Διατρέχουμε τη βιογραφία «Κωνσταντίνος Καβάφης. Ο άνθρωπος και ο ποιητής» (μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος, εκδ. Μεταίχμιο) των ελληνικής καταγωγής Αμερικανών καβαφολόγων Γκρέγκορι Τζουσντάνις και Πίτερ Τζέφρις. Το χθεσινό σημείωμα έκλεινε με αναφορά στο πλούσιο αρχείο που άφησε πίσω του ο Καβάφης, από το οποίο όμως λείπουν πράγματα. Ισως να καταστράφηκαν από συγγενείς και γνωστούς του ποιητή. Εκείνη ειδικά την εποχή (θυμίζουμε ότι ο Καβάφης έζησε από το 1863 έως το 1933), πολλοί θα ήθελαν να «προστατέψουν» τον Καβάφη, γνωρίζοντας την ομοφυλοφιλία του. Και ο ίδιος ακόμα, μολονότι «κατονόμαζε τούτη την έλξη και την τόνιζε ως ταυτότητα», όπως γράφουν οι δύο βιογράφοι.
Από την άλλη, σύμφωνα με τεκμηριωμένες μαρτυρίες, «ενώ στα ποιήματά του πολύ ασχολείται με τα σεξουαλικά ζητήματα, στις κουβέντες του της καθημερινής ζωής ήταν σχεδόν σεμνότυφος». Η Αλεξάνδρεια ήταν κοσμοπολίτικη, δεν έλειπε όμως η κυριαρχία μιας κάποιας βικτωριανής ηθικής και, σε κάθε περίπτωση, «παρά τον πολυπαιγμένο κοσμοπολιτισμό της, η Αλεξάνδρεια δεν μπορούσε να ανεχτεί την ανοιχτή και επιδεικτική ομοφυλοφιλία».
Οι βιογράφοι στέκονται σε αυτή την πτυχή όχι μόνον επειδή ήταν ουσιαστικό κομμάτι της ζωής του Αλεξανδρινού (ο ερωτισμός ήταν για εκείνον πηγή ποιητικής έμπνευσης) αλλά και επειδή πέρασε στο έργο του πολύτροπα και με τέτοιο τρόπο ώστε το μερικό να καταστεί καθολικό (γνώρισμα των μεγάλων της τέχνης): τα λεγόμενα «ηδονιστικά» του ποιήματα (όπως τα χαρακτήριζε ο ίδιος εξάλλου) είναι γραμμένα με τέτοιο τρόπο που είναι περίπου αδύνατον να μη συγκινήσουν τον οποιονδήποτε, ανεξαρτήτως σεξουαλικής ταυτότητας. Η βάσανος της επιθυμίας, η ερωτική ατμόσφαιρα (ας θυμηθούμε εδώ τον έξοχο «Πολυέλαιο»: «Γι’ άτολμα σώματα δεν είναι καμωμένη/ αυτής της ζέστης η ηδονή»), ο δισταγμός και η ενοχή, η ματαίωση και η απόρριψη, η μοναξιά εντέλει, αναδεικνύονται από τον Καβάφη ως ιδιώματα της ανθρώπινης εμπειρίας διαχρονικά και οικουμενικά.
Είναι αυτή και μία από τις θεματικές τής ανά χείρας βιογραφίας, καθώς η αφήγηση αναπτύσσεται όχι απαραιτήτως χρονολογικά, με βάση τα γεγονότα της ζωής του ποιητή, αλλά με άξονα ορισμένες θεματικές ακολουθίες στον βίο και στο έργο του.
Είναι γνωστό ότι ο Καβάφης ωρίμασε ως ποιητής όταν ωρίμασε και ο ίδιος βιολογικά. Αν μπορούμε να οριοθετήσουμε ένα χρονικό σημείο, θα το τοποθετούσαμε στο 1910, περίπου, οπότε και γράφει την πασίγνωστη σήμερα «Ιθάκη», όταν ο Καβάφης κοντεύει πια τα πενήντα. Είναι ένα οριακό σημείο αυτό, καθώς είναι μια στιγμή που ο ίδιος τη βιώνει ως προσωπική «αναγέννηση». Σε τέτοιο βαθμό μάλιστα, που και ο ίδιος, δίχως το παραμικρό ίχνος ταπεινότητας, θα χαρακτηρίσει τον εαυτό του «κορυφαίο Ελληνα ποιητή» ή «μεγαλοφυΐα» που δεν αναγνωρίστηκε όσο της άξιζε. Το κομμάτι αυτό παρουσιάζει ειδικό ενδιαφέρον, περισσότερα όμως αύριο.
