Το αν θα είναι κίνημα, σχηματισμός ή τυπικό κόμμα το πολυαναμενόμενο εγχείρημα της Μαρίας Καρυστιανού, είναι το μικρότερο από τα υπαρξιακά ζητήματα που το βαραίνουν. Ούτως ή άλλως, η Ιστορία έχει δείξει ότι οι ιδιότητες αυτές συμπλέκονται και συχνά εκβάλλουν στα ίδια νερά. Πιο σημαντικό είναι η πολιτική αυτή κίνηση να προσδιοριστεί ως προς το περιεχόμενό της: τι αντιπροσωπεύει ιδεολογικά, τι στόχους θέτει πρακτικά, για ποιες κοινωνικές ανάγκες σκοπεύει να εργαστεί. Οι πομπώδεις κουβέντες περί μεγάλης αλλαγής και ανατροπής του παλιού συστήματος δεν είναι μόνο υπερβολικά θεωρητικές, αλλά σε αυτό το σημείο είναι πια και αταίριαστες με το μομέντουμ της πρωτοβουλίας: οι δημοσκοπήσεις δίνουν στη Μαρία Καρυστιανού μπόι ψηλότερο από αυτό που δίνουν σε πρώην πρωθυπουργούς. Το να γίνει πιο συγκεκριμένη σε αυτό που ευαγγελίζεται είναι αναγκαίος όρος αξιοπιστίας· προϋπόθεση για να μην «καεί» το κόμμα από τη φωτιά της ίδιας του της προετοιμασίας.
Προπαρασκευαστική φάση
Η ασάφεια που χαρακτηρίζει το επερχόμενο κίνημα είναι εν μέρει φυσιολογική. Θα μπορούσε να είναι και διδακτική για όσους το χτίζουν ή το στηρίζουν: η ουσιαστική πολιτική διαφέρει από την πολιτική της διαμαρτυρίας· προϋποθέτει οργάνωση, δουλειά και ένα επίπεδο τεχνογνωσίας που δεν κατακτάται σε μερικούς μήνες. Για να μετουσιωθεί το κίνημα του δρόμου σε κίνημα θεσμικό, σε μια δύναμη που διεκδικεί ψήφο και πολιτική αρμοδιότητα, χρειάζεται ένα σύνθετο πλάνο που περιλαμβάνει ιδέες, πρόσωπα και εργαλεία. Το κράτος δεν αλλάζει με φωνές, όσο δίκαιες κι αν είναι αυτές, ούτε αρκεί το πνεύμα του αντισυστημισμού για να θεραπεύσει τις συστημικές του παθογένειες. Η εποικοδομητική αλλαγή ενέχει ένα εγγενές στοιχείο ανιαρού υπαλληλισμού – δεν γίνεται διαφορετικά. Η «Επιτροπή Σοφών» που φέρεται να συντίθεται τώρα στο στρατόπεδο Καρυστιανού, για να δώσει πολιτική υπόσταση στο κίνημά της, το επιβεβαιώνει. Οι σοφοί δεν είναι απλώς σοφοί, θεμελιώνουν ορισμένες αρχές, δίνουν κατευθύνσεις, φτιάχνουν ένα λειτουργικό πλαίσιο.
Επωφελής ασάφεια
Είναι, όμως, και σκόπιμη η ασάφεια ώς ένα βαθμό. Ερωτηθείσα σχετικά με τον ιδεολογικό άξονα του κινήματος, η δικηγόρος και συνεργάτις της Καρυστιανού, Μαρία Γρατσία, φρόντισε να επισημάνει ότι δεν υπάρχουν ταμπέλες που να παραπέμπουν αριστερά και δεξιά. Δεν είναι παράλογο αυτό που είπε. Τα άτεγκτα παλαιοκομματικά δόγματα που πολλές παρατάξεις συντηρούν εις βάρος της ρευστής πραγματικότητας, δεν είναι απαραίτητα για να έχει μια παράταξη λόγο ύπαρξης. Αυτό δεν σημαίνει, όμως, ότι η εντελώς ακαλούπωτη ρευστότητα είναι θεμιτή. Ενώ, λοιπόν, η αποστασιοποίηση από τις ταμπέλες θα μπορούσε υπό άλλες συνθήκες να κριθεί εύλογη και θετική, στην περίπτωση ενός κόμματος για το οποίο δεν γνωρίζουμε τίποτα είναι μάλλον ύποπτη και στρατηγικά επιλεγμένη. Χωρίς ταμπέλες πετυχαίνεις δύο πράγματα ταυτόχρονα: να φανείς υπεράνω κατηγοριοποιήσεων από τη μία, αλλά και να προσελκύσεις όλες τις πιθανές κατηγορίες ανθρώπων από την άλλη. Πολύ βολικό, αλλά ανειλικρινές. Κανείς, ακόμη και ένα λαοπρόβλητο πρόσωπο σαν την Καρυστιανού, δεν μπορεί να βρίσκεται διαρκώς σε σύμπνοια με τον λαό, στην απόλυτη μαζικότητά του.
Η σημασία της ταμπέλας
Παρά τον συχνά ιδεοληπτικό χαρακτήρα τους, και οι ταμπέλες βέβαια κάτι σημαίνουν. Κάποιες θεμελιακές αξίες τις ορίζουν ακόμη και, με αυτόν τον τρόπο, δίνουν μια αίσθηση, ιστορική αλλά και τρέχουσα, της φρονηματικής και πνευματικής ποικιλίας που χαρακτηρίζει το κοινωνικό σώμα. Ενα κόμμα δεν μπορεί να κατέβει στις εκλογές με τη μονοθεματικότητα του εκδικητικού αγγέλου· πρέπει να έχει θέσεις για το μεταναστευτικό, τα εξοπλιστικά προγράμματα, την εξωτερική πολιτική, το παραγωγικό μοντέλο, το φορολογικό σύστημα κ.ο.κ. Οταν αυτές οι θέσεις διατυπωθούν, κάπου θα «ακουμπήσουν»· θα δείξουν μια κλίση, η οποία μπορεί να διαφοροποιείται ανά θεματική (το είδαμε και στις θέσεις της Πλεύσης Ελευθερίας αυτό), αλλά πάντως θα διαμορφώνει ορισμένη ταυτότητα. Οσο η Μαρία Καρυστιανού αναβάλλει τον σχηματισμό και την αποκάλυψη της ταυτότητας αυτής, τόσο θα εισπράττει τα κέρδη της άμεμπτης δημοφιλίας της. Αν, όμως, κάνει το πολιτικό βήμα που λέγεται πως θα κάνει, θα πρέπει να εξοικειωθεί σιγά σιγά με την έννοια του πολιτικού κόστους. Θα πρέπει να ετοιμαστεί να γίνει δυσάρεστη σε πρόσωπα που τώρα τη λατρεύουν.
Πολιτική μετά την τραγωδία
Τι ήταν η επίσκεψή της στο αγροτικό μπλόκο της Νίκαιας; Μια ενέργεια στήριξης των αγροτών ή μια αντικυβερνητική δήλωση από εκείνες που νομιμοποιεί εξ υπαρχής η προσωπική της τραγωδία; Η ιδιότητα της Καρυστιανού ως προέδρου του Συλλόγου Συγγενών Θυμάτων των Τεμπών μάλλον δεν έχει ιδιαίτερη σχέση με τις αγροτικές κινητοποιήσεις. Μάλλον η μητέρα θύματος ενός θανατηφόρου δυστυχήματος δεν θα συνέδεε το εγκληματικό δυστύχημα με τις επιδοτήσεις και τις ελαφρύνσεις των αγροτών. Υπάρχει περίπτωση, λοιπόν, η Καρυστιανού να επισκέφθηκε τα μπλόκα ως οιονεί πολιτικός. Αν είναι έτσι, σύντομα θα καταλάβει ότι η επίσκεψη δεν αρκεί. Ο πολιτικός που πολιτεύεται πρέπει να βρίσκει και λύσεις· να συγκρούεται, να πολεμάει, να προσπαθεί, να αποτυγχάνει, να ξαναπροσπαθεί και, όλα αυτά, αποδεχόμενος ότι οι πολίτες δεν θα τον σεβαστούν ποτέ όσο σέβονται μια μητέρα που πενθεί το αδικοχαμένο παιδί της.
