Η προσοχή, η συγκέντρωση των αισθήσεων και του νου πάνω σε κάτι, άνθρωπο, πράγμα ή δρώμενο, είναι μέγιστο πνευματικό αγαθό, πέρα από όπλο ενάντια στον κίνδυνο και σμίλη της μνήμης. Ο,τι ισχυρότερο διαθέτει το είδος. Σήμερα είναι η κλεμμένη από τις αλγοριθμικές σειρήνες πρώτη ύλη στη φάμπρικα παραγωγής μυθικών κερδών. Η εκμετάλλευση της ψηφιακής ζωής των ανθρώπων από τους τεχνολογικούς κολοσσούς είναι καθολική. Ομως ιδιαιτέρως βλαπτική για τα παιδιά με τους λειψούς μηχανισμούς αντίστασης και ελέγχου. Στις 10 Δεκεμβρίου θα κλείσουν στην Αυστραλία ένα εκατομμύριο λογαριασμοί παιδιών έως 16 ετών. Στην Ευρώπη οι περιορισμοί έχουν μόνο τη μορφή συστάσεων, ενώ εμφιλοχωρούν και εξαιρέσεις, όπως για τους εφήβους 13-16 ετών με εξασφαλισμένη την άδεια γονέων…
Αν χίλια πορίσματα καταγγέλλουν τα social media για ψηφιακό εθισμό και «σάπισμα» του εγκεφάλου, καταρρακωμένη αυτοεκτίμηση, κατάθλιψη, ακόμη και αυτοκτονικό ιδεασμό, λίγα ή ανίσχυρα είναι τα όρια που έχουν έως τώρα επιβληθεί. Ισως γιατί ήδη τα παιδιά κολυμπούν στα ψηφιακά βαθιά και γνωρίζουν πώς να πηδούν τους φράχτες. Ισως γιατί τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, που δεν είναι Διαδίκτυο (τα παιδιά δεν γίνεται να μείνουν μακριά από το Διαδίκτυο), είναι ακατανίκητοι κράχτες με πολλούς άσους· ανεμπόδιστη κοινωνικοποίηση, επικοινωνία, έκφραση, συναπάντημα με ανθρώπους και ιδέες, αποκάλυψη κόσμων, παιχνίδια με τη φωτιά.
Και δεν υφίσταται κανένα αντιστάθμισμα. Εχει χαθεί οριστικά το ελεύθερο ακηδεμόνευτο παιχνίδι έξω, μια αρνητική συνθήκη που επιφανείς παιδίατροι χαρακτηρίζουν ως παγκόσμια κρίση υγείας. Δηλαδή τα παιδιά πια δεν μαθαίνουν να παίρνουν ρίσκα στον πραγματικό κόσμο, να αποκωδικοποιούν κοινωνικά σήματα, να επιλύουν συγκρούσεις, να επεξεργάζονται και να ξεπερνούν δίπλα σε απτούς άλλους τις απογοητεύσεις, τις αδικίες, τα πειράγματα. Ενα μέρος της ανατροφής τους έχει ανατεθεί στην έξυπνη συσκευή.
Και γι’ αυτό δεν φταίνε μόνο οι εταιρείες, αλλά και αρκετοί γονείς, που τα υπερπροστατεύουν στην πραγματική ζωή και τα υποπροστατεύουν στην εικονική. Π.χ., λένε «όχι» στο κινητό στις τάξεις, αλλά στην πράξη «ναι», ώστε να επικοινωνούν μαζί τους και να τα παρακολουθούν.
«Αργεί τ’ ατσάλι να γίνει κοφτερό και χρήσιμο μαχαίρι». Οι τεχνο-κολοσσοί δεν συμμαζεύονται και τα πλαίσια στο χάος είναι άκαμπτα ή σαθρά. Ομως είναι χρήσιμο μέτρα να δοκιμάζονται και οι κοινωνίες να μάθουν να αγρυπνούν.
