Πριν από λίγο καιρό είχα βγει για καφέ με μια φίλη που μου είπε πως σκοπεύει να εγκαταλείψει την Αθήνα. Νόμιζα πως είχαμε ξεμπερδέψει μ’ αυτές τις συζητήσεις στα 25, όμως όχι. Παντού γύρω μου συναντώ ανθρώπους που καταστρώνουν κάποιο πλάνο διαφυγής. Στα 30 τους και τα 40 είναι απολύτως πρόθυμοι ν’ αφήσουν πίσω τους το Παγκράτι, αρκεί να τους δοθεί μισή ευκαιρία.
Η ποιότητα ζωής στην Αθήνα δεν είναι ιδιαίτερα υψηλή για κάποιον που αποζητά ησυχία και πράσινο. Παράλληλα, πολλές εργασίες μπορούν να γίνουν αποτελεσματικά από τον υπολογιστή. Το κόστος της στέγης και των τροφίμων είναι εξωφρενικό, εάν συγκριθεί με τους μισθούς. Τα κτίρια παλιά, τα επίπεδα του θορύβου απάνθρωπα. Ξέρω ανθρώπους που ονειρεύονται να ζήσουν κάπου μακριά, να μην πετυχαίνουν γνωστούς τους, να κάνουν νέα αρχή στο βουνό.
Ακόμα και Ελληνες του εξωτερικού εξετάζουν μια ζωή στο χωριό, πρόθυμοι να εγκαταλείψουν τις μητροπόλεις. Κουράστηκαν να είναι μετανάστες. Εχουν μαζέψει μια μικρή περιουσία και μπορούν να γυρίσουν στο μέρος που εγκατέλειψαν χωρίς ν’ ανησυχούν για τα οικονομικά. Αλλοι έχουν κάνει παιδιά και θέλουν να τ’ αναθρέψουν μέσα σ’ ένα εκτενές δίκτυο αγάπης και φροντίδας, με γιαγιάδες, ξαδέρφια και πρόσβαση στη φύση. Κάποιοι έχουν υπερσυντηρητικοποιηθεί, όπως συχνά συμβαίνει στις κοινότητες μεταναστών, και θέλουν να ζήσουν κάπου με παραδοσιακές αξίες κ.λπ. Ολοι ξέρουμε Ελληνες που ονειρεύονται να επαναπατριστούν. Ισχυρίζομαι, όμως, πως κανείς δεν τους το κάνει εύκολο. Να γιατί.
Κατ’ αρχάς, είναι δύσκολο να εργαστείς αποτελεσματικά από απόσταση εάν η ποιότητα κάποιων στοιχειωδών υπηρεσιών είναι χαμηλή. Η σύνδεση στο δίκτυο, η παροχή ρεύματος, οι τραπεζικές υπηρεσίες κ.λπ. παίζουν ρόλο. Η Ελλάδα έχει χαμηλή ποιότητα υπηρεσιών και υψηλό κόστος στο ίντερνετ, στην ενέργεια και άλλα στοιχειώδη. Γιατί να μην προτιμήσει κανείς την επαρχία αλλού; Και οκ, θα μου πείτε, εάν οι τραπεζικές υπηρεσίες είναι χαμηλού επιπέδου (που είναι), μπορείς να τις παρακάμψεις. Τι κάνεις με τα νοσοκομεία και τις μετακινήσεις;
Οποτε βρίσκομαι στον τόπο καταγωγής μου, στη Θεσσαλία, έχω μεγάλη αγωνία μην πάθω κάτι και βρεθώ στο νοσοκομείο. Το νοσοκομείο παραπαίει εδώ και πολλά χρόνια. Κάθε χρονιά που περνάει ακούω κάποια ιστορία εξαθλίωσης από φίλους που έχασαν συγγενείς εκεί μέσα και έχω άπειρες ιστορίες τρόμου να διηγηθώ για την ποιότητα της περίθαλψης (φυσικά δεν φταίνε οι νοσοκόμες και οι γιατρίνες). Δεν χρειάζεται να έχει κανείς κάποιο σοβαρό πρόβλημα υγείας για να αποθαρρυνθεί να χτίσει τη ζωή του σε κάποιο σημείο χωρίς καλό νοσοκομείο.
Κι ύστερα είναι οι μετακινήσεις. Οι άνθρωποι που έχουν ζήσει χρόνια στο εξωτερικό έχουν συνηθίσει σε ένα άλλο επίπεδο στις μετακινήσεις. Η Ελλάδα δεν έχει καν τρένο. Συγκεκριμένα, εάν θέλει κανείς να πάει στη Θεσσαλία, μετά το δυστύχημα των Τεμπών, μπορεί να μεταβεί σε σημεία της μόνο με το λεωφορείο. Το λεωφορείο είναι πανάκριβο, αργό και μέσα δεν προσφέρει τα στοιχειώδη (ησυχία, ατομικό φωτισμό). Χρησιμοποιώ συχνά το λεωφορείο, επειδή δεν οδηγώ, και κάθε φορά σοκάρομαι που πρέπει να βάλω ωτοασπίδες, για να μην ακούω τη μουσική του οδηγού (πάλι ακούγεται) ή που πρέπει να εξηγήσω σε μπερδεμένους επιβάτες πού είναι το σημείο αναχώρησης.
Υπάρχουν, φυσικά, και θέματα νοοτροπίας. Εάν ψάχνει κανείς άτομα να συνεργαστεί, μπορεί να δυσκολευτεί να βρει ανθρώπους πρόθυμους να δουλέψουν, αφού βρίσκονται και «πολιτικές λύσεις» στο βιοποριστικό ζήτημα ή η παλιά, καλή τεμπελιά συνδυασμένη με την ιδιοκατοίκηση και τις φαντασιοπληξίες με τις οποίες γαλουχείται η επαρχία μέσω ΤikΤok. Γιατί να κοπιάσεις για λίγα πενηντάευρα, ενώ μπορείς, σύμφωνα με απατεώνες του διαδικτύου, να κερδίσεις μερικές χιλιάδες ευρώ εύκολα και γρήγορα; Μπορεί να αποκαρδιωθεί κανείς από το επίπεδο της αδικίας στη χώρα, από τη λογική «να πεθάνει η κατσίκα του γείτονα» που διέπει μεγάλο μέρος των Βαλκανίων. Και, φυσικά, μπορεί να αισθάνεται τρομαγμένος μπροστά στο ενδεχόμενο κάποιου «ακραίου» καιρικού φαινομένου που πλέον έχει γίνει «κανονικό».
Υπάρχουν πολλοί άνθρωποι που ονειρεύονται ζωή στην επαρχία, αλλά δεν είναι πρόθυμοι να θυσιάσουν τα πάντα για να την πετύχουν. Χρειάζονται: φροντίδα, υποδομές, δίκτυα, όραμα, καλό τραπεζικό σύστημα και πολιτικές για την κλιματική αλλαγή. Μια φτωχή και παρωχημένη αντίληψη για τα ανθρώπινα κίνητρα δεν φτάνει.
