Γιατί κάθε φορά είμαστε πεπεισμένοι ότι ο χρόνος που φεύγει ήταν οπωσδήποτε χειρότερος από τον προηγούμενο; Γιατί αφηνόμαστε με τόση ευκολία σε αυτό το ξεχωριστό είδος εθιμικού πεσιμισμού; Είναι το «κάθε πέρυσι και καλύτερα» πραγματικό απόσταγμα λαϊκής σοφίας; Και γιατί φαίνεται να ασκεί πάνω μας μια διαρκώς αυξανόμενη και σχεδόν διεστραμμένη επιρροή;
Δεν ήταν πάντα έτσι. Μια πιο μοιρολατρική προσέγγιση της ζωής είχε πάντα τους οπαδούς της, αλλά, νεότερος τουλάχιστον, είχα την αίσθηση πως ήταν μειοψηφική. Ο νέος χρόνος ήταν συνυφασμένος με την ελπίδα και την προσδοκία για το καλύτερο. Αυτό μοιάζει να φεύγει μέσα από τα χέρια μας: η προσδοκία.
Δυστυχώς, τα επιστημονικά δεδομένα δεν είναι μαζί μας. Ο εγκέφαλός μας είναι φτιαγμένος έτσι ώστε να θυμάται πιο έντονα τα αρνητικά γεγονότα. Η λεγόμενη «αρνητική προκατάληψη» (negativity bias) μας κάνει να αποθηκεύουμε και να ανακαλούμε ευκολότερα κρίσεις, απώλειες και φόβους. Τα καλά γεγονότα φθείρονται γρήγορα στη μνήμη, τα άσχημα μένουν και μεγεθύνονται. Οταν κάνουμε τους ετήσιους απολογισμούς μας, η ζυγαριά γέρνει σχεδόν αυτομάτως προς τα κάτω. Το χειρότερο; Αυτό μας φαίνεται «φυσιολογικό».
Γιατί ο εθιμικός πεσιμισμός του «κάθε πέρυσι και καλύτερα» έχει όλο και μεγαλύτερη επιρροή πάνω μας; Mπορούμε να κάνουμε κάτι γι’ αυτό;
Η «εποχή» και η τεχνολογία επίσης δεν είναι μαζί μας. Η ενημέρωση είναι συνεχής και κατακλυσμιαία. Πόλεμοι, κρίσεις, καταστροφές, πολιτικές συγκρούσεις – όλα φτάνουν σε πραγματικό χρόνο, χωρίς φίλτρο και χωρίς απόσταση. Δεν είναι ότι παλιότερα ο κόσμος ήταν πιο ήρεμος ή ασφαλής· είναι ότι δεν τον κουβαλούσαμε 24 ώρες το εικοσιτετράωρο στην τσέπη μας. Και οι κρίσεις μοιάζουν να μην τελειώνουν ποτέ· απλώς διαδέχονται η μία την άλλη. Παλιά μιλούσαμε για «μια κακή χρονιά» με την αθώα βεβαιότητα ότι επρόκειτο για εξαίρεση. Σήμερα μοιάζει σαν να ζούμε στο «τρενάκι του τρόμου», σε μια μόνιμη κατάσταση εκκρεμότητας: οικονομική ανασφάλεια, κλιματική απειλή, γεωπολιτική ένταση, συν τα προσωπικά μας μπαγκάζια.
Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης κάνουν τα πράγματα ακόμη χειρότερα. Συγκρίνουμε τη δική μας καθημερινότητα όχι με το δικό μας παρελθόν, αλλά με χιλιάδες «καλύτερες ζωές» που παρελαύνουν στα social media. Αυτό φουντώνει μια μόνιμη αίσθηση υστέρησης που υποβόσκει: κάτι λείπει, κάτι χάθηκε, κάτι πήγε στραβά – ακόμη και αν αντικειμενικά δεν πήγε.
Υπάρχει κάτι που να μπορούμε να κάνουμε απέναντι σε αυτό τον βομβαρδισμό κακών ειδήσεων και απαισιοδοξίας; Ναι, μας το λένε οι ειδικοί, το ξέρουμε κι από μόνοι μας. Δραστικός περιορισμός του χρόνου μας στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, πολύ επιλεκτική ενημέρωση από φιλτραρισμένα μέσα που δεν ποντάρουν στον πανικό και στον εκφοβισμό. Και ίσως ο κόσμος να γίνει ένα λιγότερο απειλητικό μέρος για λιγότερο τρομοκρατημένους ανθρώπους.
Καλή χρονιά – όπως κι αν την προσδοκάτε.
