Από τη στιγμή που ο Ντόναλντ Τραμπ επέστρεψε στον Λευκό Οίκο τον Ιανουάριο, οι κίνδυνοι για την Ευρώπη ήταν προφανείς. Ο Αμερικανός πρόεδρος δεν είχε κρύψει ποτέ την περιφρόνησή του για την Ευρωπαϊκή Ενωση, ούτε την επιθυμία του να απεμπλέξει τις ΗΠΑ από τις εγγυήσεις ασφαλείας προς τους «τζαμπατζήδες» Ευρωπαίους, ούτε και την ενόχλησή του ότι ο πόλεμος στην Ουκρανία μπλοκάρει επικερδείς εμπορικές συμφωνίες με τον φίλο του Βλαντιμίρ Πούτιν.
Οι Ευρωπαίοι ηγέτες αγωνίστηκαν ηρωικά όλο τον χρόνο χρησιμοποιώντας κάθε δυνατό διπλωματικό μοχλό για να κρατήσουν την Αμερική δεσμευμένη, συμπεριλαμβανομένης της αποδοχής μιας απελπιστικά μονόπλευρης εμπορικής συμφωνίας με τις ΗΠΑ το καλοκαίρι. Τις τελευταίες εβδομάδες, ωστόσο, έχει γίνει σαφές ότι αυτή η προσπάθεια αποτυγχάνει. Η διατλαντική συμμαχία κρέμεται από μια κλωστή. Αυτή είναι μια στιγμή ακραίου κινδύνου για την Ευρώπη. Οι αποφάσεις που θα ληφθούν τις επόμενες ημέρες θα μπορούσαν να καθορίσουν την τύχη της ηπείρου για δεκαετίες.
Το πιο ξεκάθαρο στοιχείο του αυξανόμενου ρήγματος ήταν το ειρηνευτικό σχέδιο των 28 σημείων για την Ουκρανία, το οποίο καταρτίστηκε κρυφά από τον φίλο του Τραμπ και επίσης μεγιστάνα των ακινήτων, Στιβ Γουίτκοφ, βασισμένο σε μια «λίστα επιθυμιών» του Κρεμλίνου. Ηταν αρκετά κακό ότι οι Ευρωπαίοι δεν ρωτήθηκαν. Ακόμη χειρότερο, αποτελούσε άλλη μια προσπάθεια της Ουάσιγκτον να εξαναγκάσει το Κίεβο να παραδώσει εδάφη κρίσιμα για την άμυνά του, με αντάλλαγμα μόνο τις πιο αόριστες εγγυήσεις ασφαλείας – αυτή τη φορά με αναφορές σε απειλές για απόσυρση της αμερικανικής στρατιωτικής βοήθειας.
Αλλά και άλλα πρόσφατα γεγονότα επιβεβαιώνουν την απεμπλοκή των ΗΠΑ από την Ευρώπη. Το σχέδιο Γουίτκοφ μιλούσε για διάλογο μεταξύ Ρωσίας και ΝΑΤΟ «με τη μεσολάβηση» των ΗΠΑ, εγείροντας ανησυχίες ότι η Αμερική πλέον δεν βλέπει τον εαυτό της ως βασικό μέλος της Συμμαχίας. Οι ΗΠΑ έχουν ήδη απομακρύνει 800 στρατιώτες από τη Ρουμανία και η επικείμενη Εθνική Στρατηγική Αναθεώρηση πιθανότατα θα σημάνει περαιτέρω αποσύρσεις από την Ευρώπη.
Επίσης, έγινε γνωστό την προηγούμενη εβδομάδα ότι η διοίκηση Τραμπ ενημέρωσε την Ε.Ε. πως αναμένει όλα τα «παγωμένα» ρωσικά περιουσιακά στοιχεία στην Ευρώπη να επιστραφούν στη Μόσχα ως μέρος οποιασδήποτε ειρηνευτικής συμφωνίας, αντί να χρησιμοποιηθούν για την ανοικοδόμηση της Ουκρανίας. Το σχέδιο Γουίτκοφ προβλέπει τη χρήση τους για επενδύσεις σε ένα αμερικανο-ουκρανικό ταμείο, από το οποίο οι ΗΠΑ θα λαμβάνουν το μισό των κερδών, καθώς και για κοινά έργα ΗΠΑ – Ρωσίας.
Είναι μια στιγμή ακραίου κινδύνου για την Ευρώπη. Οι αποφάσεις που θα ληφθούν τις επόμενες ημέρες θα μπορούσαν να καθορίσουν την τύχη της ηπείρου για δεκαετίες.
Αυτό που καθιστά το ρήγμα τόσο ανησυχητικό είναι ότι, ανεξάρτητα από οποιαδήποτε κατάπαυση του πυρός στην Ουκρανία, ο κίνδυνος σύγκρουσης μεταξύ Ευρώπης και Ρωσίας δεν ήταν ποτέ μεγαλύτερος. Ο Πούτιν δήλωσε την περασμένη εβδομάδα ότι η Ρωσία είναι έτοιμη για πόλεμο «αν η Ευρώπη τον θέλει και τον ξεκινήσει». Ορισμένοι Ευρωπαίοι στρατιωτικοί αναλυτές πιστεύουν ότι με τους τρέχοντες ρυθμούς επανεξοπλισμού, η Ρωσία θα μπορούσε να είναι σε θέση να πάει σε πόλεμο με το ΝΑΤΟ σε δύο χρόνια.
Σε μια νηφάλια ανάλυση για το Institut Montaigne, ο πρώην Γάλλος διπλωμάτης Μισέλ Ντιγκλό περιγράφει διάφορα σενάρια για το πώς μπορεί να εξελιχθεί αυτό. Ο Πούτιν ήδη δοκιμάζει τις ευρωπαϊκές άμυνες με υβριδικές επιθέσεις σχεδιασμένες να εκφοβίσουν. Πιο πιθανό είναι ότι μια μεγάλης κλίμακας υβριδική εκστρατεία θα χρησιμοποιηθεί ως προοίμιο για μια μικρή τακτική εισβολή σε έδαφος του ΝΑΤΟ –όπως η κατάληψη της εσθονικής παραμεθόριας πόλης Νάρβα– συνοδευόμενη από πυρηνικές απειλές. Θα συμφωνούσαν οι ΗΠΑ να ενεργοποιηθεί το Αρθρο 5 της αμοιβαίας άμυνας του ΝΑΤΟ; Δεν είναι καθόλου σαφές.
Εξάλλου, η συνοχή της ίδιας της Ευρώπης δοκιμάζεται όλο και περισσότερο. Η Ε.Ε. δυσκολεύεται να συμφωνήσει σε ένα μηχανισμό χρηματοδότησης ώστε να επιτρέψει στο Κίεβο να συνεχίσει να πολεμάει και να αποφύγει μια ταπεινωτική παράδοση. Η πρόταση της Επιτροπής για δάνειο αποζημιώσεων με εγγύηση τα «παγωμένα» ρωσικά περιουσιακά στοιχεία έχει συναντήσει λυσσαλέα αντίσταση από το Βέλγιο, όπου βρίσκονται τα περισσότερα από αυτά. Η ίδια η πρόταση στηρίζεται σε νομικά αμφισβητήσιμες έκτακτες εξουσίες, επειδή η φιλοπουτινική Ουγγαρία και η Σλοβακία δεν μπορούν να θεωρηθούν αξιόπιστες στο να διατηρήσουν τα περιουσιακά στοιχεία «παγωμένα».
Εάν υπάρξει ειρηνευτική συμφωνία, αυτά τα ρήγματα μπορεί να βαθύνουν. Ορισμένες χώρες θα σπεύσουν να ξαναρχίσουν τις αγορές ρωσικού φυσικού αερίου και πετρελαίου, ενώ άλλες θα επιδιώξουν να εγκαταλείψουν τις δεσμεύσεις για αυξημένες αμυντικές δαπάνες. Η Ε.Ε. θα πρέπει επίσης να αποφασίσει εάν θα δεχθεί την Ουκρανία ως μέλος. Η Ουγγαρία έχει δεσμευθεί να μπλοκάρει την ένταξη της Ουκρανίας.
Το πώς θα έπρεπε να απαντήσει η Ευρώπη σε αυτές τις απειλές είναι σαφές. Πρέπει επειγόντως να χρηματοδοτήσει την Ουκρανία, κατάσχοντας τα ρωσικά «παγωμένα» περιουσιακά στοιχεία. Πρέπει να αναπτύξει ευρωπαϊκές στρατιωτικές δυνατότητες και δομές εκτός του ΝΑΤΟ. Πρέπει να ενισχύσει την άμυνά της απέναντι σε υβριδικές επιθέσεις. Και πρέπει να μειώσει την ευπάθειά της στην αμερικανική αλλά και στην κινεζική πίεση. Το αν μπορεί ή θα θελήσει να κάνει αυτά τα πράγματα, είναι άλλο θέμα. Ισως να μην έχουμε πολύ χρόνο για να το μάθουμε.
*Ο κ. Σάιμον Νίξον είναι ανεξάρτητος σχολιαστής και εκδότης του ενημερωτικού δελτίου Wealth of Nations στο Substack.
