Ο αστερισμός του Τοξότη είχε σημειωθεί ήδη στην αρχαιότητα από τον Πτολεμαίο. Είναι νότιος αστερισμός του ζωδιακού κύκλου, όπως γράφει ο Τάσος Γέροντας στο «Η μυθολογία των αστερισμών. Αστρονομία και μυθολογία στον ουράνιο θόλο» (εκδ. Νίκας), «και φαίνεται από την Ελλάδα ολόκληρος μόνον το καλοκαίρι. Για παράδειγμα, τον Αύγουστο μπορεί κανείς να τον δει κοιτάζοντας προς τον Νότο, αμέσως μετά τη δύση του Ηλίου».
Καθώς ο Τοξότης βρίσκεται στο κέντρο του Γαλαξία μας, σε απόσταση 30.000 ετών φωτός από τη Γη, εκεί φωλιάζει το Sagittarius A* που είναι μια υπερμαζική μαύρη τρύπα (φωτογραφήθηκε από το μεγάλο πρότζεκτ ραδιοαστρονομίας Event Horizon).
Και ο αστερισμός του Κύκνου όμως έχει μια ενδιαφέρουσα –για εμάς εδώ στη Γη– μαύρη τρύπα. Σε αυτόν εντοπίστηκε το 1972 η πρώτη «υποψήφια» αστρική μαύρη τρύπα. Μολονότι αόρατη, σκοτεινή (απορροφά το φως που ακτινοβολεί πάνω της, το «ρουφάει» κυριολεκτικά, γι’ αυτό και είναι μαύρη), υπολογίζεται ότι διαθέτει υλικά δέκα άστρων σαν τον Ηλιο.
Πώς οι αστρονόμοι υποψιάστηκαν ότι εκεί βρίσκεται ένα τόσο εξωτικό ουράνιο αντικείμενο; Δεν μπορούσαν φυσικά να το παρατηρήσουν. Ομως, αυτό που πρόσεξαν ήταν «τρελές» τροχιές άλλων αστέρων και διαστημικών υλικών γύρω από το… τίποτα. Για να δέχονται τόσο σφοδρές βαρυτικές δυνάμεις από ένα κέντρο που στα τηλεσκόπια δείχνει κενό, μόνο μία εξήγηση απέμενε: η ύπαρξη μιας μαύρης τρύπας στο σημείο αυτό.
Μια μαύρη τρύπα είναι «τα λείψανα ενός γιγάντιου άστρου», εξηγεί στο βιβλίο του «Ο ουρανός της Ελλάδας: Καλοκαίρι» (εκδ. Μεταίχμιο) ο Διονύσης Σιμόπουλος, «το οποίο στο τέλος της ζωής του κατέρρευσε βαρυτικά με τέτοιον τρόπο, ώστε να καταπιεί κυριολεκτικά τον ίδιο του τον εαυτό».
Δεν γίνονται όλα τα ετοιμοθάνατα άστρα μαύρες τρύπες. Δεν θα είναι αυτή η μοίρα του δικού μας Ηλιου. «Αστρα τα οποία περιλαμβάνουν υλικά μέχρι 1,4 ηλιακές μάζες τελειώνουν τη ζωή τους ως άσπροι νάνοι, ενώ άστρα που κατορθώνουν να συγκρατήσουν στον πυρήνα τους υλικά από 1,4 έως 2,5 ηλιακές μάζες καταρρέουν μετατρεπόμενα σε άστρα νετρονίων ή πάλσαρ. Στην περίπτωση, όμως, που η μάζα του πυρήνα ενός άστρου ξεπερνάει τις 2,5 ηλιακές μάζες, δεν υπάρχει καμιά δύναμη στη φύση που να μπορεί να αντισταθεί στην ένταση της βαρύτητάς του, με αποτέλεσμα την αστραπιαία κατάρρευση του αστρικού αυτού πυρήνα. Ετσι, και καθώς η ακτίνα του άστρου “μηδενίζεται”, η ύλη του “αφανίζεται” κάτω από το τεράστιο βαρυτικό πεδίο που σχηματίζεται, δημιουργώντας σε τελική ανάλυση μια “μαύρη τρύπα”».
Θεωρητικά, αν μπορούσαμε, συνεχίζει ο αείμνηστος συγγραφέας, να συμπιέσουμε τη Γη στο μέγεθος ενός κερασιού, θα την είχαμε μετατρέψει σε μαύρη τρύπα. Αυτό είναι ένα θεωρητικό σχήμα· όμως οι μαύρες τρύπες δεν είναι θεωρία. Βρίσκονται κάπου εκεί έξω, ψηλά, όπου κοιτάτε τις νύχτες του καλοκαιριού ορισμένοι – κι ας μην μπορείτε να τις δείτε.
