Λέγεται πως δεν ειπώθηκε ποτέ και ότι είναι αστικός θρύλος, αλλά η περίφημη ατάκα «ας φάνε παντεσπάνι» της Μαρίας Αντουανέτας, όταν έμαθε ότι ο γαλλικός λαός πεινάει, είχε και συνέχεια: Ας φάνε παντεσπάνι διότι είναι πιο εύκολο να το μασήσεις από μια μπριζόλα.
Αστεϊσμός βέβαια. Από χθες διατρέχουμε το –αμετάφραστο στα ελληνικά– «Vital Organs. A History of the World’s Most Famous Body Parts» (Ζωτικά όργανα. Η ιστορία των πιο διάσημων σημείων του ανθρώπινου σώματος στον κόσμο, εκδ. Wildfire) της συγγραφέως και γιατρού Σούζι Ετζ. Η Ετζ έχει επίγνωση ότι η ατάκα αυτή της Αντουανέτας μάλλον δεν ειπώθηκε ποτέ. Και η μπριζόλα; Απλούστατο:· η Ετζ το πηγαίνει αλλού: η μπριζόλα χρειάζεται πιο γερά δόντια από το παντεσπάνι (ή μπριός, σύμφωνα με νεότερη εκδοχή).
Οπωσδήποτε θα έχετε αναρωτηθεί –με τον ανάλογο σχετικό τρόμο…– πώς την έβγαζαν οι άνθρωποι με τα δόντια τους εκείνες τις μακρινές εποχές. Ακόμα κι αν ήσουν «γαλαζοαίματος», τα πράγματα δεν ήταν ρόδινα.
Η Αντουανέτα ήταν Αυστριακή. Μεγάλωνε στο παλάτι του Σενμπρούν και η κακή της μοίρα το έφερε έτσι ώστε να κριθεί αναγκαίο, για διπλωματικούς λόγους εννοείται, να νυμφευθεί τον μελλοντικό βασιλιά της Γαλλίας. Μην αναρωτιέστε γιατί μιλάμε για «κακή μοίρα». Ολοι ξέρουμε πού και πώς κατέληξαν και οι δύο όταν ο Ροβεσπιέρος ήρθε στα πράγματα αργότερα…
Οταν λοιπόν ήρθε η ώρα να την παντρέψουν με τον Δελφίνο, μετέπειτα Λουδοβίκο ΙΣΤ΄, διαπιστώθηκε πως ένα από τα πλέον αδύναμα χαρακτηριστικά της ήταν το χαμόγελό της. Αιτία; Τα στραβά δόντια της.
Πώς θα ίσιωναν; Μα με σιδεράκια. Ενας κάποιος δρ Πιερ Λεβεράν –διάσημος οδοντίατρος τότε– ανέλαβε τη δουλειά, βασισμένος στην κατασκευή ενός άλλου, παλαιότερου, συναδέλφου του, του Πιερ Φοσάρ (γνωστού και ως Μπαντό, 1679-1761), ο οποίος θεωρείται πατέρας της σύγχρονης οδοντιατρικής. Είχε δε ειδικότητα στο ίσιωμα των δοντιών, έχοντας μελετήσει την εργασία των ωρολογοποιών, κοσμηματοπωλών και μπαρμπέρηδων. Εφάρμοσε τις τεχνικές του στα δόντια και στα ούλα των ανθρώπων. Αυτό δεν θα μπορούσε να είναι ακριβώς καλό για αυτόν που θα τα έβαζε στο στόμα του.
Τα σιδεράκια που φόρεσαν λοιπόν στη μικρή Αντουανέτα (δεν ήταν καν 14 ετών), τα οποία στένευαν κάθε τόσο για καλύτερα αποτελέσματα, ήταν και μια μορφή βασανισμού που η Αντουανέτα, ως μέλλουσα βασίλισσα της Γαλλίας, υπέμεινε με ηρωική στωικότητα και αυταπάρνηση.
Είχε όμως αποτελέσματα: όταν πια βρέθηκε στις Βερσαλλίες, η Αντουανέτα είχε ένα ακαταμάχητο χαμόγελο. Το οποίο άρχισε πάλι να χάνει, ως γνωστόν, το 1789. Το έχασε δε εντελώς όταν στα 1793 ανέβηκε τα σκαλοπάτια της λαιμητόμου…
