για συντήρηση δικτύου. Είχα πάρει αυτό το τρένο το 2016, ήταν φθηνό, ήσυχο κι ασφαλές, με μπόλικο φως για διάβασμα. Επέβαιναν άνθρωποι όλων των φυλών, που, φυσικά, σιωπούσαν, μετέδιδε την αίσθηση των Βαλκανίων που εκβάλλουν στην κεντρική Ευρώπη. Κοντολογίς, ένιωθες πράγματα που δεν αναδύονται στον μη-τόπο του αεροπλάνου.
Από τον Φεβρουάριο του 2026, η συγκεκριμένη σύνδεση θα πυκνώσει. Κάποιες μέρες το τρένο θα συνεχίζει για Βιέννη. Μερικά δημοσιεύματα, ίσως υπερβολικά, κάνουν λόγο για έτος αναγέννησης του σιδηροδρομικού δικτύου της Ευρώπης. Οι συμβολισμοί είναι προφανείς. Σε μια Ευρώπη που κατακερματίζεται, παρανοεί, διχάζεται και δέχεται απειλές από δικτάτορες, ενώ δυσκολεύεται να βρει τα πατήματά της στον 21ο αιώνα, το συνεπές τρένο με διεθνές δρομολόγιο είναι μια καθημερινή υπέρβαση δυσκολιών και διαφορών, μια περιφρόνηση προς τα σύνορα, κάτι που πάνω του μπορείς να βασιστείς. Το κατεξοχήν μέσο για όσους θέλουν να φαντάζονται την Ευρώπη σαν «κοσμόπολη».
