Θυμάστε την “Επαναστατική Οργάνωση 17 Νοέμβρη”; Φυσικά τη θυμάστε, όσες και όσοι, τουλάχιστο, είστε μιας ηλικίας και πάνω. Ήταν κάτι που υπήρχε στην κόσμο μας και την κοινωνία μας, μια σκοτεινή, μυστηριώδης δύναμη που προκαλούσε θυμό, φόβο, απορίες, συζήτηση. Δεύτερη ερώτηση: πόσο συχνά σκέφτεστε τη “17 Νοέμβρη” σήμερα; Μαντεύω ότι για την συντριπτική πλειονότητα των πολιτών στην Ελλάδα η απάντηση είναι “καθόλου”. Με την εξαίρεση των οικογενειών των δεκάδων θυμάτων, πιθανότατα κανένας δεν σκέφτεται ούτε την οργάνωση, ούτε τις επιθέσεις της, ούτε τους στόχους της. Κι ένας από τους λόγους, είναι προφανώς, ότι αυτή η οργάνωση δεν πέτυχε κανέναν από τους “στόχους” της, ή ό,τι τουλάχιστον έμοιαζε με σκοπό ή στόχο στις παιδικής αφέλειας εκθέσεις ιδεών που έστελναν ως “προκηρύξεις”. Ούτε ο ιμπεριαλισμός νικήθηκε, ούτε η αστική δημοκρατία έπεσε, ούτε οι Αμερικάνοι έφυγαν, ούτε πήρε τα όπλα ο λαός για λαϊκή πάλη και εξέγερση. Αντίθετα, τα μέλη της αποκαλύφθηκαν στο πανελλήνιο ως απλοϊκοί και περιορισμένων δυνατοτήτων άνθρωποι της διπλανής πόρτας, το μυστήριο μιας δήθεν παντοδύναμης σκοτεινής οργάνωσης με πλοκάμια και προσβάσεις εξατμίστηκε, και η “ιδεολογία” των δολοφόνων αποκαλύφθηκε ότι ήταν, βασικά, κυρίως δικαιολογία για να κλέβουν τράπεζες και να ζουν στα εξοχικά τους χωρίς να χρειάζεται να δουλεύουν. Το αποτέλεσμα 24 δολοφονιών, δεκάδων επιθέσεων και χιλιάδων λέξεων σε προκηρύξεις; Μηδέν.
Κάποιος θα μπορούσε να επιχειρηματολογήσει ότι σχεδόν πάντα αυτό είναι το αποτέλεσμα της τρομοκρατίας. Αλλά πρώτα απ’ όλα: τι είναι “τρομοκρατία”; Ο ακριβέστερος ορισμός κατά τη γνώμη μου έχει διατυπωθεί σε μια απόφαση του ΟΗΕ από το 1994: εγκληματικές πράξεις που έχουν ως στόχο την πρόκληση τρόμου στο γενικό πληθυσμό ή σε ομάδες ανθρώπων, ανεξαρτήτως των πολιτικών, φιλοσοφικών, ιδεολογικών, εθνικών, θρησκευτικών ή άλλων κινήτρων. Είναι τα εγκλήματα που δεν στοχεύουν μόνο στην εξόντωση ενός στόχου, αλλά και στην στοχοποίηση και τρομοκράτηση ενός ολόκληρου πληθυσμού (τους Χριστιανούς, τους Εβραίους, τους καπιταλιστές, τους μετανάστες, οποιουσδήποτε, ανάλογα με τα κίνητρα του τρομοκράτη). Μια δολοφονία κατά τη διάρκεια μιας ληστείας, ή μια δολοφονία ενός πολιτικού αντιπάλου δεν είναι τρομοκρατία. Μια δολοφονία ενός μετανάστη επειδή είναι μετανάστης, και ο δράστης θέλει να τρομάξει όλους τους μετανάστες, ή ενός αστυνομικού επειδή είναι αστυνομικός, και ο δράστης θέλει να φοβούνται όλοι οι αστυνομικοί, είναι. Οι τρομοκράτες είναι ζηλωτές, μια ειδική κατηγορία ανθρώπων, πεπεισμένοι μέσα στα μυαλά τους ότι είναι οι μοναδικοί κάτοχοι μιας αλήθειας που οι άλλοι δεν βλέπουν, και με ψυχοπαθολογία κατάλληλη για να αρπάξουν όπλα για να την υπηρετήσουν. Αλλά οι στόχοι για τους οποίους παλεύουν είναι συνήθως μαξιμαλιστικοί. Οι τρομοκράτες των Ερυθρών Ταξιαρχιών, του IRA, της 17Ν ή οι ισλαμιστές τρομοκράτες της Αλ Κάιντα, του ISIS ή της Μπόκο Χαράμ είχαν ή έχουν στόχους υπερβολικά μεγάλους, οικουμενικούς και φιλόδοξους. Αν και πρόσκαιρα μπορεί η δράση τους να έχει μικρές ή μεγάλες επιπτώσεις σε τοπικό ή γεωπολιτικό επίπεδο, τελικά στην ουσία θέλουν να αλλάξουν ολόκληρο τον κόσμο με τα όπλα. Είναι αδύνατο. Είναι καταδικασμένες να αποτύχουν.
Από ό,τι φαίνεται, όμως, ειδικά στην εποχή μας εμφανίζεται μια μορφή τρομοκρατίας πιο μικρής κλίμακας, πιο “τυχαία”, που έχει και εντελώς διαφορετική κατάληξη.
Τον Ιούλιο του 2022 ο 41χρονος Τετσούγια Γιαμαγκάμι πλησίασε τη σκηνή στην οποία ο πρώην πρωθυπουργός της Ιαπωνίας Σίνζο Άμπε έδινε μια προεκλογική ομιλία και τον πυροβόλησε δύο φορές, στην πλάτη και στο λαιμό. Ο Άμπε έπεσε αιμόφυρτος στο έδαφος και, έξι ώρες αργότερα, πέθανε. Η επίθεση δεν είχε πολιτικά κίνητρα. Ο Γιαμαγκάμι, που δεν προσπάθησε να διαφύγει αλλά παραδόθηκε επί τόπου στις αρχές, δολοφόνησε τον Άμπε για συγκεκριμένο λόγο. Η επίθεσή του είχε ως στόχο την Ενωσιακή Εκκλησία, μια θρησκευτική οργάνωση την οποία ο Άμπε φερόταν να υποστηρίζει (αν και δεν ήταν μέλος της). Η εκκλησία αυτή, μια θρησκευτική αίρεση που εκμεταλλεύεται οικονομικά τα μέλη της και έχει κατηγορηθεί για διάφορα αδικήματα στο παρελθόν, είχε λάβει δωρεές ύψους μισού εκατομμυρίου ευρώ από τη μητέρα του Γιαμαγκάμι, που ήταν πιστό της μέλος, με αποτέλεσμα την οικονομική καταστροφή της οικογένειας και, τελικά, την αυτοκτονία του αδερφού του. Πιεσμένος από όλες αυτές τις οικογενειακές τραγωδίες, ο Γιαμαγκάμι αποφάσισε να δολοφονήσει κάποιον που, κατά τη γνώμη του, συμβόλιζε την προστασία που παρείχε το πολιτικό προσωπικό της χώρας στην αίρεση. Ήταν τρομοκρατία αυτή η επίθεση; Προφανώς, σύμφωνα με τον ορισμό, ήταν. Ο Γιαμαγκάμι ήθελε να τρομοκρατήσει όλα τα στελέχη της εκκλησίας, και τους υποστηρικτές της. Η διαφορά ήταν πως ο στόχος της ήταν πολύ πιο συγκεκριμένος και “μικρός”, από τους στόχους της 17 Νοέμβρη, του ISIS ή του IRA. Και η άλλη σημαντική διαφορά είναι η εξής: πέτυχε. Την δολοφονία του Σίνζο Άμπε την καταδίκασε όλος ο κόσμος με αποτροπιασμό και αλληλεγγύη, αλλά στο διάστημα που ακολούθησε στην Ιαπωνία συνέβη και κάτι άλλο: η Ενωσιακή Εκκλησία ήρθε στο προσκήνιο, ξαφνικά τα πρωτοσέλιδα των εφημερίδων πλημμύρισαν με αποκαλύψεις για την καταστροφική της δράση και, στη συνέχεια, με άλλες αποκαλύψεις για τις σχέσεις του πολιτικού συστήματος με την ηγεσία της οργάνωσης. Και μετά ήρθαν οι συνέπειες. Επτά υπουργοί παραιτήθηκαν γι’ αυτή την υπόθεση. Το κράτος αφαίρεσε τις φοροαπαλλαγές της οργάνωσης και η δημόσια κατακραυγή μείωσε δραματικά την επιρροή της. Σήμερα, τρία χρόνια μετά τη δολοφονία του Άμπε, η Ενωσιακή Εκκλησία πνέει τα λοίσθια. Όπως και το κοιτάξει κανείς, δεν υπάρχει αμφιβολία: δολοφονώντας τον Σίνζο Άμπε, ο Τετσούγια Γιαμαγκάμι πέτυχε απόλυτα το στόχο του.
Φαίνεται ότι υπάρχουν κι άλλα παραδείγματα. Θα θυμάστε ασφαλώς ότι πριν από ένα χρόνο ο 26χρονος αμερικανός Λουίτζι Μαντζιόνε δολοφόνησε στο Μανχάταν τον Μπράιαν Τόμσον, τον CEO της ασφαλιστικής εταιρείας United Healthcare. Εκείνη η τρομοκρατική επίθεση είχε ως στόχο, όπως έγραφε ο Μαντζιόνε στο ημερολόγιό του, να “τρομάξει τους υπαλλήλους των ασφαλιστικών εταιρειών, να αναδείξει στο δημόσιο διάλογο την απληστία της ασφαλιστικής αγοράς στις ΗΠΑ και να αποτρέψει επενδυτές και οικονομικούς αναλυτές από το να επενδύουν σε αυτή την αγορά”. Μετά από τη δολοφονία, 40 άλλα στελέχη της εταιρείας αυτής προσέλαβαν μπράβους (μία άλλαξε την εξωτερική της εμφάνιση και μετακόμισε), πολλές άλλες ασφαλιστικές εταιρείες αφαίρεσαν από τις ιστοσελίδες τους τις φωτογραφίες των στελεχών τους, και πολύ περισσότεροι πολίτες έμαθαν λεπτομέρειες για τις ανάλγητες πρακτικές αυτών των εταιρειών, που προσπαθούν να ξεζουμίσουν κάθε σεντ από τους πελάτες τους, αρνούμενοι να τους παρέχουν κάλυψη ή αποζημίωση με κάθε δυνατό τρόπο. Η μετοχή του ομίλου στον οποίο ανήκει η United Healthcare έπεσε στο μισό, ο CEO του ομίλου πήρε πόδι, υπάλληλοι και στελέχη παραιτήθηκαν, η εταιρεία διώκεται για απάτες και οι ίδιοι οι επενδυτές της την μήνυσαν. Λύθηκε το πρόβλημα της ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης στις ΗΠΑ; Όχι βέβαια. Αλλά σε ένα βασικό, στενό επίπεδο οι στόχοι του Λουίτζι Μαντζιόνε επετεύχθησαν.
Κάποιος θα έλεγε ότι σήμερα ο κόσμος περνά μεγαλύτερες αναταράξεις από ό,τι στις δεκαετίες του 1970 και 1980, όταν οι τρομοκράτες της 17Ν προσπαθούσαν να ανατινάξουν “το σύστημα” δολοφονώντας ανθρώπους στην Αθήνα. Οι πιέσεις στις κοινωνίες είναι μεγάλες, οι ανισότητες εντονότερες, η πόλωση πιο ακραία. Όλες οι έρευνες επιβεβαιώνουν ότι, διαχρονικά, η αποτελεσματικότερη μορφή αγώνα είναι η διαμαρτυρία με ειρηνικά μέσα. Ίσα ίσα, όταν κινήματα αντίστασης και διαμαρτυρίας περνούν από την ειρηνική διαμαρτηρία σε ένοπλες μορφές πάλης, σχεδόν πάντα χάνουν. Οπότε τι μας λένε τα παραδείγματα του Λουίτζι Μαντζιόνε και του Τετσούγια Γιαμαγκάμι; Ότι τα όπλα μερικές φορές, σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, μπορεί να δίνουν και λύσεις; Αμερικανοί και Ιάπωνες πολίτες, καθώς οι δίκες των δύο δολοφόνων βρίσκονται σήμερα σε εξέλιξη, μοιάζουν να συμφωνούν σε αναπάντεχα ποσοστά. Κάποιοι -και ιδιαίτερα οι νεότεροι- τους αντιμετωπίζουν ως ήρωες, ή μάρτυρες. Ό,τι κι αν σημαίνει αυτό για τις αντίστοιχες κοινωνίες, μπορεί κάποιος να συμπεράνει το εξής: μάλλον θα δούμε κι άλλους μιμητές τους στο μέλλον.
