Απέχοντας από τη σύγχρονη Ιθάκη, συνεχίζω με την περίπτωση του Αλμπερτ Σπέερ, ενός αρχιτέκτονα που ασπάστηκε τον ναζισμό. Δεν ανήκε σε κάποιο λούμπεν κοινωνικό στρώμα, ο πατέρας του ήταν και αυτός διαπρεπής αρχιτέκτονας, συνεπώς η διαδρομή του γιου του παρουσιάζει πρόσθετο ενδιαφέρον. Και για αυτόν τον λόγο, ευθύς ως αποφυλακίστηκε το 1966, σταδιακά εντάχθηκε στη ζωή της Δυτικής Γερμανίας που ήθελε να ξεχάσει. Ο Σπέερ προσωποποιούσε την ενσωμάτωση του αμαρτωλού χθες στο ενάρετο, δημοκρατικό σήμερα της δεκαετίας του 1960 με το τραυματικό Τείχος του Βερολίνου. Πάντως η Βρετανίδα μυθιστοριογράφος Ρεμπέκα Γουέστ, που ήταν παρούσα στη Δίκη της Νυρεμβέργης, τον είχε χαρακτηρίσει «κυνικό εγκληματία».
Στην πολύκροτη, μακροσκελή συνέντευξή του στον Ερικ Νόρντεν του περιοδικού Playboy, ευθύς εξ αρχής αποσαφήνισε τη θέση του: «Οταν τελικά καταλαβαίνεις ότι έχεις αφιερώσει 15 χρόνια από τη ζωή σου για να κτίσεις ένα νεκροταφείο, το μόνο που σου μένει είναι να αναλάβεις τις ευθύνες των πράξεών σου». Το 1971 που έκανε αυτή την παραδοχή είχε ξεδιπλωθεί πλήρως η εικόνα του Ολοκαυτώματος, συνεπώς η στάση του αποτελούσε εκ των πραγμάτων μονόδρομο στην προσπάθειά του να ανανήψει ηθικά και κοινωνικά. Σε παρόμοιες περιπτώσεις υπάρχει πάντα το δίλημμα του δημοσιογράφου: Χάριν μιας αδιαμφισβήτητης δημοσιογραφικής επιτυχίας, είναι θεμιτό να ακουστεί η φωνή ενός συνεργού σε μια γενοκτονία; Σε τι βαθμό αυτή η δημοσιότητα συμβάλλει στην αποδοχή ως συνομιλητών ανθρώπων που συμμετείχαν σε μια πρωτοφανή σφαγή; Αυτά τα ερωτήματα τα απαντά ο καθένας με βάση τον κώδικα των προσωπικών του αξιών. Αλλωστε, σε τελική ανάλυση, τα πάντα στον δημόσιο λόγο εξαρτώνται από το σύστημα των ιεραρχήσεών μας.
Το Ολοκαύτωμα, τα στρατόπεδα εξόντωσης και η περίπτωση του ναζιστή-τεχνοκράτη Αλφρεντ Σπέερ.
Ο Αλφρεντ Σπέερ σε αυτή τη συνέντευξη αποκάλυψε όλον τον κυνισμό που ήταν κρυμμένος μέσα στην πανθομολογούμενη ευφυΐα του. Είπε: «Ελεγα στον εαυτό μου ότι με αυτήν τη σύγχρονη τεχνολογική εποχή η γενοκτονία μετατρέπεται σε μια διαδικασία γραμμής παραγωγής, με τον αριθμό των δολοφονημένων να αυξάνεται ακόμη και όταν ο αριθμός των δολοφόνων μειώνεται…». Εδώ, μέσα σε ελάχιστες λέξεις, ο τεχνοκράτης Σπέερ όρισε το Ολοκαύτωμα, όμως του διέφυγε το ανεπανάληπτό του. Ποτέ στην Ιστορία δεν επαναλήφθηκε το απεχθές φαινόμενο τόσο λίγοι να εξοντώσουν τόσο πολλούς επάνω σε ένα τεχνοκρατικό πλάνο κόστους/οφέλους. Μάλλον ο Σπέερ αδυνατούσε να συλλάβει ακόμη και το 1971 τη μοναδικότητα των στρατοπέδων εξόντωσης. Ο κυνισμός του αποτελούσε αναπόσπαστο κομμάτι του είναι του. Ετσι, η απαίτησή του να βελτιωθούν οι συνθήκες όσων τελούσαν υπό καθεστώς καταναγκαστικής εργασίας δεν προβλήθηκε για λόγους ανθρωπιστικούς, αλλά για να γίνουν αυτοί οι εργάτες πιο παραγωγικοί.
Στο πρόσωπό του η μεν Δυτική Γερμανία έβλεπε τη λιγότερο σκοτεινή όψη του παρελθόντος της, αλλά η δήλωση της Ρεμπέκα Γουέστ για τον ναζιστή-τεχνοκράτη είχε καταγραφεί στην Ιστορία.
