Οι βιβλιόφιλοι έχουμε πάντοτε την τάση να εξιδανικεύουμε τους συγγραφείς που θαυμάζουμε. Προτιμάμε να ξεχνάμε ότι ακόμα και οι δημιουργοί αριστουργημάτων ήταν κι αυτοί άνθρωποι, με μικρότητες, μικροπρέπειες, φθόνο, προκαταλήψεις.
Χθες κλείναμε με το σχόλιο ότι το βιβλίο που κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις Αγρα, «Τα ημερολόγια και τα σημειωματάρια της Patricia Highsmith. Τα χρόνια της Νέας Υόρκης, 1941-1950» (μτφρ.: Ανδρέας Αποστολίδης), δεν προσφέρεται για καμία αγιοποίηση. Αυτό, βέβαια, το καθιστά ακόμα πιο ενδιαφέρον και ερεθιστικό. Και δεν σημαίνει ότι τίθεται κάποιο ζήτημα «αποκαθήλωσης» της συγγραφέως. Αστεία πράγματα.
«Η Πατ ήταν απρόβλεπτη και απότομη», γράφει στην εισαγωγή του βιβλίου η Αννα φον Πλάντα, «και μερικές από τις υποτιμητικές παρατηρήσεις της ο αναγνώστης μπορεί να τις βρει προσβλητικές».
Εντάξει· μιλάμε για τα ημερολόγια και τα προσωπικά σημειωματάρια μιας εικοσάρας στη Νέα Υόρκη της δεκαετίας του 1940. Αν αρχίσει κάποιος να αυτολογοκρίνεται και εκεί, είναι χαμένος. Η Χάισμιθ ήταν κοφτερό μυαλό και, λεσβία ούσα σε δύσκολες εποχές για την παραμικρή σεξουαλική παρέκκλιση, αντιλαμβανόταν το «αλλιώς» του ανθρώπινου βίου ως μια αέναη δυνητική πραγματικότητα. Ομως, ήταν πλασμένη από σάρκα και αίμα· είχε κι εκείνη τα όριά της.
«Στις αρχικές εγγραφές της», συνεχίζει η Φον Πλάντα, «υπάρχει κι ένα θέμα εκφράσεων συνηθισμένων εκείνη την εποχή, που όμως τώρα θεωρούνται υποτιμητικές και προσβλητικές. Η ίδια η συγγραφέας είχε σχετική επίγνωση, όπως φαίνεται από το αίτημά της να αντικατασταθεί η λέξη “νέγρος” με τη λέξη “μαύρος” όταν επανεκδόθηκε η “Τιμή του αλατιού” το 1990 με τον τίτλο “Κάρολ”».
Πέρα όμως από αυτά, όπως μας πληροφορεί η Φον Πλάντα, η Χάισμιθ είχε συχνά απόψεις «μνησίκακες και μισάνθρωπες». Επιπροσθέτως, έβγαζε έναν αντισημιτισμό. «Οι πηγές της μνησικακίας της είναι δύσκολο να εντοπιστούν, ειδικά στην περίπτωση του αντισημιτισμού της, που γίνεται ακόμα πιο μυστηριώδης, καθώς διαβάζοντας αυτόν τον τόμο μαθαίνουμε για τη σημασία που είχαν για την ίδια οι πολλοί Εβραίοι που συμπεριλαμβάνει στους στενούς της φίλους, στις ερωμένες και στους αγαπημένους της καλλιτέχνες».
Γνωρίζουμε άραγε την αληθινή Χάισμιθ μέσα από αυτά τα προσωπικά τετράδια; Και ναι και όχι· γνωρίζουμε το πρόσωπο που επινοούσε η ίδια για τον εαυτό της. Μιλάμε για αυτοβιογραφία, για βιώματα, για προσωπικές εμπειρίες. Και όμως, κάθε φορά που γράφουμε κάτι που μας συνέβη, λόγω και της επιλεκτικότητας της μνήμης, κάνουμε, άθελά μας, και ολίγη μυθοπλασία. Επίσης αυτό καθιστά τον συγκεκριμένο τόμο ακόμα πιο ενδιαφέροντα. Περισσότερα όμως αύριο.
