Σαράντα τέσσερα χρόνια μετά την ένταξη της Ελλάδας στην Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα –σήμερα Ευρωπαϊκή Ενωση– το ερώτημα παραμένει επίκαιρο. Οχι μόνον όταν τίθεται εμμέσως σε δημοψήφισμα, όπως το 2015, αλλά όταν κυβερνήσεις, κόμματα της αντιπολίτευσης, κρατικοί λειτουργοί και πολίτες καλούνται να αξιοποιήσουν τις ευκαιρίες που παρέχει η ενσωμάτωση στο ευρωπαϊκό εγχείρημα και να συμμορφωθούν με τους κανόνες που αυτό συνεπάγεται. Πόσο, πράγματι, θέλουμε η Ελλάδα να εξελιχθεί σε «ευρωπαϊκή» χώρα, κάτι που στην κοινή αντίληψη σημαίνει ένα ευνομούμενο –ένα δίκαιο– κράτος; Μήπως δεν επιθυμούμε όλο το πακέτο δικαιωμάτων και υποχρεώσεων; Μήπως δεν θέλουμε την ενσωμάτωση, αλλά μόνο μια «α λα καρτ» σχέση; Το ερώτημα μοιάζει παράλογο, καθώς οι περισσότεροι θεωρούμε την Ενωση κομμάτι της ταυτότητάς μας και αναγνωρίζουμε τα πολλά καλά που έφερε η ένταξή μας σε αυτήν. Ομως, η σχέση μας με την Ε.Ε. είναι πολυδιάστατη – και δεν εξαρτάται μόνο από τους Ελληνες, αλλά και από τους εταίρους και τους ευρωπαϊκούς θεσμούς. Εκεί υπάρχει πολύς χώρος για βελτίωση.
Το βλέπουμε στο «σκάνδαλο ΟΠΕΚΕΠΕ», το οποίο κορυφώνεται, με την αρμόδια γενική διεύθυνση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να προειδοποιεί πως εάν η ελληνική κυβέρνηση δεν υποβάλει σχέδιο δράσης που καλύπτει τα κενά που εντοπίστηκαν στο σύστημα των αγροτικών επιδοτήσεων, «η Επιτροπή ενδέχεται» να αναστείλει μηνιαίες και ενδιάμεσες πληρωμές. Κινδυνεύουν οι επιδοτήσεις επειδή, παρά τις οχλήσεις της Κομισιόν εδώ και καιρό, παρά την αποκάλυψη του σκανδάλου, οι αρμόδιοι εδώ –όποιοι και αν είναι, σε όποιο επίπεδο– δεν έκαναν σωστά τη δουλειά τους. Χαϊδεύοντας κάποιους (για αμοιβαίο όφελος, είτε οικονομικό είτε πολιτικό), εξέθεσαν σε κίνδυνο τους υπόλοιπους αγρότες και την εικόνα της χώρας. Η δυναμική παρέμβαση της Ε.Ε. εδώ, όπως και στον σιδηρόδρομο, αναδεικνύει την παλαιότερη ολιγωρία της Ενωσης, που συνέβαλε, μεταξύ άλλων, στο αναπόφευκτο της ελληνικής κρίσης χρέους και στην αποκάλυψη της θεσμικής γύμνιας της Ε.Ε. μπροστά στην πρώτη τέτοια κρίση. Επιπλέον, το γεγονός ότι η Ελλάδα (όπως και η Κύπρος) συχνά αισθάνεται μόνη απέναντι στην Τουρκία, δείχνει πως οι χώρες-μέλη και η Ε.Ε. δεν έχουν «ενσωματώσει» την ιδέα της ενσωμάτωσής τους σε μια ισχυρή Ενωση, με κοινά σύνορα, κοινά συμφέροντα, κοινές ευθύνες.
