Το επιχείρημα διατυπώνεται υπό μορφήν ερώτησης και μοιάζει εκ πρώτης όψεως αμάχητο: «Εσείς δεν θέλετε να τελειώσει ο πόλεμος;». Το πνεύμα αυτό υπονοεί περισσότερα απ’ όσα εννοεί: Οποιος επιθυμεί πραγματικά τον τερματισμό του πολέμου, οφείλει τάχα να πει «ναι» σε κάθε πρόταση που ενδέχεται να τον επιφέρει· όποιος θέλει στ’ αλήθεια να σταματήσει η αιματοχυσία, ας συμβιβαστεί χωρίς να προβάλλει αντιρρήσεις. Πίσω από τη φαινομενικά φιλειρηνική ερώτηση, όμως, κρύβεται μια καταναγκαστική συνθηκολόγηση του πιο αδύναμου, που αποσιωπά τις ζωτικές λεπτομέρειες του πολέμου: ποιος τον ξεκίνησε, πώς τον διενεργεί, σε τι αποσκοπεί. Τραμπ και Πούτιν, σ’ αυτό το απλουστευτικό πλαίσιο, εμφανίζονται ως φωνές της λογικής που κόπτονται για τη συμφιλίωση και διακηρύσσουν το ανθρωπιστικώς αυτονόητο, ενώ ο Ζελένσκι και οι Ευρωπαίοι ηγέτες παρουσιάζονται σαν εμμανείς φίλοι του πολέμου με σκοτεινά κίνητρα. Τη μάχη των εντυπώσεων κερδίζουν με ευκολία οι πρώτοι.
Τα δεδομένα του πολέμου
Για να συζητηθεί επί της ουσίας το θέμα της κατάπαυσης του πολέμου, πρέπει πρώτα να γίνει σαφής ο λόγος που ο πόλεμος συνεχίζεται. Η Ρωσία δεν εισέβαλε στην Ουκρανία κατά λάθος, αλλά επειδή θέλει να την κατακτήσει εν μέρει ή ολικώς, αρνούμενη την ακεραιότητά της ως έθνους και ως κρατικής οντότητας. Ο πόλεμος από τη μεριά της συνεχίζεται για τον ίδιο λόγο που ξεκίνησε· για να ισχυροποιηθεί ο εισβολέας εις βάρος του θύματός του. Η Ουκρανία από την άλλη ενδίδει στον πόλεμο αναγκαστικά, μην έχοντας κάποια άλλη αξίωση πέρα από την προστασία της εδαφικής της κυριαρχίας. Δεν μιλάμε, λοιπόν, για δύο δυνάμεις που έτυχε να συγκρουστούν και μένει απλώς να παρακάμψουν τον εγωισμό τους για να τα βρουν. Δεν μιλάμε για ομοειδή και στρατιωτικώς ισότιμα εμπόλεμα μέρη. Αντιθέτως, έχουμε έναν ισχυρό επιτιθέμενο κι έναν λιγότερο ισχυρό αμυνόμενο. Επομένως, για να σταματήσει ο πόλεμος, πρέπει είτε ο επιτιθέμενος να παραιτηθεί από τους μαξιμαλιστικούς στόχους του είτε ο αμυνόμενος να παραδοθεί. Τι ακούγεται πιο δίκαιο άραγε σε όσους ευαγγελίζονται ξαφνικά την ειρήνη με κάθε κόστος;
Το σχέδιο του Ντόναλντ
Ο Ντόναλντ Τραμπ, χάρη στην πρωτοβουλία του οποίου η λύση του πολέμου έχει επανέλθει στην επικαιρότητα, δεν ενδιαφέρεται για ειρήνη με δίκαιους όρους. Αυτό που τον απασχολεί, είναι να επιρρίψει την ευθύνη του πολέμου στον προκάτοχό του και να τον τελειώσει όπως όπως, για να καρπωθεί την «ειρήνη» ως προσωπικό επίτευγμα και να την κεφαλαιοποιήσει πολιτικά. Οχι τυχαία, διεθνή Μέσα και αναλυτές επισημαίνουν ότι για τον Αμερικανό πρόεδρο το σόου είναι η ουσία. Εχουν δίκιο. Η πρόσκληση Πούτιν στην Αλάσκα και Ζελένσκι στην Ουάσιγκτον είχε πρωθύστερο χαρακτήρα: αντί οι συναντήσεις με τους αντίπαλους ηγέτες να λάβουν χώρα μετά την κατάρτιση ενός διπλωματικού πλάνου και τη διευθέτηση των λεπτομερειών μιας επίδοξης συμφωνίας, οργανώθηκαν πριν, για να καλλιεργηθεί το προφίλ του προέδρου των ΗΠΑ ως ειρηνοποιού, χωρίς να έχουν εξασφαλιστεί τα εχέγγυα αν όχι για μια συμφωνία, τουλάχιστον για μια προκαταρκτική σύγκλιση. Αν το σχέδιο φαίνεται να μην έχει λογική, είναι επειδή δεν έχει.
Εκλεκτικές συγγένειες
Αν συγκρίνει κανείς τον τρόπο με τον οποίο ο Τραμπ έχει μεταχειριστεί Πούτιν και Ζελένσκι συνολικά, θα διακρίνει χωρίς ιδιαίτερο κόπο την εμφανή προτίμησή του στον πρώτο. Ο υπαίτιος του πολέμου γίνεται δεκτός με τιμές (στις φωτογραφίες της συνάντησης, ο Τραμπ μοιάζει μαγεμένος από τον Ρώσο πρόεδρο και ψάχνει ευκαιρίες να τον αγγίξει!) ενώ ο Ουκρανός πρόεδρος αντιμετωπίζεται περίπου σαν αποπαίδι· ο εισβολέας-δικτάτορας προκαλεί θάμβος και σεβασμό, καθώς ο ηγέτης ενός λαού που τα τελευταία χρόνια μάχεται για την επιβίωσή του εμπνέει επιπλήξεις και σχόλια για το ντύσιμό του. Η μεροληψία δεν είναι τυχαία, όπως δεν είναι και η επιπόλαιη μέριμνα για τη λήξη του πολέμου, η οποία δεν λαμβάνει υπ’ όψιν την ηθική διάσταση της διαμάχης. Ο πρόεδρος Τραμπ αντιπροσωπεύει τον ασύνορο κόσμο, που τρέφει για τον μπρουτάλ ολοκληρωτισμό της Ρωσίας ένα είδος πολιτισμικού θαυμασμού: αν ο πόλεμος αυτός πρέπει να έχει νικητή, ας έχει εκείνον που πουλάει τη μεγαλύτερη μαγκιά!
Ταυτότητα
Τυχαία δεν είναι ούτε η viral «πειραγμένη» φωτογραφία, που απεικονίζει τους Ευρωπαίους ηγέτες να περιμένουν σε ένα διάδρομο, δουλικά παραταγμένοι και με σκυμμένο κεφάλι, να τους φωνάξει ο Τραμπ στο γραφείο του. Η προπαγάνδα που θέλει την Ευρώπη αδύναμη και άβουλη, εξυπηρετεί το αφήγημα περί παρηκμασμένης Δύσης και δικαιώνει την όρεξη για μαζική επιστροφή στα προνεωτερικά ιδανικά που πρεσβεύει το αυτοκρατορικό όραμα Πούτιν. Σε συνδυασμό με το νοσταλγικό, ψευδοσοβιετικό μάρκετινγκ που επιχειρούν οι Ρώσοι αξιωματούχοι τελευταία, η σύγκρουση Ουκρανίας – Ρωσίας προσλαμβάνει χαρακτήρα ταυτοτικής διένεξης. Αφού η δημοκρατία και ο «δικαιωματισμός» της δεν αποδίδουν, μήπως να αφήναμε τους ισχυρούς να ορίσουν το παιχνίδι; Μήπως να προσχωρούσαμε κι εμείς στο τραμπικό ή στο πουτινικό στρατόπεδο; Σε αυτό το ζοφερό καθεστώς, η Ευρώπη καλείται να επανεκτιμήσει το αξιακό της απόθεμα. Αργοκίνητη, ανοργάνωτη και δίχως συνοχή, παραμένει εντούτοις ό,τι καλύτερο διαθέτουμε.
