Συνεχίζοντας τις χθεσινές σκέψεις για την ελληνική γλώσσα, ήρθε η ώρα να αναχθούμε στο ευρωπαϊκό επίπεδο. Η έγνοια για τη γλώσσα περνάει μέσα από ανησυχίες για τη διάδοση της ανάγνωσης ως μεθόδου γνώσης του κόσμου. Η ίδια έγνοια συνδέεται με το εάν οι άνθρωποι θα μπορούν να συγκεντρώνονται, να κάνουν βαθιές και περίπλοκες σκέψεις, να εξερευνούν το συναισθηματικό τους υπέδαφος, καθώς και να είναι πολίτες σε δημοκρατίες. Θα τολμούσα να πω ότι σχετίζεται και με το ενδεχόμενο της ευτυχίας τους ή με την ανάγκη τους για παρηγοριά στην περιπέτεια της ζωής (βλ. «Οδύσσεια»).
Σε επίσημη δήλωσή του (Joint Statement της 27ης Ιουνίου 2025), το Συμβούλιο των Ευρωπαίων Συγγραφέων κάλεσε τα όργανα της Ευρωπαϊκής Ενωσης να στηρίξουν τους οργανισμούς της Ευρώπης που προωθούν τις ευρωπαϊκές γλώσσες, την ανάγνωση κ.λπ. Εκατοντάδες γλώσσες έχουν γεννηθεί και χρησιμοποιηθεί στην Ευρώπη. Η ελληνική είναι μία απ’ αυτές, όχι μεγάλη ή συνδεδεμένη με αποικιοκρατικό παρελθόν όπως άλλες. Μελέτες δείχνουν ότι οι περισσότερες γλώσσες είναι συγκλονιστικά πλούσιες. Αλλά ένας κανονικός άνθρωπος μέσα στη μέρα του κινείται στην ασφαλή ζώνη του βασικού του λεξιλογίου. Μερικές εκατοντάδες λέξεις αρκούν.
Σύμφωνα με τη δήλωση των Συγγραφέων, αυτός ο πλούτος πρέπει να ενισχυθεί. Καλούν την Ενωση να δαπανήσει χρήματα για να προωθήσει τις βιβλιοθήκες, τα βιβλία, τον τρόπο σκέψης και ζωής που προάγεται όταν μπαίνεις σε διάλογο με το μυθιστόρημα και φυσικά τους μεταφραστές που κινούνται ανάμεσα στις γλώσσες μεταφέροντας νοήματα.
Μαζί μ’ αυτό σκεφτείτε το εξής. Πρόσφατα, σε από κοινού εργασία τους ο Νοτιοαφρικανός νομπελίστας λογοτέχνης Κούτσι και η Αργεντίνα συγγραφέας-μεταφράστρια από τα γερμανικά Dimopoulos, εξέφρασαν ανησυχία για την παγκόσμια ηγεμονία της αγγλικής, ενώ ο Κούτσι προβληματίζεται έντονα για το πώς τείνουμε να θεωρούμε «δεύτερης κατηγορίας» έργο το έργο από μετάφραση ή τέλος πάντων αυτό που δεν είναι στα αγγλικά (Speaking in Tongues, J.M. Coetzee and Mariana Dimopulos).
Υπάρχουν πολλοί πανευρωπαϊκοί οργανισμοί για το βιβλίο, ευρωπαϊκά προγράμματα κ.λπ. κ.λπ. που θα μπορούσαν, ενδεχομένως, με πολλή δουλειά, να θεραπεύσουν τη γλωσσική υποεκπροσώπηση, αλλά, φυσικά, δεν μπορούν να μεταβάλουν τις κοινωνικο-οικονομικές δομές ή τα ιστορικά γεγονότα που προωθούν συγκεκριμένες γλώσσες, για παράδειγμα το αποικιοκρατικό παρελθόν.
Η Ελλάδα μπαίνει πάντα στις διάφορες λίστες με οργανισμούς που έχουν για επωνυμία περίεργα αρκτικόλεξα και συμμετέχει σε προγράμματα, αλλά δεν ηγείται ούτε διαδρματίζει κομβικό ρόλο. Για να γίνει δουλειά χρειάζονται περισσότερη προσπάθεια και ικανότεροι άνθρωποι. Για να σας το πω πιο απλά, αν κάποιος θέλει να μεταφράσει/εκδώσει κάτι γαλλικό, γερμανικό, ενδέχεται να βρει διάφορες ενισχύσεις. Μη φανταστείτε κάτι σκανδαλώδες. Δεν θα δείτε μεταφράστριες με Πόρσε. Είναι μία μικρή βοήθεια, για να τονώσει κανείς το ενδιαφέρον του για μία ξένη γλώσσα – που γι’ αυτόν δεν είναι πια καθόλου ξένη.
Η Ελλάδα δεν χορηγεί τέτοια κίνητρα σε όσες αγαπούν τη γλώσσα και τη λογοτεχνία της. Ούτε τιμά δεόντως όσες προωθούν τον ελληνόφωνο πολιτισμό στο εξωτερικό. Καθώς μάλιστα τα τμήματα ανθρωπιστικών σπουδών στα μεγάλα πανεπιστήμια του κόσμου υφίστανται πλήγματα από την πτώση της ζήτησης και της χρηματοδότησης γι’ αυτό που προσφέρουν (που μάλλον κάτι χάνει εάν ποσοτικοποιηθεί ή κριθεί αυστηρά με όρους χρησιμότητας/
Σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat από το 2023, η Ελλάδα είναι πολύ χαμηλά σε ό,τι αφορά τις δαπάνες της για τον πολιτισμό γενικώς. Και πλάι της είναι η Κύπρος – το μόνο άλλο μέρος που μιλάει ελληνικά. Στην κορυφή της λίστας οι χώρες της Βαλτικής, η Ισλανδία, η Νορβηγία, αλλά και η Ουγγαρία ατενίζουν ένα μέλλον πλούσιο, γεμάτο ιστορίες ειπωμένες στις παράξενες γλώσσες τους.
