Στις 23 Νοεμβρίου 2025 δημοσίευσα ένα ομότιτλο κείμενο στη στήλη αυτή. Αναφερόμουν σε τρία μεγάλα θέματα που αποτελούν ταμπού για την ελληνική κοινωνία: Πυρηνική ενέργεια, λειτουργία καταστημάτων τις Κυριακές και ψηλά κτήρια. Στο πρώτο μέρος κάλυψα την πυρηνική ενέργεια. Σήμερα θα αναφερθώ στο άνοιγμα των καταστημάτων τις Κυριακές.
Εχω γράψει επανειλημμένως για το θέμα αυτό, αλλά φαίνεται ότι διαθέτουμε τεράστια αντίσταση στην οποιαδήποτε αλλαγή. Η άποψή μου για το πρόβλημα αυτό και τη βασική αιτία της αντίστασής μας συνοψίζεται στο ακόλουθο σκεπτικό. Στην Ελλάδα έχουμε περίπου 860.000 μικρές επιχειρήσεις, στις οποίες συνήθως ο ιδιοκτήτης κάθεται στο ταμείο της επιχείρησης. Μέχρι πρότινος υπήρχε μεγάλη φοροκλοπή στον ΦΠΑ με την παρέμβαση στις ταμειακές μηχανές των επιχειρήσεων. Ακριβώς για τον λόγο αυτό οι ιδιοκτήτες δεν ήθελαν να προσλάβουν υπαλλήλους για το ταμείο. Με απλά λόγια, σε πολλές επιχειρήσεις το ταμείο ήταν ουσιαστικά η τσέπη του ιδιοκτήτη.
Ως συνέπεια, για να λειτουργήσει ένα κατάστημα την Κυριακή έπρεπε ο ιδιοκτήτης να είναι παρών στο κατάστημα και να δει στην ταμειακή μηχανή. Η πρόσληψη υπαλλήλου για τον σκοπό αυτό ενείχε κινδύνους για τον ιδιοκτήτη. Είναι η περίπτωση που ισχύει μια σοφή αμερικανική παροιμία: “If you can steal for me, you will steal from me” – «Αν μπορείς να κλέψεις για μένα, θα κλέψεις και από μένα».
Φαίνεται όμως ότι έχουν αλλάξει ουσιαστικά οι συνθήκες. Με τις επιτυχημένες ενέργειες της ΑΑΔΕ, σύνδεση ταμειακών μηχανών με POS και την αυξημένη χρήση πιστωτικών και χρεωστικών καρτών, έχουμε σημαντική βελτίωση στην είσπραξη του ΦΠΑ.
Η νέα έκθεση «VAT gap in Europe Report 2025» της Ευρωπαϊκής Επιτροπής αποτυπώνει μια εξοικονόμηση της τάξεως των 2,7 δισ. ευρώ ετησίως, μόνο από τη περιστολή της φοροδιαφυγής στην είσπραξη του ΦΠΑ. Για το 2024, στα πρώτα ανεπίσημα στοιχεία (preliminary estimates) η Ε.Ε. τοποθετεί το «κενό ΦΠΑ» στο 9%, δηλαδή πτώση 15 ποσοστιαίων μονάδων ή σχεδόν 60% σε σχέση με το 2019, όπου έφτανε στο 24%. Για πρώτη φορά χρονικά, το «κενό ΦΠΑ» στη χώρα μας κινείται κάτω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.
Λόγω ακριβώς αυτής της εξέλιξης ίσως είναι σκόπιμο να επανεξετάσουμε το ζήτημα και να δούμε τις αντιδράσεις. Το κείμενο που ακολουθεί δημοσιεύθηκε σε αυτή τη στήλη στις 16 Δεκεμβρίου 2012. Εξακολουθεί να είναι επίκαιρο, γιατί εμείς εδώ στην Ελλάδα δεν θέλουμε να αλλάξει απολύτως τίποτα.
«Tις τελευταίες μέρες γίνεται πραγματικά μεγάλη συζήτηση σχετικά με την απόφαση της Κυβέρνησης να επιτρέψει το άνοιγμα των καταστημάτων ορισμένες Κυριακές του χρόνου και επιπλέον να επιτρέψει, σε ορισμένα καταστήματα μικρότερα των 250 τ.μ. την πλήρη απελευθέρωση του ωραρίου. Και φυσικά γίνεται ο χαμός. “Αιτία πολέμου” λέει ο ένας, “γονατογραφήματα που εξυπηρετούν τους λίγους” λέει κάποιος άλλος. Και φυσικά αντιδρούν και οι εργαζόμενοι. Είναι το γνωστό σύνδρομο που διακατέχει την ελληνική κοινωνία. Δεν θέλουμε να αλλάξει τίποτα, σε ένα κόσμο ο οποίος συνεχώς μεταβάλλεται. Ετσι για την ιστορία αξίζει να θυμηθούμε το εξής περιστατικό: Οταν ο Στέφανος Μάνος πριν από πάρα πολλά χρόνια ανακοίνωσε την πρόθεσή του να πεζοδρομήσει την Βουκουρεστίου, οι πρώτοι που αντέδρασαν ήταν οι καταστηματάρχες της Βουκουρεστίου που νόμιζαν ότι θα χάσουν την πελατεία τους, γιατί δεν θα μπορούσαν να σταματήσουν τα αυτοκίνητα για να κατέβουν οι πελάτες. Η ιστορία έδειξε πόσο λάθος είχαν, αλλά αυτό δεν μας βοήθησε να καταλάβουμε ότι οι αλλαγές είναι απαραίτητες για να πάμε μπροστά.
Και φτάνουμε στο θέμα μας, που είναι το ωράριο των καταστημάτων. Θέλω να πάρω σαν παράδειγμα μια χώρα του Νότου η οποία πριν από μερικά χρόνια, με σοσιαλιστική Κυβέρνηση, απελευθέρωσε πλήρως το ωράριο. Αναφέρομαι στην Ιταλία και ειδικότερα στη Ρώμη, η οποία μάλιστα την εποχή της απελευθέρωσης του ωραρίου είχε αριστερό Δήμαρχο. Στις αρχές του 2008 είχα κάνει ένα ταξίδι στη Ρώμη και οι διαπιστώσεις που ακολουθούν αφορούν την εποχή εκείνη, αλλά είναι εξαιρετικά επίκαιρες σχετικά με τη συζήτηση που γίνεται στη Χώρα μας.
Στο κέντρο της Ρώμης έχει πεζοδρομηθεί ένα τρίγωνο που ορίζεται (περίπου) από τρεις πλατείες: Piazza di Spagna, Piazza del Popolo και Piazza Colonna, στο οποίο κυκλοφορούν δεκάδες χιλιάδες τουρίστες και μη. Οι πεζόδρομοι επιτρέπουν την ήπια κυκλοφορία ταξί, λεωφορείων και εξαιρετικά περιορισμένο αριθμό ιδιωτικών αυτοκινήτων, αλλά προτεραιότητα έχουν οι πεζοί. Το ωράριο λειτουργίας των καταστημάτων είναι πρακτικά ελεύθερο. Ορισμένα καταστήματα λειτουργούν με συνεχές ωράριο 9.30 μέχρι 19.30, Δευτέρα έως Κυριακή, δηλαδή 70 ώρες. Μερικά κάνουν διακοπή το μεσημέρι, ενώ είναι ανοικτά όλη την Κυριακή. Αλλα είναι κλειστά την Δευτέρα το πρωί. Στο συνεχές ωράριο των 65 με 70 ωρών λειτουργίας υπάρχουν τόσο μεγάλα καταστήματα και πολυκαταστήματα, όσο και μικρά οικογενειακά καταστήματα. Δηλαδή δεν μπόρεσα να διαπιστώσω συσχέτιση μεγέθους και ωραρίου. Ας ξεκαθαρίσουμε κάτι από την αρχή. Η Ιταλία είναι μία χώρα με έντονη την επιρροή την Καθολικής Εκκλησίας, αλλά αυτό δεν εμπόδισε το άνοιγμα των καταστημάτων τις Κυριακές. Το αναφέρω αυτό γιατί μια από τις δικαιολογίες που ακούγονται αφορά την εκκλησία και την ανάγκη του κόσμου να εκκλησιάζεται τις Κυριακές. Τώρα στην ουσία. Υπάρχουν τέσσερα βασικά πλεονεκτήματα στην διεύρυνση της λειτουργίας των καταστημάτων.
1ο. Ενα κατάστημα το οποίο είναι ανοικτό 70 ώρες έχει ανάγκη από το διπλάσιο προσωπικό, άρα συμβάλλει ουσιαστικά στην καταπολέμηση της ανεργίας, που θα έπρεπε να είναι πρωταρχικό μέλημά μας, γιατί η ανεργία σήμερα είναι το μεγαλύτερο πρόβλημα του τόπου.
Ενα κατάστημα το οποίο είναι ανοικτό 70 ώρες έχει ανάγκη από το διπλάσιο προσωπικό, άρα συμβάλλει ουσιαστικά στην καταπολέμηση της ανεργίας.
2ο. Ενα κατάστημα που λειτουργεί περισσότερες ώρες αποσβένει ορισμένα από τα σταθερά έξοδά του (ενοίκιο, «αέρα», εξοπλισμό, διακόσμηση κ.λπ.) σε λιγότερο χρόνο και έτσι μπορεί να έχει χαμηλότερο κόστος και κατά συνέπεια μπορεί να προσφέρει χαμηλότερες τιμές.
3ο. Λόγω του διευρυμένου ωραρίου, η διαχείριση (management) του καταστήματος γίνεται από τρίτους (και όχι από τον επιχειρηματία) και έτσι όλες οι συναλλαγές του καταστήματος γίνονται υποχρεωτικά με παραστατικά και περιορίζεται σημαντικά η φοροδιαφυγή. Δύσκολα ο επιχειρηματίας θα εμπιστευθεί την παρανομία του σε έναν υπάλληλο. Ή λοιπόν θα κάθεται όλη μέρα (και όλες τις μέρες) στο ταμείο, ή θα υποχρεωθεί να γίνει νόμιμος.
4ο. Οι άνθρωποι της αγοράς ισχυρίζονται ότι η ψυχολογία είναι βασικός παράγων στην κίνηση της αγοράς. Ενας οικογενειάρχης που βγαίνει με την οικογένειά του για βόλτα την Κυριακή, είναι σίγουρα σε καλύτερη διάθεση για να αγοράσει κάτι για τον εαυτό του ή την οικογένειά του. Αυτό το γεγονός μπορεί να εξηγήσει και την επιτυχία των εμπορικών κέντρων, τα οποία δημιουργούν μια ευχάριστη διάθεση στους επισκέπτες τους.
Είναι λοιπόν εύλογο το ερώτημα, γιατί στον τόπο μας υπάρχει τόσο μεγάλη αντίδραση στη διεύρυνση του ωραρίου, αφού έχει ουσιαστικά πλεονεκτήματα. Μήπως θυσιάζουμε τα πλεονεκτήματα με την ψευδαίσθηση ότι προστατεύουμε ορισμένες κατηγορίες καταστημάτων τα οποία βασικά δεν θέλουν να προσλάβουν προσωπικό; Ή μήπως ισχύει το «αφού εγώ δεν θέλω να ανοίγω περισσότερες ώρες, να μην ανοίγει κανένας άλλος και μου πάρει τη δουλειά». Τέλος, η δικαιολογία ότι με την κρίση ο κόσμος δεν έχει λεφτά για να αγοράσει αγαθά δεν ευσταθεί. Αν ένας καταστηματάρχης δεν έχει δουλειά, δεν θα κρατάει το κατάστημα του ανοικτό, στο διευρυμένο ωράριο.
Πριν λίγα χρόνια είχαμε την ίδια συζήτηση σχετικά με το ωράριο λειτουργίας των πρατηρίων καυσίμων. Δόθηκαν μάχες για τη μη απελευθέρωση του ωραρίου, ειδικά για τις βραδινές ώρες. Δεν γνωρίζω αν έχει επιτραπεί η πλήρης απελευθέρωση του ωραρίου των πρατηρίων, πάντως παρατηρώ ότι τον τελευταίο καιρό, υπάρχουν ανοικτά βενζινάδικα τις νυχτερινές ώρες, περιλαμβανομένου και του Σαββάτου. Ισως η κρίση να βοήθησε στην επίλυση του προβλήματος. Οποιος έχει όρεξη να δουλέψει περισσότερο μπορεί να το κάνει πλέον. Το ίδιο ισχύει και για τα φαρμακεία, όπου οι διάφοροι σύλλογοί τους πολεμούν να μην απελευθερωθεί το ωράριο αλλά και το επάγγελμα τους.
Και κάτι τελευταίο. Οι πλέον χαλαρές εργασιακές σχέσεις υπάρχουν σήμερα στην Αγγλία και στις ΗΠΑ. Και οι δύο αυτές χώρες έχουν σήμερα από τα χαμηλότερα ποσοστά ανεργίας στον δυτικό κόσμο. Τυχαίο; Δεν το νομίζω.
Μήπως λοιπόν πρέπει να επανεξετάσουμε τη θέση μας σε όλους τους περιορισμούς και στρεβλώσεις που έχουμε στον Τόπο μας, που αντί να προστατεύουν ουσιαστικά καταστρέφουν τις υγιείς δυνάμεις και μας έχουν φέρει στη δυσχερή κατάσταση που βρισκόμαστε σήμερα;».
Αυτά έγραφα τότε, αλλά όπως βλέπετε τίποτε δεν άλλαξε. Το μόνο που αξίζει να προσθέσω είναι το γεγονός ότι πέρυσι έκανα ένα ταξίδι στην Κύπρο και εκεί διαπίστωσα ότι τα καταστήματα στη Λευκωσία λειτουργούν και τις Κυριακές. Ορθόδοξοι είναι οι Κύπριοι, αλλά αυτό δεν τους εμποδίζει να ακολουθούν τις τάσεις της εποχής μας.
*Ο κ. Ανδρέας Γ. Δρυμιώτης είναι σύμβουλος επιχειρήσεων.
