Τις τελευταίες εβδομάδες απλώνονται σύννεφα πολέμου πάνω από την Καραϊβική. Οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν συγκεντρώσει στην περιοχή περίπου το 10% του στόλου τους, πολεμικά αεροπλάνα, πάνω από 15.000 στρατιώτες, και φαίνεται η στρατιωτική μηχανή τους να προθερμαίνεται για επιχειρήσεις εις βάρος της Βενεζουέλας. Το κόστος παραμονής είναι ιδιαίτερα υψηλό και δεν αιτιολογείται από τις επιθέσεις που γίνονται εις βάρος πλοιαρίων που μεταφέρουν ναρκωτικά. Αυτή είναι η επίκληση της αμερικανικής κυβέρνησης για να νομιμοποιήσει κυρίως στο εσωτερικό τα πλήγματα και τις απώλειες που έχει καταφέρει στις ναρκο-συμμορίες, στην πραγματικότητα όμως υπάρχουν άλλα ζητούμενα για την Ουάσιγκτον. Αλλωστε, παρά το ότι το καθεστώς Μαδούρο επωφελείται της διακίνησης ναρκωτικών, Κολομβία και Μεξικό κατέχουν δεσπόζουσα θέση στην παραγωγή και στο εμπόριο ναρκωτικών ουσιών. Ως προς το μεταναστευτικό και ενώ γίνονται τακτικές επιστροφές, από τα 8 εκατ. που έχουν εγκαταλείψει τη χώρα μετά το 2013, μόλις κάποιες δεκάδες χιλιάδες έχουν καταλήξει στις ΗΠΑ.
Η Βενεζουέλα, ωστόσο, κατέχει τα μεγαλύτερα αποδεδειγμένα αποθέματα πετρελαίου παγκοσμίως και βρίσκεται στην έβδομη θέση στα αντίστοιχα του φυσικού αερίου. Πριν από τις αμερικανικές κυρώσεις τροφοδοτούσε κυρίως τις ΗΠΑ. Στη συνέχεια, όμως, κατηύθυνε τις εξαγωγές της προς την Κούβα και άλλα γειτονικά κράτη, ενώ δέχθηκε σοβαρές επενδύσεις στον ενεργειακό κλάδο από Κινέζους και δευτερευόντως Ρώσους. Το Πεκίνο, παρακάμπτοντας τις κυρώσεις που έχουν επιβληθεί στη Βενεζουέλα μετά το 2019, αγοράζει περίπου το 84% των συνολικών εξαγωγών πετρελαίου της χώρας, ενώ μαζί με τη Μόσχα και την Τεχεράνη έχουν επενδύσει σε ορυχεία και μεταλλεύματα της χώρας.
Ο πραγματιστής Μαδούρο, για να επιβιώσει πολιτικά, φέρεται να προσέφερε στον πρόεδρο των ΗΠΑ μια συμφωνία-πακέτο, βάσει της οποίας οι Αμερικανοί θα αποκτούσαν κυρίαρχη θέση σε μελλοντικά συμβόλαια για την αξιοποίηση υδρογονανθράκων και χρυσού, θα εξασφάλιζαν σε ευνοϊκές τιμές περισσότερο πετρέλαιο, απομειώνοντας τις προμήθειες προς την Κίνα, και επίσης θα ακυρώνονταν συμβόλαια που το Καράκας έχει υπογράψει με τη Ρωσία και το Ιράν. Είτε η αμερικανική ηγεσία δεν εμπιστεύεται τον Μαδούρο είτε εκτίμησε ότι μια τέτοια συμφωνία θα τον διατηρούσε στην εξουσία, ενώ η ηγέτις της αντιπολίτευσης και πλέον κάτοχος του βραβείου Νομπέλ, Μαρία-Κορίνα Ματσάδο, πίνει νερό στο όνομα του Τραμπ. Επομένως, η Ουάσιγκτον ποντάρει, με τα συνεπαγόμενα ρίσκα, περισσότερο στην αλλαγή καθεστώτος παρά σε μια πολύ καλή συμφωνία με τον Μαδούρο. Οι όροι της συμφωνίας βέβαια, όπως διέρρευσαν, είναι αποκαλυπτικοί της δυσμενούς θέσης, στα όρια της απελπισίας, που φέρεται να έχει περιέλθει ο ηγέτης της Βενεζουέλας. Πιθανότατα γιατί αντιλαμβάνεται ότι σε περίπτωση που οι Αμερικανοί επιχειρήσουν την ανατροπή του, με εξαίρεση την Κούβα, σε κάποιο βαθμό την Κολομβία και ορισμένες δημόσιες καταγγελίες εις βάρος της Ουάσιγκτον από πλευράς Κίνας, Ρωσίας και Ιράν, δεν έχει να προσβλέπει σε ουσιαστική διπλωματική και πολύ περισσότερο στρατιωτική υποστήριξη. Οπότε, σε μεγάλο βαθμό η τύχη του εξαρτάται από τις αποφάσεις του Αμερικανού προέδρου και από τις διαβουλεύσεις που βρίσκονται σε εξέλιξη αναφορικά με την τύχη του, η οποία όμως για τους Αμερικανούς βρίσκεται, εκτός συγκλονιστικού απροόπτου, εκτός Βενεζουέλας. Προτάθηκε μάλιστα η Ρωσία ως πιθανός προορισμός, ενώ ο Τούρκος πρόεδρος αναμείχθηκε εισηγούμενος να αναλάβει η Αγκυρα τη διαμεσολάβηση και ενδεχομένως τη φιλοξενία του Μαδούρο. Ο τελευταίος είναι αποφασισμένος να εξαντλήσει τα περιθώρια, εκμεταλλευόμενος αφενός την απροθυμία Τραμπ να εμπλέκεται σε πολέμους και αφετέρου τον έλεγχό του (προσώρας) επί του στρατού και των δομών εξουσίας.
Τα ισχυρά εκτός περιοχής κράτη αναγνωρίζουν ότι η αμερικανική ήπειρος βρίσκεται στη σφαίρα επιρροής της Ουάσιγκτον, ενώ ο Πούτιν, ο οποίος θέλει να διατηρήσει τις προσβάσεις και την επιρροή του στον Τραμπ, με το κύριο διακύβευμα για αυτόν να είναι η έκβαση του πολέμου στην Ουκρανία, δεν πρόκειται να προτάξει τα στήθη του σε υπεράσπιση του Μαδούρο. Αυτοί που ανησυχούν ιδιαίτερα για ενδεχόμενη αλλαγή καθεστώτος στη Βενεζουέλα είναι οι Κουβανοί, οι οποίοι τα τελευταία χρόνια, αξιοποιώντας την αδυναμία της ηγεσίας της πρώτης, την έχουν δορυφοριοποιήσει, εξασφαλίζοντας, μεταξύ άλλων, φθηνό/δωρεάν πετρέλαιο. Ο μεγαλύτερος φόβος τους πλέον είναι, δεδομένης και της προσωπικής αντιπάθειας του Ρούμπιο για το σύστημα που ελέγχει την Κούβα τα τελευταία 66 χρόνια, να επιχειρηθεί η ανατροπή του. Πάντως ο Τραμπ, ο οποίος αρέσκεται σε επίδειξη ισχύος σε διάφορα μέτωπα, κυρίως εις βάρος των πιο αδύναμων, ίσως σε λίγους μήνες να μην έχει πλέον πολιτικό και προσωπικό κεφάλαιο να ξοδέψει και έτσι πριν ή κατόπιν των ενδιάμεσων εκλογών να καταστεί «κουτσή πάπια». Επομένως, τέτοιες αποφάσεις θα πρέπει να ληφθούν νωρίτερα παρά αργότερα.
*O κ. Κωνσταντίνος Φίλης είναι διευθυντής του Ινστιτούτου Διεθνών Υποθέσεων (IGA), καθηγητής του Αμερικανικού Κολλεγίου Ελλάδος.
