Με όρους υλικού πλούτου η ανθρωπότητα βρίσκεται στα καλύτερά της. Ζούμε και παράγουμε περισσότερο, καταναλώνουμε ακόμη πιο πολλά. Παρ’ όλα αυτά, οι κάτοικοι της –πιο ευνοημένης από την Ιστορία περιοχής– της Δύσης δυσανασχετούν όλο και πιο πολύ.
Οι εξηγήσεις για το φαινόμενο πολλές: τα ελλείμματα παιδείας, η έκπτωση των (δυτικών) αξιών, τα κοινωνικά δίκτυα και, προπαντός, οι διευρυνόμενες ανισότητες. Οι τελευταίες είναι τρομακτικές και γίνονται χειρότερες. Πέρυσι, οι 26 πλουσιότεροι άνθρωποι κατείχαν ίση περιουσία με εκείνη των 3,8 δισ. φτωχότερων· ο πλούτος των δισεκατομμυριούχων αυξάνεται κατά 2,5 δισ. δολ. την ημέρα (Oxfam, 2025).
Η κατάσταση έπρεπε να είναι αέρας στα πανιά της Αριστεράς, η οποία έχει την ισότητα στον πυρήνα της ιδεολογίας της, αλλά αυτό που βλέπουμε παντού είναι η άνοδος της Ακροδεξιάς. Εκφράζουν άραγε οι Λεπέν αυτού του κόσμου καλύτερα τους καημούς της εργατιάς ή μήπως δεν είναι οι ανισότητες το πρώτο μέλημα των χαμηλότερων στρωμάτων;
Ανισότητες υπήρχαν και παλιά, αλλά η σοσιαλδημοκρατία ζούσε τη «χρυσή της τριακονταετία». Οι άνθρωποι ήταν πιο φτωχοί, όμως ένιωθαν ασφαλείς. Κανόνας, ακόμη και στον ιδιωτικό τομέα, ήταν η διά βίου εργασία. Ο δρόμος για την κοινωνική άνοδο ήταν εξασφαλισμένος από τη δημόσια παιδεία. Οι περισσότεροι ατένιζαν με αισιοδοξία το μέλλον. Σήμερα οι εργαζόμενοι νιώθουν ότι απειλούνται από μηχανές. Οι βιοτέχνες εξαρτώνται από τις δασμολογικές διαθέσεις που θα ξυπνήσει ο Τραμπ. Ο οικογενειακός προϋπολογισμός είναι έρμαιο της κυμαινόμενης (ανά μήνα!) τιμής του ρεύματος. Οι νέοι πείστηκαν ότι ακόμη κι αν λιώσουν στη μελέτη, τελειώσουν ένα καλό πανεπιστήμιο, σε δέκα χρόνια θα πρέπει να το ξανακάνουν, διότι –κατά το κυρίαρχο αφήγημα– οι δεξιότητές τους θα είναι παρωχημένες. Eτσι οι μεγαλύτεροι γλυκοκοιτούν τον ακροδεξιό λαϊκισμό, που υπονοεί την (ανέφικτη) επιστροφή στο παρελθόν, ενώ οι νέοι επιλέγουν τη «Μεγάλη Παραίτηση».
Η μεγάλη δύναμη του καπιταλισμού είναι η διαρκής επανεφεύρεση των πάντων. Τώρα γίνεται η μεγάλη του αδυναμία, διότι το ρίσκο, ο κίνδυνος, που ήταν «προνόμιο» ή «βάρος» ολίγων επιχειρηματιών, γίνεται καθημερινότητα όλων. Το καπιταλιστικό ήθος διαχείρισης κυριάρχησε οριζοντίως στην οικουμένη και τώρα κινείται καθέτως μέσα στις κοινωνίες· εδώ καλούμαστε να κάνουμε cost-benefit analysis μόνο και μόνο για να πληρώσουμε το ρεύμα. Και όπως έγραφε ο Κάρολος Μαρξ, «ο αδιάκοπος κλονισμός όλων των κοινωνικών καταστάσεων, η αιώνια αβεβαιότητα και κίνηση διακρίνουν την αστική εποχή από όλες τις προηγούμενες». Μένει αν δούμε αν θα το αντέξουμε…
