Κορμιά λικνίζονται ηδονικά, με φόντο το κυκλαδίτικο λυκαυγές· τα βίντεο και οι φωτογραφίες απαθανατίζουν την καλοκαιρινή ιεροτελεστία και διαδίδουν το μήνυμα της ηδυπαθούς διασκέδασης στα κοινωνικά δίκτυα. Πανηγύρι έχει στηθεί σε μια πλατεία με πλατάνι, όπου ο χορός εξελίσσεται κυκλωτικά, η μουσική ενώνει τα πλήθη και η παράδοση συγκεράζεται με τις μοδάτες παντόφλες και τα κουρέματα τύπου mullet· στα πλάνα διακρίνονται μεζέδες, ποτήρια με κρασί, αγκαλιές, όλα τα γνωρίσματα της ευωχίας. Στην παραλία, η χαλάρωση διακόπτεται μόνο από τις στημένες πόζες των άλκιμων σωμάτων: αυτή είναι η κρίσιμη στιγμή που ανανεώνεται το απόθεμα των φωτογραφιών για το Instagram και τις εφαρμογές γνωριμιών – κάθε λήψη μετράει. Oλες οι παραπάνω περιστάσεις έχουν φέτος το καλοκαίρι μια κοινή συνισταμένη, που αποτελεί ταυτόχρονα ιδεολογικό άλλοθι και μέθοδο εκτόνωσης. Oταν το κέφι φτάσει στο απόγειο και τα εφόδιά του μοιάζει να έχουν εξαντληθεί, βγαίνει από την τσάντα η παλαιστινιακή σημαία. Οι τουρίστες είναι και αγωνιστές· τρώνε, πίνουν και χορεύουν όπως όλοι, αλλά κατά βάθος πονάνε όσο κανείς.
Τουριστικό αξεσουάρ
Υπό άλλες συνθήκες, ίσως και να μη χρειαζόταν να εξηγηθεί γιατί το να κουβαλάς στις διακοπές σου μια σημαία, και μάλιστα ενός άλλου λαού, είναι πράξη μεγάλης προσβολής και γελοιότητας. Στην περίπτωση όμως του παλαιστινιακού ζητήματος, την αίσθηση του γελοίου υποσκελίζει η ισχύς του περφόρμανς. Το να λες ότι στηρίζεις την Παλαιστίνη ισοδυναμεί με το να τη στηρίζεις και σου αποφέρει ένα ικανοποιητικό κεφάλαιο καλής φήμης. Είναι τόσο δελεαστικός ο μύθος της «σωστής πλευράς της Ιστορίας» και τόσο δημοφιλής η αντίληψη πως για να βρεθείς σε αυτήν αρκεί να κάνεις μια εύκολη επιλογή ανάμεσα σε δύο ασπρόμαυρες καταστάσεις, ώστε πολλοί έχουν βρει στην παλαιστινιακή σημαία το νέο ηθικό πλεονέκτημα, το οποίο και αντιμετωπίζουν σαν αξεσουάρ. Το ανακάλυψαν σε συμφέρουσα τιμή, το αγόρασαν και τώρα το κουβαλούν παντού μαζί τους επειδή τους ομορφαίνει.
Η σημασία του συμβόλου
Eνα εθνικό σύμβολο, όμως, σημαίνει κάτι βαθιά υπαρξιακό· δεν είναι προϊόν προς οικειοποίηση και κατανάλωση. Η φράση «Free Palestine» είναι ένα ανθρωπιστικό και πολιτικό αίτημα, δεν είναι ρεφρέν για να επανέρχεται σε άσχετες στιγμές, εκτός πλαισίου. Οι «ακτιβιστές» της θερινής ραστώνης που, μεταξύ ρακής και μαραθόπιτας, ανοίγουν παλαιστινιακές σημαίες σε νησιωτικά σοκάκια και φωνάζουν φιλοπαλαιστινιακά συνθήματα, δεν προσφέρουν κάποια υπηρεσία στον χειμαζόμενο λαό, ούτε προωθούν με κάποιον τρόπο την ειρήνη. Αντιθέτως, επιδίδονται σε μια χυδαία άσκηση εγωισμού, παίζουν αυτοαναφορικό θέατρο πάνω στην τραγωδία των άλλων και μετατρέπουν τον πόλεμο σε δρώμενο για χίπστερ. Τι σχέση έχει ο πόλεμος με την τρυφηλότητα του παραθερισμού; Πώς γίνεται να ταυτίζεται κανείς τόσο με τα δεινά ενός έθνους σε εμπόλεμη κατάσταση και την ίδια ώρα να ζει το τυποποιημένο καλοκαίρι του συμβιβασμένου μικροαστού;
Περί εθνικισμού
Είναι πολλά αυτά που δεν βγάζουν νόημα. Η σημαία της Παλαιστίνης που με τόση άνεση ξεδιπλώνεται πλέον παντού (στο Σύνταγμα, στο νησί, στο θέατρο, στη συναυλία, σε καφετέριες κι εστιατόρια – είναι μάλιστα αρκετοί οι επιχειρηματίες που εκβιάζονται από καλοπροαίρετες συλλογικότητες για να τοποθετήσουν τη σημαία στο κατάστημά τους) δεν είναι μόνο σύμβολο αγώνα. Είναι και σύμβολο εθνικισμού, όπως όλες οι αντίστοιχες σημαίες. Προκαλεί, λοιπόν, εντύπωση η άνεση με την οποία τη χρησιμοποιούν άτομα από πολιτικούς χώρους που κατά τ’ άλλα βδελύσσονται τους διάφορους εθνικισμούς και θεωρούν τις σημαίες φασιστικά εργαλεία. Από την άλλη, η άγνοια ως προς τη φύση του εθνικισμού (άλλο ο σοβινιστικός εθνικισμός, άλλο ο εθνικισμός ως ιστορικός μοχλός δημιουργίας εθνών) εξηγεί και την άγνοια για τη φύση της σημαίας. Oποιος πιστεύει ότι η σημαία της χώρας του αποτελεί φασιστικό τεκμήριο, μπορεί κάλλιστα να πιστέψει ότι η σημαία της Παλαιστίνης είναι πανί για όλες τις ακτιβιστικές χρήσεις. Η υστερία δεν απέχει πολύ από την ελαφρότητα.
Σιωπή
Η άποψη πως δεν πρέπει να μένουμε σιωπηλοί απέναντι στη φρίκη του πολέμου έχει πολλά ερείσματα και κυκλοφορεί σε διάφορες παραλλαγές: «Η σιωπή είναι συνενοχή», «κάντε ησυχία όταν τα παιδιά κοιμούνται και όχι όταν σκοτώνονται» κ.ο.κ. Σιωπή όμως δεν είναι μόνο η φωνητική αδράνεια· είναι κυρίως η ακινησία της σκέψης, η κριτική ικανότητα που ξεπέφτει σε συνθηματολογία και παύει να παράγει και να διατυπώνει σοβαρές και ακριβείς ιδέες. Επιπλέον, το αντίθετο της σιωπής δεν είναι οι φωνές· οι φωνές είναι συγγενείς της σιωπής, γιατί και αυτές σιωπή επιβάλλουν. Από το να κραδαίνεις σημαίες και να παρενοχλείς τουρίστες, λοιπόν, προτιμότερο είναι να διαβάσεις Ιστορία, να ενθαρρύνεις και τους άλλους να διαβάσουν, να ενημερώνεσαι όσο το δυνατόν πιο αξιόπιστα, να προκρίνεις λύσεις ρεαλιστικές και δίκαιες, αντί ιδεών οπαδικών κι εκδικητικών, να βλέπεις τον πόλεμο ως πόλεμο και όχι ως ευκαιρία για αυτοανάδειξη. Και η σιωπή όμως έχει τη χρησιμότητά της· όποιος θέλει να κάνει διακοπές, για παράδειγμα, ας εξαιρέσει τον εαυτό του από την πολεμολογία. Oχι από δειλία, αλλά από σεβασμό.
