Το εύκολο είναι να μισείς. Διαλέγεις εχθρό και του επιτίθεσαι για όλα τα δεινά. Μπορεί να είναι ο νεοφιλελευθερισμός, η Ε.Ε., η Ρωσία, παλαιότερα οι δανειστές, τώρα ο Μητσοτάκης.
Είναι εύκολο γιατί σε απαλλάσσει από την αμφιβολία. Εχεις την απάντηση, ξέρεις τι φταίει, δεν αμφιβάλλεις, δεν ταλαντεύεσαι, δεν αναρωτιέσαι, δεν ψάχνεις και αποφεύγεις κούραση, απογοητεύσεις, δυσάρεστα ξαφνιάσματα.
Είναι εύκολο και γιατί σε σώζει, κάπως, από τη μοναξιά. Συνδέεσαι, γίνεσαι μέλος μιας κοινότητας που ενώνεται γύρω από τον ίδιο στόχο, γύρω από το ίδιο «κακό». Δημιουργούνται δεσμοί αλληλεγγύης, οικειότητας, μιας γλυκιάς συνενοχής.
Σε μια εποχή με τόσο βίαιες και γρήγορες ανατροπές μπορεί να γίνει ανακουφιστικό, σχεδόν λυτρωτικό. Οταν είναι δύσκολο και μόνο να παρακολουθήσεις τις αλλαγές, πόσο μάλλον να τις ερμηνεύσεις, καταλήγει προνόμιο το να έχεις ένα κλειδί που ανοίγει όλες τις πόρτες: του πολέμου, της ενίσχυσης του αυταρχισμού, των ανισοτήτων, της βίας στην καθημερινότητα.
Πιο δύσκολο από το να τα σπάσεις είναι να επιλέξεις όχι για να εκτονώσεις τη δικαιολογημένη οργή ή την απελπισία σου, αλλά για να μη χάσεις ακόμη περισσότερα νομίζοντας πως κέρδισες.
Ναι, μπορεί να φταίει η ελίτ για όλα αυτά: Στήνουν πολέμους για να τζιράρουν οι έμποροι όπλων και να δίνονται οι δημόσιοι πόροι στους εξοπλισμούς και όχι στο κοινωνικό κράτος. Στηρίζουν αυταρχικούς ηγέτες γιατί υπηρετούν καλύτερα τα συμφέροντά τους παραβιάζοντας τις βασικές δημοκρατικές αρχές. Παράγουν ανισότητες γιατί δεν χωρούν όλοι στον ταξικό κόσμο στον οποίο πιστεύουν και μοιραίο είναι να εκδηλώνεται βία στους δρόμους, στα σχολεία, παντού, γιατί τη γεννάει το σύστημα της αδικίας και των αποκλεισμών.
Αλλά ποια είναι η ελίτ στον δικό σου μικρόκοσμο; Η κυβέρνηση και οι ολιγάρχες που τη στηρίζουν ή όλες οι κυβερνήσεις και οι ολιγάρχες που τις στήριζαν; Ή μήπως και όλα τα κόμματα εξουσίας, μαζί με τους χορηγούς τους, που μπορεί να αλλάζουν επένδυση ανάλογα με τη συγκυρία; Τα ΜΜΕ; Οπωσδήποτε και αυτά. Μόνο τα συστημικά, όμως, ή και τα άλλα που μπορεί να εμπορεύονται αντισυστημισμό, αλλά να έχουν ακόμη πιο συστημικούς ιδιοκτήτες;
Είναι μπερδεμένο. Γιατί, στη μεγάλη εικόνα, μπορεί ο ένας να τα φορτώνει στον Τραμπ και ο άλλος στον Πούτιν και, τελικά, να τα βρουν ο Τραμπ με τον Πούτιν. Στον ελληνικό κήπο μπορεί ο ένας να δαιμονοποιεί τον Μητσοτάκη και ο άλλος τον Τσίπρα, καγχάζοντας με τον Ανδρουλάκη, και, τελικά, να κερδίσουν ο Βελόπουλος, η Κωνσταντοπούλου και αύριο το σύνθημα «εσείς με τη μαφία, εμείς με τη Μαρία».
Πιο δύσκολο από το να τα σπάσεις, είναι να σταθείς και να σκεφτείς. Ακόμη και όταν δεν υπάρχει ορατή διέξοδος, ιδανική λύση ή έστω λύση, να επιλέξεις όχι για να εκτονώσεις τη δικαιολογημένη οργή ή την απελπισία σου, αλλά για να μη χάσεις ακόμη περισσότερα νομίζοντας πως κέρδισες. Θα είναι φοβερό και άδικο, αλλά έχει ξανασυμβεί.
