Η πίεση που δέχεται το ΠΑΣΟΚ να αποκαλύψει με ποιους θα ήθελε να συνεργαστεί για να σχηματίσει κυβέρνηση μετά τις επόμενες εκλογές δεν είναι απλώς πρωθύστερη. Είναι άδικη και ύποπτη. Γιατί δεν υποβάλλονται σε άλλα κόμματα τα ίδια επίμονα ερωτήματα; Γιατί καμία άλλη πολιτική δύναμη, ακόμη κι από εκείνες που πήραν απότομο δημοσκοπικό μπόι και κοντράρονται τάχα με το ΠΑΣΟΚ, δεν καλείται να απαντήσει σε υποθετικά σενάρια βάσει δεδομένων που δεν διαθέτει; Παρατηρείται ένα είδος έξαλλης απαίτησης από το ΠΑΣΟΚ να ξεκαθαρίσει τις προθέσεις του. Η απαίτηση δεν είναι παράλογη από μόνη της: τα κόμματα είναι απαραίτητο να μιλούν ευθέως αναφορικά με τα σχέδιά τους. Μοιάζει όμως περίεργος ο μονόπλευρος ζήλος, αν αναλογιστεί κανείς πόσα ενδέχεται να μεσολαβήσουν μέχρι να έρθει η στιγμή των ουσιαστικών αποφάσεων και πόσοι ακόμη θα κληθούν να λάβουν τέτοιες αποφάσεις πέραν του ΠΑΣΟΚ. Στο κάτω κάτω, γιατί οφείλει να ξέρει το ΠΑΣΟΚ αν θα συνεργαστεί με τον Αλέξη Τσίπρα (ο οποίος δεν είναι καν βουλευτής), αλλά δεν οφείλει ο Αλέξης Τσίπρας να αποκαλύψει –στους ίδιους που αναρωτιούνται αν το ΠΑΣΟΚ θα συνεργαστεί μαζί του– αν, πότε και με ποιους θα δημιουργήσει νέο κόμμα;
Η σοβαρότητα ως κατάρα
Ενας λόγος που το ΠΑΣΟΚ επωμίζεται την ευθύνη της πολιτικής μελλοντολογίας είναι η στερεότυπη ιδιότητά του ως σοβαρού αντιπολιτευτικού κόμματος. Δεν είναι εύκολο να θέσεις άβολα ερωτήματα σε πολιτικούς που θα σε πουν «ορφανό της χούντας», που θα σηκωθούν να φύγουν από το στούντιο αν δυσαρεστηθούν ή, απλώς, θα απαντήσουν με μια λεκτική σαλάτα άσχετη με ό,τι ρώτησες. Οποιος πολιτεύεται με μετριοπάθεια, λοιπόν, γίνεται πάντα δέκτης αξιώσεων για δύσκολες απαντήσεις. Ενας άλλος λόγος είναι ο ρυθμιστικός ρόλος που το ΠΑΣΟΚ θα παίξει εκ των πραγμάτων μετεκλογικά: αν αποτελέσει κοινό τόπο μεταξύ των κομμάτων ότι το «καθεστώς Μητσοτάκη πρέπει να πέσει», τότε το πιθανότερο είναι πως τα βλέμματα θα στραφούν στον αμέσως ισχυρότερο πόλο για να δώσει λύση στο πρόβλημα της «κυβερνησιμότητας». Αυτό είναι κάτι που το ΠΑΣΟΚ θα έπρεπε να αναμένει και που καθιστά την ελλιπή προετοιμασία του αδικαιολόγητη: το κόμμα μπορεί όντως να στοχοποιείται, αλλά δεν αναιρεί η στοχοποίηση το χρέος του να κατασταλάξει σε σαφείς θέσεις. Οι συσχετισμοί του 2027 δεν γίνεται να προβλεφθούν. Ως εκ τούτου, κανένα σοβαρό κόμμα δεν μπορεί με βεβαιότητα να πει από τώρα πώς θα πράξει τότε· μπορεί όμως να πει πώς δεν θα πράξει: πού βάζει τα όριά του, τι αποκλείει εντελώς, ποιον απορρίπτει χωρίς αστερίσκους. Οι κόκκινες γραμμές δεν είναι θέμα συγκυρίας, αλλά θέμα αρχών.
Αυτοπροσδιορισμός
Η αμήχανη γκρίνια που πυροδότησε η δήλωση της Ράνιας Θρασκιά ότι το ΠΑΣΟΚ μπορεί να καταστήσει τον Αλέξη Τσίπρα συνομιλητή του, δεν οφείλεται φυσικά στην ίδια τη δήλωση, αλλά στην ευρύτερη εσωκομματική αβεβαιότητα που αυτή απηχεί. Αν το ΠΑΣΟΚ κρατούσε κλειστές τις πόρτες στους αλλοτινούς υβριστές του, η βουλευτής δεν θα μιλούσε για τις ενδεχόμενες συμμαχίες του κόμματός της με τόση γενναιοδωρία· για την ακρίβεια, δεν θα είχε καν την πολυτέλεια να μεταπηδήσει από τον ΣΥΡΙΖΑ στο ΠΑΣΟΚ. Αντίστοιχα, αν το ΠΑΣΟΚ κρατούσε τις πόρτες του ανοιχτές, η κουβέντα περί συνεργασιών δεν θα προκαλούσε τόσες αντιδράσεις· θα ήταν δεδομένο ότι το ΠΑΣΟΚ αναζητεί συμμαχίες, όχι απαραιτήτως υψηλών προδιαγραφών, και το θέμα θα τελείωνε εκεί. Είναι λοιπόν αυτό το σύνδρομο της μισάνοιχτης-μισόκλειστης πόρτας που προδίδει την πασοκική σύγχυση σε επίπεδο πολιτικό και ιδεολογικό, και καθιστά το κόμμα ευάλωτο. Κατανοητό αν το ΠΑΣΟΚ δεν γνωρίζει ακόμη τα μαθηματικά της μελλοντικής κυβερνητικής του πρότασης, όμως είναι ακατανόητο ότι ακόμη δεν γνωρίζει με ποιους συγγενεύει και με ποιους όχι, ποιοι ταιριάζουν στην ταυτότητα και στην ιστορία του και ποιοι είναι εντελώς ασύμβατοι. Υπάρχει τρόπος να σταματήσουν οι ενοχλητικές ερωτήσεις στο ΠΑΣΟΚ: να βρει μια ικανοποιητική απάντηση πριν αυτές τεθούν.
