Δεν χρειάζεται να είναι κάποιος γκουρού των διεθνών σχέσεων για να αντιληφθεί πως ζούμε σε μια μεταβατική περίοδο, κατά την οποία θα χαραχθούν καινούργια σύνορα, θα μετακινηθούν πληθυσμοί, θα αναδιαταχθούν συμμαχίες και, στην καλύτερη περίπτωση, όλα αυτά θα αποτυπωθούν σε νέες συνθήκες. Δηλαδή βρισκόμαστε μπροστά σε ένα νέο 1989; Το 1989 ήταν annus mirabilis για την ανθρωπότητα, καθώς αυτή απαλλάχθηκε από ένα βάρβαρο καθεστώς, απότοκο μιας εγκληματογόνου θεωρίας. Σήμερα δεν γνωρίζουμε ποια φορά θα έχουν οι εξελίξεις και κυρίως ποιες δυνάμεις θα απελευθερώσουν. Τι συσχετισμοί θα διαμορφωθούν και ποιες ηγεσίες θα αναδειχθούν.
Στα δύο βασικά μέτωπα που θα ιχνογραφήσουν το νέο γεωπολιτικό τοπίο, αυτό της Γάζας και εκείνο της Ουκρανίας, οι βασικοί παίκτες έχουν καταστήσει ξεκάθαρους τους στόχους τους, όμως ουδείς γνωρίζει αν αυτοί αποτελούν και τις κόκκινες γραμμές τους ή είναι μια διαπραγματευτική στρατηγική. Συγχρόνως –και αυτό είναι το ενδιαφέρον σε αυτήν την κατάσταση– γύρω από αυτά τα δύο μέτωπα έχουν αναπτυχθεί άλλα μικρότερα, που προμηνύουν ότι θα υπάρξουν αλυσιδωτές αντιδράσεις οι οποίες θα συμπαρασύρουν γειτονικά κράτη, πιθανόν και καθεστώτα.
Σε αυτές τις περιπτώσεις, όπου τα πάντα δύνανται να συμβούν, το ερώτημα που τίθεται είναι πόσο προετοιμασμένες είναι οι ηγεσίες των μεγάλων δυνάμεων όχι απλώς να αντιμετωπίσουν αυτό που έρχεται, αλλά να το συνδιαμορφώσουν. Το 1989, η ανθρωπότητα ευτύχησε να έχει ηγέτες που ενήργησαν με σύνεση και η μετάβαση έγινε με τρόπο αναίμακτο και συνεργατικό. Σήμερα, ουδείς γνωρίζει η μπίλια πού θα καθίσει. Σε μια επιλογή πλήρους εκκαθάρισης ή σε λύσεις που απαιτούν αμοιβαίες υποχωρήσεις; Οι κεντρικοί παίκτες θα κινηθούν με βάση τα μηνύματα που λαμβάνουν από την Ιστορία τους ή θα υποκύψουν στις πιέσεις για έναν συμβιβασμό που πάντα έχει κάποιο κόστος;
Και κάτι ακόμη. Είμαστε μάρτυρες ενός υφέρποντος ανταγωνισμού μεταξύ δύο συστημάτων διακυβέρνησης. Από τη μια μεριά είναι το ευρωπαϊκό δημοκρατικό μοντέλο, δυσλειτουργικό λόγω των πολλαπλών θεσμικών περιορισμών και ρυθμίσεων και από την άλλη αυτό των απολυταρχικών καθεστώτων, το οποίο όμως είναι αποτελεσματικό διότι δεν υπάρχουν οι θεσμικές εγγυήσεις και οι κάθε λογής ρυθμίσεις-παρεμβάσεις.Αυτά τα δύο μοντέλα εκφράζουν και δύο διαφορετικούς τρόπους οργάνωσης των κοινωνιών, δύο σε τελική ανάλυση διαφορετικούς τρόπους ζωής. Είναι λογικό οι ηγεσίες τους να έχουν και μια ριζικά διαφορετική προσέγγιση για τις διεθνείς σχέσεις και πώς αυτές διαμορφώνονται, κάτι που επιγραμματικά συνοψίζεται στο δίπολο: διεθνές δίκαιο ή «δίκαιο» της ισχύος;
Σε αυτό το ρευστό τοπίο ψάχνουν να βρουν ρόλο και οι μικρότερες χώρες, όπως η πατρίδα μας, που αγωνιούν μήπως κάποιες διευθετήσεις επηρεάσουν αρνητικά και τα δικά τους ανοικτά ζητήματα. Στην τελική, είναι άγνωστο αν από κάποια καραμπόλα, ξώφαλτση ή μελετημένη, καταστεί και η Ελλάδα μέρος μιας συνολικής ρύθμισης, με υπαρκτό πάντα το καλό και το κακό σενάριο.
