Δεν έχει σημασία αν με δέκα λέξεις μιλάμε και με χίλιες σιωπάμε. Με τις λέξεις, αυτό το νήμα που βγαίνει από τα βάθη του μυαλού και της καρδιάς, συνδεόμαστε με τον κόσμο. Εκείνες τον ορίζουν. Σαν πρίσματα διαθλούν νοήματα, αισθήματα, πόθους, συμβάντα. Ακόμη και οι νεοφανείς, μαζί με εκείνες που τις έκαναν αθάνατες οι αιώνες, κουβαλούν τη ζωή. Γιατί «κ’ οι λέξεις φλέβες είναι, μέσα τους τρέχει αίμα…».
Λέξεις βαριές, γυμνές, αδέσποτες, στεγνές, στιλπνές, ανεπαρκείς, σκληρές, είναι αποδεικτικά της ανθρώπινης πορείας. Μετρούν μπόγια, μοιράζουν ονόματα. Ορισμένες, όσες κολλούν επίμονα στα στόματα των ανθρώπων, αναγορεύονται από τα μεγάλα αγγλοσαξονικά λεξικά σε γλωσσικά σύμβολα του έτους. Πολύ γρήγορα δίνουν να καταλάβεις τι νέο ρέει στη ραγδαία μεταβαλλόμενη κοίτη των καιρών. Φέτος, το καινοφανές στην εξέλιξη του οργανωμένου συστήματος συμβόλων, της γλώσσας, είναι πως δεν είναι όλες οι «λέξεις της χρονιάς», λέξεις. Πλην των νεολογισμών, επελέγη και απλό αριθμητικό ζεύγος ως γλωσσικό στοιχείο, κάτι που φανερώνει πόσο πολύ οι τεχνολογικές συντεταγμένες της ψηφιακής μας ζωής τροποποιούν σταδιακά τον ανθρώπινο λόγο – και τη ζωή μας. Διότι ο λόγος που χτίζεται από την αρχή, χτίζει από την αρχή τον κόσμο. Μπορούν οι αριθμοί να δημιουργήσουν, όπως οι λέξεις, εκείνα τα τόσο πολλά με τόσο λίγα; Ή μήπως εκφράζουν απλώς τη στιγμή, που δεν θα αφήσει στα κοινωνικά πράγματα κανένα ίχνος;
Το «6-7», που ανακηρύχθηκε από το Dictionary.com λέξη της χρονιάς, αλιεύτηκε από την εφηβική αργκό του TikTok. Μοιάζει να αποτελεί το άκρον άωτον της ασημαντολογίας, ένα άνευ νοήματος στοιχείο διαλόγου που συνοδεύεται από ένα «ζύγισμα» των χεριών στον αέρα, υπονοώντας κάτι όπως «ίσως αυτό, ίσως εκείνο», μάλλον ένδειξη του εν εξελίξει «σαπίσματος του νεανικού εγκεφάλου» από τη συνεχή έκθεση σε χαμηλής ποιότητας ψηφιακό περιεχόμενο. Προέκυψε από το τραγούδι «Doot Doot» (6-7) του ράπερ Skrilla; Τον μπασκετμπολίστα ΛαΜέλο Μπολ του NBA, ύψους 1,98 (δηλαδή 6 πόδια και 7 ίντσες); Το παιδί, «the 6-7 kid», που πρώτο το φώναξε στον διαδικτυακό «αέρα»; Αδιάφορο. Εκείνο που έχει σημασία είναι αν η συρρίκνωση της γλώσσας σημαίνει και συρρίκνωση της σκέψης. Ή, απλώς, το «6-7» είναι μια ψυχαγωγική ψηφίδα του ιδιόλεκτου με το οποίο οι νέοι συλλαμβάνουν το δικό τους σύμπαν;
Οταν αναταράζεται η ζωή μας από μια νέα συνθήκη, ο λόγος, ο παντοδύναμος, ο για όλα ικανός, είναι που βάζει στο χάος μια τάξη.
Πάντως όλες οι φετινές κυρίαρχες λέξεις αποκαλύπτουν την ανησυχία των κατοίκων του παγκόσμιου πολυεθνικού χωριού μας για τα δολώματα που ρίχνουν οι ψηφιακές πλατφόρμες ώστε να τους κρατήσουν εμμονικά στην επικράτειά τους και να γεμίσουν χρήμα τις τσέπες των ισχυρών διαχειριστών τους. Σύμφωνα με το Λεξικό της Οξφόρδης, από τα στόματα των αγγλόφωνων περισσότερο ακούστηκε φέτος ο νεολογισμός «rage bait», δηλαδή το προκλητικό ή προσβλητικό διαδικτυακό περιεχόμενο που αναρτάται με μόνο σκοπό να εξοργίσει· έπειτα οι αλγόριθμοι ρίχνουν λάδι για να μείνει αναμμένη η φωτιά και ισχυρή η πρόσδεση στο σοσιαλμιντιακό άρμα. Είναι το πλέον χρυσοφόρο εργαλείο συναισθηματικής και πολιτικοκοινωνικής χειραγώγησης στα κοινωνικά δίκτυα. Το δόλωμα που πολλοί αναγνωρίζουν αλλά τσιμπούν.
Ψυχικά αποσταθεροποιητικές είναι και οι παρακοινωνικές σχέσεις που πολλοί αναπτύσσουν μέσω των δικτύων. «Παρακοινωνικός» (parasocial) ήταν η πρώτη σε χρήση λέξη το 2025 για το Λεξικό του Κέμπριτζ. Διότι είναι παρακοινωνική η σχέση που συνάπτεται με, άγνωστους στην πραγματική ζωή, influencers και διασήμους, οι οποίοι λογίζονται για πρόσωπα φιλικά και οικεία και γίνονται αποδέκτες μιας στοργής που δεν επιστρέφεται ποτέ. Ή η σχέση με chatbots, τη νεότευκτη στενότερη παρέα. Εκατοντάδες εκατομμύρια είναι πλέον οι μονομερείς αυτοί «ανθυγιεινοί» δεσμοί, αφού τόσο πολλοί είναι σήμερα εκείνοι που τους στριμώχνει η μοναξιά και στη ζωή «φαλτσάρουν»…
Για να εκφραστούν στοχασμοί, συναισθήματα, για να αποτυπωθούν ανησυχίες ή τάσεις, χρειάζεται να σαρκωθούν φραστικά, να συμβολιστούν μ’ έναν τύπο. Σκεπτόμαστε με λέξεις, αισθανόμαστε με λέξεις. Αυτές σηματοδοτούν το περιεχόμενο και τα όρια της καθημερινότητάς μας, ακόμη κι αν έχουν μεταφερθεί από άλλο γεωγραφικό μήκος και πλάτος, από άλλο πολιτιστικό κλίμα. Οι αλλαγές παράγουν βιώματα σε έναν κοινό αιθέρα. Κι όταν αναταράζεται η ζωή μας από μια νέα συνθήκη, οι λέξεις είναι εκείνες που βάζουν στο χάος των σκέψεων μια τάξη. Αυτές δίνουν στη συγκυρία υπόσταση, βάρος, διαστάσεις. Και την αίσθηση του ελέγχου. Αν είναι έντιμες. Διότι ο λόγος είναι παντοδύναμος, για όλα ικανός.
