Το σχολείο στο οποίο πήγαινε το έλεγαν «Ευτυχισμένη παιδική ηλικία» και την τάξη της «Πεταλούδες». Και χωρίς να ξέρει κανείς ποια ήταν η τύχη της εξάχρονης Χιντ Ρατζάμπ και μόνο το γεγονός ότι ζούσε στη Γάζα, κάνει τα ονόματα να ηχούν παράταιρα, σχεδόν σαρκαστικά. Τα γεγονότα στη βραβευμένη ταινία της Τυνήσιας σκηνοθέτιδος Κάουτερ Μπεν Χανία δεν είναι προϊόν μυθοπλασίας. «Η φωνή της Χιντ Ρατζάμπ» είναι πράγματι η φωνή της μικρής, που καλεί τηλεφωνικά σε βοήθεια τους υπαλλήλους της Ερυθράς Ημισελήνου (σ.σ. το αντίστοιχο του Ερυθρού Σταυρού στον μουσουλμανικό κόσμο) στη Ραμάλα.
Είναι 29 Ιανουαρίου του 2024 και βρίσκεται εγκλωβισμένη σε ένα ακινητοποιημένο αυτοκίνητο στη Γάζα, με τους συνεπιβάτες Παλαιστίνιους συγγενείς της νεκρούς, ενώ τριγύρω ακούγεται ένας διαρκής καταιγισμός πυρών και βλέπει τα τανκς δίπλα της. Οι υπάλληλοι κάνουν τα πάντα για να στείλουν βοήθεια, όμως η επιχείρηση διάσωσης είναι εξωφρενικά περίπλοκη και χρονοβόρος. Η τηλεφωνική επικοινωνία διακόπτεται κάθε τόσο, η τρομοκρατημένη μικρή επαναλαμβάνει διαρκώς ότι «φοβάται», στην αρχή βλέπει, από άρνηση, τον θάνατο των γύρω της ως ύπνο για να παραδεχθεί λίγο αργότερα ότι είναι νεκροί. Η απελπισία και η συναισθηματική εμπλοκή των εργαζομένων στο ανθρωπιστικό δίκτυο, η συρραφή πρωτοκόλλων που πρέπει να εφαρμοστούν για τη διάσωση, μαζί με την «αυθεντική» φωνή του κοριτσιού, αυτό το (απολύτως ισορροπημένο) πάντρεμα μυθοπλασίας και ντοκουμέντου, συνθέτουν μια ταινία που, χωρίς να παγιδεύεται στο δράμα, καταγράφει το αδιέξοδο: ιστορικό, πολιτικό, υπαρξιακό.
Η πραγματικότητα στη Γάζα, όπως λέει η σκηνοθέτις (στον Αιμίλιο Χαρμπή, «Κ» 7/12), «ξεπερνά τη μυθοπλασία. Θέλεις ιστορία τρόμου; Γάζα. Θέλεις πολεμική ταινία; Γάζα. Θέλεις θρίλερ; Γάζα. Το σενάριο ήταν σχεδόν γραμμένο από μόνο του πριν κάνω κάτι εγώ». Η ταινία αυτή είναι η δεύτερη που προβάλλεται το τελευταίο διάστημα για την ίδια λωρίδα γης, μιλώντας, χωρίς υψωμένες φωνές και δάκτυλα, για τον εφιάλτη. Η προηγούμενη, το, επίσης βραβευμένο, ντοκιμαντέρ «Κράτα την ψυχή σου στο χέρι και περπάτα» της Σεπιντέ Φαρσί αναφέρεται στην 24χρονη φωτορεπόρτερ Φάτμα Χασόνα. Επί ένα χρόνο (’24-’25) οι δύο γυναίκες συνομιλούν με βιντεοκλήσεις. Οι οθόνες των δύο κινητών συνθέτουν και την εικόνα του ντοκιμαντέρ.
Η κινηματογραφική εικόνα, όταν δεν είναι «στρατευμένη», βοηθάει στην αποτίμηση μιας συνθήκης χωρίς εμπάθεια. Η κατασκευή της πραγματικότητας είναι ο μεγαλύτερος εχθρός. Οταν κάθε απώλεια θεωρείται αναπόφευκτη.
Μπορούν οι ταινίες να αλλάξουν τον κόσμο; Η απάντηση είναι όχι. «Μπορούν ωστόσο να αλλάξουν τον τρόπο με τον οποίο τον βλέπουμε, που είναι επίσης σημαντικό – μια πιο μακροχρόνια αλλαγή», όπως επισημαίνει η Κάουτερ Μπεν Χανία. «Ανθρωποι βέβαια πεθαίνουν κάθε μέρα. Στην περίπτωση της Γάζας, οι απώλειες γίνονται και απρόσωπες. Το σινεμά μπορεί τουλάχιστον να δώσει ένα πρόσωπο στις ιστορίες τους». Και δεν είναι μόνον η Γάζα. Πόλεμοι σε διάφορα σημεία του πλανήτη (ας μην ξεχνάμε την Ουκρανία) σκορπίζουν, «σιωπηλά» και «ανώνυμα», τον θάνατο. Το σινεμά έχει τη δύναμη να συνδέει τη μνήμη με τους χαρακτήρες και τα συναισθήματα, συντηρώντας τη συμπόνια που διαλύεται μέσα στην υπερτροφοδότηση του Διαδικτύου.
Και λοιπόν; Οδηγεί η «συμπόνια» σε λύσεις; Το ερώτημα είναι ρητορικό και αποπροσανατολιστικό. Γιατί, σε μια εποχή ακραίου κυνισμού και ωμότητας, οι «άμεσες λύσεις» ενέχουν κινδύνους και εξαπατήσεις. Οπως, για παράδειγμα, συμφωνίες ειρήνης που παράγονται, κυρίως, για τις εντυπώσεις, και οι εμπόλεμες χώρες εγκαταλείπονται, στη συνέχεια, στην τύχη τους.
Η κινηματογραφική εικόνα, όταν δεν είναι «στρατευμένη», βοηθάει στην αποτίμηση μιας συνθήκης χωρίς εμπάθεια. Η κατασκευή της πραγματικότητας είναι ο μεγαλύτερος εχθρός. Οταν κάθε απώλεια θεωρείται αναπόφευκτη.
