Διατρέχοντας το πρόσφατο βιβλίο «Εθνικός Διχασμός. Οι επιπτώσεις στους θεσμούς και στην πολιτική κουλτούρα» (εκδ. Πατάκη) του Ευάνθη Χατζηβασιλείου, κλείναμε χθες με το σχόλιο ότι ο Εθνικός Διχασμός είχε μια πρώτη, τραγική επίπτωση στη χώρα: τη Μικρασιατική Καταστροφή.
Επί σειρά δεκαετιών, αναλωθήκαμε πάνω στο πώς «πούλησαν οι Σύμμαχοι» την Ελλάδα το 1922 (τα συμφέροντά τους υπηρετούσαν, τίποτα λιγότερο, τίποτα περισσότερο), παραγνωρίζοντας ότι, σε τεράστιο βαθμό, και για να το πούμε λαϊκά, «μόνοι μας βγάλαμε τα μάτια μας».
Το ζήτημα είναι τεράστιο και περίπλοκο. Το βέβαιο, όμως, είναι ότι η Ελλάδα ενεπλάκη σε μια κολοσσιαία για τα μέτρα της εκστρατεία βαθύτατα διχασμένη. Και όπως ήταν φυσικό, το πλήρωσε με μια εθνική τραγωδία.
Ως υπαίτιοι για την Καταστροφή δικάστηκαν οκτώ πολιτικοί και στρατιωτικοί· από αυτούς εκτελέστηκαν οι έξι: δύο πρώην πρωθυπουργοί, υπουργοί Οικονομικών και Εθνικής Αμυνας (στρατιωτικών τότε), ένας ανώτατος αξιωματικός. Μεγάλα ονόματα της εποχής στήθηκαν στο εκτελεστικό απόσπασμα.
Mε την εκτέλεση αυτή, η βενιζελική παράταξη εξόντωσε όλους τους επικεφαλής του αντιβενιζελισμού. Μονάχα ένας είχε απομείνει εν ζωή, ο Ιωάννης Μεταξάς, ο οποίος όμως είχε διαχωρίσει από την αρχή τη θέση του από το εγχείρημα της Μικράς Ασίας. Ο Μεταξάς ήταν αυτός που το 1936 πήρε την εξουσία από τον βασιλιά και στη συνέχεια εγκαθίδρυσε τη δικτατορία της 4ης Αυγούστου. Οπως σημειώνει ο Χατζηβασιλείου, επρόκειτο για «μια δικτατορία των αντιβενιζελικών (με την ιδιοτυπία ότι απέκλειε από την άσκηση εξουσίας τα κόμματά τους)».
Οχι τυχαία επίσης, νωρίτερα, το 1935, έπειτα από το αποτυχημένο βενιζελικό κίνημα, οι αντιβενιζελικοί εκτέλεσαν τρεις στρατιωτικούς του βενιζελικού χώρου (ο ένας, ο Αναστάσιος Παπούλας, ήταν πρώην «δικός τους»). Ηταν η απάντηση στους «Εξι» του ’22. Κανένας διχασμός δεν είχε τελειώσει…
Στο βιβλίο του, ο Χατζηβασιλείου αφιερώνει ένα κεφάλαιο στο ερώτημα «Πότε τελειώνει ο Εθνικός Διχασμός;». «Επειδή δεν ήταν εμφύλιος πόλεμος, ο Διχασμός δεν τελείωνε», γράφει. «Συνεχιζόταν αέναα –και ανακυκλωνόταν– κάτω από την επίφαση μιας τυπικά/φαινομενικά “ομαλής” πολιτικής σκηνής και αποσάθρωνε υπογείως αλλά καταλυτικά τον τρόπο εφαρμογής των θεσμών». Κατά τον ιστορικό, αυτή η αδυναμία περιοδολόγησης (η λήξη ή μη του Εθνικού Διχασμού) είναι ένα ακόμα πρόβλημα ορισμών.
Με τη μορφή που είχε λάβει ο Διχασμός (μοναρχικοί κατά αντιμοναρχικών), το πνεύμα του συνέχισε και τη δεκαετία του ’40, μολονότι οι δύο αντίπαλες παρατάξεις παραμέρισαν, προσωρινά, τις διαφορές τους για να αντιμετωπίσουν τον «κομμουνιστικό κίνδυνο». Ο Εμφύλιος εγκιβώτιζε και με αυτό τον τρόπο το τοξικό, οξειδωτικό πνεύμα του Διχασμού.
«Πότε, λοιπόν, τελειώνει ο Εθνικός Διχασμός;» αναρωτιέται ο συγγραφέας. Η συνέχεια αύριο.
