Δεν εγκλείουμε –κοντόθωρα– στη σφαίρα των άμεσων ανησυχιών μας το δράμα της κουτσής διαχείρισης των αποβλήτων μας, όμως το γνωρίζουμε. Εκείνο που οι περισσότεροι αγνοούμε είναι η σύνδεση των χωματερών με το νερό που πίνουμε. Η πιθανότητα, τα τοξικά τους στραγγίσματα να φθάνουν έως τη βρύση μας. Σοβαρή πιθανότητα. Διότι, πόσοι ΧΥΤΑ στην Ελλάδα –και όπως αποδείχθηκε, όχι μόνο– λειτουργούν όπως σχεδιάστηκαν; Πόσοι διαθέτουν όλες τις προστασίες ενάντια στη διαρροή του βρόχινου νερού που αποπλένει τα απορρίμματα και των υγρών της αποσύνθεσής τους στον υδροφόρο ορίζοντα ή στα παρακείμενα επιφανειακά νερά; Πόσο ελέγχονται οι τεχνικές τους «μονώσεις»; Οι αμμώδεις και αργιλικές επιστρώσεις και επικαλύψεις, οι συνθετικές μεμβράνες, τα συστήματα συλλογής και επεξεργασίας των επικίνδυνων υγρών και αερίων ρύπων…
Οσοι παρακολουθήσαμε το πρώτο κύμα κατασκευής ΧΥΤΑ, θυμόμαστε «αναιδείς» μπουλντόζες να περνούν πάνω από τις ειδικές μεμβράνες και να τις διαλύουν. Να ανοίγονται οι χώροι όπως όπως, με λειψές προδιαγραφές και να καταλήγουν γρήγορα κορεσμένες χωματερές με παράνομες επεκτάσεις. Πολυετές το δαπανηρό κρυφτούλι των κυβερνήσεων και των δήμων με τις ευθύνες. Αφαντοι έλεγχοι, μικρές κυρώσεις. Διαγωνισμοί που «παγώνουν», εργασίες που δεν ξεκινούν ποτέ, μελέτες που είναι αενάως υπό έγκριση. Δεκάδες εκατ. ευρώ έχει πληρώσει –και πληρώνει ακόμη– η χώρα για ακατονόμαστους ΧΥΤΑ και τις πλέον λίγες αλλά ντροπιαστικές παράνομες χωματερές.
Και ούτε περνάει από το μυαλό των ιθυνόντων τι θα συμβεί όταν θα ενταθούν οι πλημμύρες και τα φαινόμενα διάβρωσης λόγω κλιματικής κρίσης. Θα έρθουν τα σκουπίδια στην αυλή μας; Θα εισβάλλουν σαρωτικά σε οικοσυστήματα, λίμνες και ποτάμια τα τοξικά τους απόβλητα, τα Pfas, τα «παντοτινά χημικά», τα επικίνδυνα πολυχλωροδιφαινύλια; Ο Guardian χαρτογράφησε τις χωματερές σε όλη την Ευρώπη – 500.000 ΧΥΤΑ στην Ε.Ε. (όχι όλοι ορθώς λειτουργούντες και οι μισοί σε περιοχές με κακής ποιότητας υπόγεια ύδατα, ενδεχομένως εξαιτίας τους) και 140.000 τοποθεσίες εν κινδύνω. Στην Ελλάδα ανίχνευσαν σε δείγματα πόσιμου νερού Pfas πολλές φορές πάνω από τα επιτρεπόμενα όρια, και όχι μόνο εξαιτίας των εν λειτουργία ΧΥΤΑ, αλλά και εγκαταλελειμμένων χωματερών. Π.χ. εντόπισαν κάδμιο και υδράργυρο στον ποταμό Νέδοντα όπου ξεβράζονται τα στραγγίσματα του παλιού ΧΥΤΑ της Μαραθόλακκας. Η μάχη είναι πολυμέτωπη κι ίσως δεν έχει ποτέ πραγματικά δοθεί. Τι περιμένουμε;
