Ποιοι είναι οι αστερισμοί του ελληνικού καλοκαιριού; «Ο καθορισμός της διάταξης των άστρων που αποτελούν κάθε αστερισμό οφείλεται στους αρχαίους λαούς και γι’ αυτό η ερμηνεία τους είναι συχνά πολύ δύσκολη», γράφει ο Διονύσης Σιμόπουλος στο «Ο ουρανός της Ελλάδας: Καλοκαίρι» (εκδ. Μεταίχμιο). «Στη Βαβυλώνα σκαλίστηκαν πάνω σε βράχους, στην Αίγυπτο ζωγραφίστηκαν πάνω σε παπύρους, στην Αμερική σχεδιάστηκαν πάνω σε δέρματα βουβάλων και στην Ελλάδα τους δόθηκαν τα ονόματα με τα οποία είναι γνωστοί ακόμη και σήμερα».
Ο πιο διαδεδομένος από τους αστερισμούς είναι βέβαια η Μεγάλη Αρκτος. «Τον είχε περιγράψει ο Ομηρος», σχολιάζει ο Δ. Σιμόπουλος, «που γνώριζε και τις δύο του ονομασίες: “Μεγάλη Αμαξα” και “Μεγάλη Αρκτος”. Πολύ αργότερα, γύρω στο 350 π.Χ., ο Ερατοσθένης περιέλαβε και άλλα άστρα στον αστερισμό αυτό, αλλά διατήρησε την τεράστια ουρά της Αρκτου. (…) Η Μεγάλη Αρκτος είναι ο καλύτερος οδηγός μας στα άστρα του Βόρειου Ημισφαιρίου. Τα δύο άστρα στην άκρη του σώματός της (Αλφα και Βήτα) μας οδηγούν στον Πολικό Αστέρα (Αλφα), το λαμπρότερο άστρο της Μικρής Αρκτου. Ολα τα άστρα στη διάρκεια του χρόνου φαίνονται να στριφογυρίζουν γύρω από τον Πολικό, γιατί εκεί κοντά βρίσκεται ο ουράνιος Βόρειος Πόλος, το σημείο δηλαδή του ουρανού πάνω στο οποίο “χτυπά” ο άξονας της Γης όταν προεκταθεί προς τα πάνω».
Οπως γράφει ο Τ. Γέροντας στη «Μυθολογία των αστερισμών. Αστρονομία και μυθολογία στον ουράνιο θόλο» (εκδ. Νίκας), «το πιο φωτεινό άστρο της ουράς αποκαλείται Μιζάρ (η επιστημονική του ονομασία είναι ζ Ursae Majoris), ενώ δίπλα του διακρίνεται ένα ακόμη άστρο, ο Αλκόρ (8o Ursae Majoris). Το αστέρι αυτό το χρησιμοποιούσαν στην αρχαιότητα οι Ρωμαίοι αξιωματικοί για να ελέγχουν αν οι στρατιώτες τους βλέπουν καλά. Για τον λόγο αυτό ο Αλκόρ αποκαλείται και Δοκιμή».
«Πολλές διαφορετικές κουλτούρες φαντάστηκαν μιαν αρκούδα σε αυτή τη συγκέντρωση των άστρων», γράφει η Σάρα Γκίλινχαμ στο «Κοιτάζοντας τα αστέρια» (εκδ. Καπόν), προσθέτοντας: «Λόγω της θέσης τους κοντά στον βόρειο αστρικό πόλο, ο Βοώτης, ο βοσκός και τα σκυλιά του ακολουθούν τη Μεγάλη Αρκτο στον ουρανό όλο τον χρόνο. Στην ελληνική μυθολογία η Μεγάλη Αρκτος λέγεται πως ήταν η Καλλιστώ, η κυνηγός που γέννησε τον γιο του Δία, τον Αρκά. Οταν η γυναίκα του Δία, η Ηρα, το ανακάλυψε, θύμωσε πολύ και μεταμόρφωσε την Καλλιστώ σε αρκούδα». Αντιστοίχως, η Μικρή Αρκτος ήταν ο Αρκάς, «ο γιος της Καλλιστώς, ο οποίος μεγαλώνοντας έγινε κυνηγός. Μια μέρα συνάντησε στο δάσος τη μητέρα του με τη μορφή της αρκούδας. Καθώς ήταν έτοιμος να τη χτυπήσει με το τόξο του, ο Δίας μεταμόρφωσε και αυτόν σε αρκούδα, μεταφέροντας στη συνέχεια μάνα και γιο κάπου ανάμεσα στα άστρα».
