Η υλική ευημερία των νοικοκυριών στην Ευρώπη ποικίλλει. Η Eurostat συγκέντρωσε στοιχεία για τα επίπεδα πραγματικής ατομικής κατανάλωσης για το 2024 (Eurostat, News, 17.12.2025, Household Material Welfare Varies Widely Across The EU) κι οι Έλληνες καταναλώνουν λιγότερο από τον Ευρωπαϊκό μέσο όρο, μάλλον όχι από οικολογική συνείδηση ή ηθική στάση.
Στο Λουξεμβούργο, την Ολλανδία, ακόμη και τη Γερμανία όπου τα πράγματα δεν πάνε και τόσο καλά, τα νοικοκυριά τα καταφέρνουν μια χαρά. Η υλική ευημερία των νοικοκυριών στις σκανδιναβικές χώρες είναι πολύ ψηλά. Όλ’ αυτά είναι, φυσικά, μέσοι όροι και μετρήσεις, δεν λένε και πολλά για το πώς όντως ζουν οι άνθρωποι, υποδηλώνουν, όμως, μία καλή διάθεση, επιλογές και κάποιο επίπεδο άνεσης. Έχουν τη σημασία τους. Οι Έλληνες είναι χαμηλά στη λίστα. Η λίστα στο μεταξύ δεν λέει τίποτα για την ταλαιπωρία της καθημερινότητας, για τη δυσκολία που έχει γίνει οριακά αποδεκτή σαν αναπόφευκτο κομμάτι της ζωής σε ελληνική πόλη.
Όπως όλα δείχνουν, τις μέρες πριν τις γιορτές οι Έλληνες συμμερίζονται τη χαρά της κατανάλωσης που θεωρούν δεδομένη οι ευρωπαίοι συμπολίτες τους περισσότερες μέρες του χρόνου. Και τιμωρούνται γι αυτό. Πηγαίνουν στα θέατρα, στα μπαρ και τις μουσικές σκηνές, αλλά με καθυστέρηση. Κάνουν ουρές στα καταστήματα, προμηθεύονται τα απαραίτητα για το χριστουγεννιάτικο τραπέζι, αλλά με κόπο. Η Αθήνα δεν ήταν έτοιμη για τέτοια καλή διάθεση.
Οι δρόμοι είναι πήχτρα στην κίνηση και οι οδηγοί αγενέστατοι. Αυτό πρέπει να το μετρήσει επιτέλους κάποιος στατιστικολόγος, θα ήταν η λίστα όπου θα σκοράραμε πρώτοι: αγένεια μεταξύ αγνώστων. Γιατί; Γιατί όχι μία καταστατική, δομική απόφαση υπέρ της άνευ όρων ευγένειας; Ζω σε πόλη σημαίνει, μεταξύ άλλων, φροντίζω να μην ενοχλώ αγνώστους. Γιατί το ‘χουμε ξεχάσει αυτό; Ακούμε βίντεο χωρίς ακουστικά, βριζόμαστε, αποκλείουμε το ενδεχόμενο μίας «φροντιστικής» συνύπαρξης. Η πόλη η ίδια δεν είναι «φροντιστική» προς εμάς, περιποιητική και περιποιημένη.
Είχα διάφορες δουλειές χτες και βρέθηκα στο Χαλάνδρι και την Κυψέλη. Σχεδόν κάθε μέρα περνάω απ’ το Σύνταγμα. Ακίνητα αυτοκίνητα παντού. Μια εικόνα από άλλη εποχή. Και βρωμιά. Λες κι η πόλη δεν έχει την ικανότητα να φροντίζει τους κατοίκους που μετακινούνται εντός της. Λες κι η κινητικότητά βρίσκεται εκτός σχεδίου, κάτι χαλάει όταν πολλοί μαζί αποφασίζουν να κάνουν μεγάλες διαδρομές.
Αυτές τις μέρες της αυξημένης κίνησης (ή της αυξημένης επιθυμίας για κίνηση) τα μέσα είναι απογοητευτικά. Η αναμονή δέκα λεπτών στα λεωφορεία έχει φυσικοποιηθεί. Θεωρείται κάπως οκ. Υπάρχουν, όμως, και αναμονές δεκαεπτά και είκοσι λεπτών. Ο κόσμος δυσφορεί και μετά μαλώνουν-τα γνωστά. Πρόφτασα να διαβάσω κάμποσα δοκίμια της Olivia Laing στο δρόμο.
Τα μέσα αξιολογούνται με βάση διάφορους δείκτες (την τιμή τους, την καθαριότητα κλπ). Τα δικά μας είναι πράγματι φθηνά, ενώ τα καινούρια λεωφορεία είναι καθαρότερα και δεν βρωμίζουν τον αέρα ή το ηχοτοπίο. Στην παράμετρο της προβλεψιμότητας, όμως, τα πάνε χάλια. Ενσταλάζει ένα τεράστιο καθημερινό άγχος στους πολίτες η μη προβλεψιμότητα της άφιξής τους. Και γιατί θεωρείται σχεδόν δεδομένο ότι η στάση θα είναι βρώμικη, λίγο σπασμένη, με πεταμένες γόπες και κουτάκια τριγύρω;
Χώρια που όλα είναι «σχεδιασμένα» για τους αρτιμελείς, αυτούς που ακούνε από μακριά και βλέπουν σαν αετοί, δεν έχουν κρυφή αναπηρία, κάποια ανοιχτή μάχη με τον μυικό πόνο κλπ. Έτσι, όμως, δημιουργείται μια κοινωνία μεγάλων ανισοτήτων μεταξύ προσωρινά υγιών και ανθρώπων με σωματική βλάβη. Είναι ηθικώς απαράδεκτο να αποκλείεις άλλες μορφές κινητικότητας λόγω ανικανότητας.
Όλ’ αυτά θα γυρίσουν μπούμερανγκ, γιατί οι αντιλήψεις γύρω από τη σωματική βλάβη έχουν αλλάξει (κανείς δεν δέχεται πια να αποκλειστεί από τη ζωή, επειδή έπαθε ένα ατύχημα, διαγνώστηκε με κάτι κλπ.), ενώ ο πληθυσμός της Αθήνας είναι ήδη γερασμένος και στα επόμενα χρόνια θα γεράσει κι άλλο. Χρειάζονται μέσα μεταφοράς όπου μπορείς να καθίσεις με αξιοπρέπεια και δρόμοι όπου μπορείς να κάνεις μια άνετη βόλτα ακόμα κι όταν τα πόδια σου δεν υπακούουν ή το σώμα σου διαμαρτύρεται. Τρέμω προκαταβολικά με τις φαμφάρες που θα ακουστούν «από επίσημα στόματα» τις ημέρες των γιορτών: για την αγάπη, τη συμπόνια και τη λαμπρή ή φουλ θλιβερή (ανάλογα με την πλευρά) πορεία των πάντων. Καλά θα ήταν να σιωπούσαν τα «επικοινωνιακά» επιτελεία και το πολιτικό προσωπικό να πήγαινε μόνιμα με τα μέσα στη δουλειά.
