«Πολλές από τις εμφυλιακές – μετεμφυλιακές πρακτικές δεν “επινοήθηκαν” κατά τον Εμφύλιο Πόλεμο· είχαν ήδη δοκιμαστεί στη διχαστική πράξη επί τριάντα χρόνια από το 1915, το πολιτικό σύστημα είχε εθιστεί σε αυτές, και έτσι χρησιμοποιήθηκαν ακόμη πιο εύκολα», γράφει στο «Εθνικός Διχασμός. Οι επιπτώσεις στους θεσμούς και στην πολιτική κουλτούρα» (εκδ. Πατάκης) ο Ευάνθης Χατζηβασιλείου.
Στο βιβλίο του ο ιστορικός μνημονεύει και αναλύει διάφορα γεγονότα, που με τον έναν ή τον άλλον τρόπο υπήρξαν συνέπειες του διχαστικού πνεύματος που αναδύθηκε με σφοδρότητα το 1915. Μεταξύ αυτών, σχολιάζει το περίφημο «Ιδιώνυμο» του Βενιζέλου το 1929, αλλά και τον «Διχασμό ως εθισμό στη θεσμική ανωμαλία», αναζητώντας τις εκβολές του στον Εμφύλιο Πόλεμο.
Ο συγγραφέας σχολιάζει, π.χ., τη συστηματική προσπάθεια του ΕΑΜ να διεισδύσει στους βενιζελογενείς κύκλους, βασιζόμενο στην ιδεολογία του αντιμοναρχισμού που τους χαρακτήριζε (επειδή, υπό αυτή την έννοια, θεωρούνταν όλοι «δημοκράτες», Εαμικοί και παλαιοί βενιζελικοί).
Η κίνηση αυτή δεν είχε σπουδαία αποτελέσματα. Από τη μια, μεγάλος αριθμός παλαιών βενιζελικών δεν ήταν διόλου φίλα προσκείμενος στην Αριστερά. Πολλοί από αυτούς είχαν απόλυτα δικαιολογήσει το «Ιδιώνυμο» του 1929, πιστεύοντας πως ο κομμουνισμός αποτελούσε απειλή για τη δημόσια τάξη, αλλά και το πολίτευμα. Επιπλέον, οι παλαιοί βενιζελικοί που είχαν υπηρετήσει στη Μικρά Ασία, δεν είχαν λησμονήσει τα φυλλάδια που είχαν μοιράσει στο στράτευμα κομμουνιστές στρατιώτες καταδικάζοντας την εκστρατεία ως «ιμπεριαλιστική». Για πολλούς, αυτό ήταν κάτι σαν «πέμπτη φάλαγγα» και δεν ξεχάστηκε. Επιπροσθέτως, τον Απρίλιο του 1944 ο ΕΛΑΣ εξόντωσε έναν καθαρόαιμο βενιζελικό αξιωματικό, τον Δημήτριο Ψαρρό, μαζί με πολλούς άνδρες της μονάδας του, γεγονός που είχε προκαλέσει αγανάκτηση στους βενιζελικούς κύκλους.
Γενικά, υπήρξαν πολλά ζητήματα: ο ΕΔΕΣ, που ξεκίνησε ως αντιστασιακή ομάδα οργανωμένη από παλαιούς βενιζελικούς αξιωματικούς, στην πορεία διασπάστηκε ανάμεσα στον «ΕΔΕΣ του βουνού» και σε εκείνον των Αθηνών. Ο τελευταίος, όχι απλώς νόθευσε το ιδεολογικό του καταστατικό ανοίγοντας τον δρόμο προς μοναρχικά στοιχεία, αλλά σε μεγάλο βαθμό συνεργάστηκε κανονικά με τους Γερμανούς. Αρα, είχαν πάει στο άλλο άκρο.
Ο Χατζηβασιλείου εντοπίζει «εκβολές» του Διχασμού στον Εμφύλιο, αλλά φυσικά εντοπίζει και διαφορές, οι οποίες είναι εμφανείς. Εκείνο όμως που περισσότερο θέλει να τονίσει είναι ότι ο «Εθνικός Διχασμός είχε εθίσει το πολιτικό σύστημα στην αντιθεσμικότητα, τριάντα χρόνια πριν από την έκρηξη του Εμφυλίου Πολέμου, και έτσι πολλές από τις πρακτικές του πρώτου συνεχίστηκαν και κατά τον δεύτερο, επειδή ακριβώς υπήρχε αυτός ο εθισμός. Μεγάλα τμήματα του πολιτικού συστήματος ενήργησαν έτσι, χωρίς μεγάλο πρόβλημα, επειδή επί τριάντα χρόνια αυτό ήξεραν να κάνουν. Εξακολουθεί να είναι αξιοσημείωτο το πώς, στη δημόσια Ιστορία μας, δεν γίνεται αυτή η αυτονόητη διαπίστωση».
