Στις 19 Νοεμβρίου η Αγνή Μπάλτσα είχε τα γενέθλιά της. Πέρυσι, η Κρατική Οπερα της Βιέννης τίμησε τα 80 χρόνια της, τη συνεργασία τους σε περισσότερες από 450 παραστάσεις, τη θρυλική «Κάρμεν», τη μέτζο σοπράνο με «τη μοναδική φωνή τόσο στην τραγωδία όσο και στην κωμωδία». Φέτος, περίπου στα μέσα Νοεμβρίου, όταν τιμήθηκε για τη συνολική προσφορά της από τα Διεθνή Βραβεία Οπερας 2025, στην Εθνική Λυρική Σκηνή, που φιλοξενούσε την τελετή, όλη η αίθουσα σηκώθηκε όρθια για να την αποθεώσει. «Είμαι χαρούμενη και υπερήφανη που αυτό συμβαίνει στην ευλογημένη χώρα μου», είπε συγκινημένη, αναφέρθηκε ξεχωριστά στην αδελφή της, Αλέκα, στον Χρήστο Λαμπράκη και στον Χέρμπερτ φον Κάραγιαν, πρόσωπα που διαδραμάτισαν καθοριστικό ρόλο στη διαδρομή της. Και κατέληξε: «Αισθάνομαι ευγνωμοσύνη για ό,τι μου έφερε η ζωή».
Ολα αυτά, όμως, είναι λίγο έως πολύ γνωστά, η βραδιά καλύφθηκε εκτενώς από τα ΜΜΕ, στην Ελλάδα και στο εξωτερικό. Ο ευχαριστήριος λόγος της Αγνής Μπάλτσα ήταν πολύ σύντομος και παλλόμενος. Δεν χρειάστηκε να μακρηγορήσει, για να εκφράσει με πληρότητα, αμεσότητα και απλότητα την αλήθεια της. Μέσα σε λίγα λεπτά μπορέσαμε να «δούμε» μισόν αιώνα καριέρας με θριάμβους και διακρίσεις· παρά το γεγονός ότι δεν έχει προσωπική διαδικτυακή σελίδα ή λογαριασμό στα σόσιαλ μίντια, πολύ σπάνια εμφανίζεται δημοσίως ή μιλάει σε δημοσιογράφους, ενοχλείται με τις φωτογραφίσεις. Και όχι τα τελευταία χρόνια. Ανέκαθεν αυτό ήταν το καλλιτεχνικό προφίλ της. Κι όμως. Η εξαιρετικά περιορισμένη έκθεσή της δεν περιόρισε και το μέγεθός της. Ούτε η συνθήκη της ζωής της (πάνω από 50 χρόνια βρισκόταν εκτός Ελλάδος, στη Βιέννη, στο Λονδίνο, στη Ν. Υόρκη, στην Ιαπωνία, στην Ιταλία κ.ο.κ.) την απομάκρυνε από τη χώρα της, μείωσε την αγάπη της για τη γενέτειρά της, τη Λευκάδα, τη μετέτρεψε σε διάσημη μεσόφωνο «ελληνικής καταγωγής». «Δεν έχω καμία σχέση με τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Βλέπω ασχήμιες και κρύβει και κινδύνους. Υστερα, δεν ήθελα ποτέ να ζήσω τις ζωές των άλλων, όπως κάνουν πολλοί άνθρωποι μέσω αυτής της δικτύωσης. Δεν είχα τον χρόνο ούτε τη διάθεση. Είχα τη ζωή μου. Ημουν πολύ γεμάτη, το ξαναλέω, γεμάτη ευγνωμοσύνη…», είχε σημειώσει τον Οκτώβριο του 2017 σε «Γεύμα» της με την «Κ» (9/10).
Οι ζώντες έχουν, ίσως, κι αυτήν την «ευθύνη». Να μιλήσουν για όσους γνώρισαν, που είναι μέρος της ιστορίας του πολιτισμού, όχι μόνο της λυρικής τέχνης, να ανασυστήσουν έναν κόσμο παρελθόντα μέσα από τα μάτια και τις λέξεις τους.
Η Αγνή Μπάλτσα δεν είναι μόνο ένα καλλιτεχνικό κεφάλαιο για τη χώρα μας με διεθνή ακτινοβολία, αντιπροσωπεύει και ένα μοντέλο ζωής υπό εξαφάνιση. Οι μιντιακές απαιτήσεις της εποχής την αφήνουν αδιάφορη, επένδυσε στο μεγάλο χάρισμα της φωνής της προστατεύοντάς το και δουλεύοντας με «στρατιωτική πειθαρχία». «Το να βγαίνεις στη σκηνή είναι αθλητισμός», όπως υποστηρίζει.
Σε ένα ντοκιμαντέρ θα μπορούσε να περιγράψει η ίδια τη διαδρομή της, να αποτυπωθούν εικόνες και σκέψεις, να βρίσκουν οι νεότεροι έμπνευση και «απαντήσεις», οι παλαιότεροι εξιστορήσεις και πρόσωπα, πολλά από τα οποία δεν είναι πλέον «παρόντα». Οι ζώντες έχουν, ίσως, κι αυτήν την «ευθύνη». Να μιλήσουν για όσους γνώρισαν, που είναι μέρος της ιστορίας του πολιτισμού –όχι μόνο της λυρικής τέχνης–, να ανασυστήσουν έναν κόσμο παρελθόντα μέσα από τα μάτια και τις λέξεις τους. Με τις ψηφίδες τους συνεχίζουν να δίνουν σχήμα σε μια εποχή που φαντάζει πολύ μακρινή, ειδικά για μια γενιά ανθρώπων για τους οποίους ο 20ός αιώνας είναι σχεδόν προϊστορία. Οι αφηγήσεις τους είναι το νήμα που στερεώνει τη συνέχεια, που κρατάει τον χρόνο ανοιχτό και προσβάσιμο, σαν work in progress.
