Τις προάλλες πέτυχα στον δρόμο τη γυναίκα που με επέβλεπε στην πρώτη μου δουλειά. Εκείνη η δουλειά ήταν κανονικό μαρτύριο. Ξεκινούσα νωρίς το πρωί και έβγαινα μετά τη δύση του ηλίου με την αίσθηση πως η δουλειά δεν τελειώνει ποτέ. Ετρωγα μια μίζερη σαλάτα σε πλαστικό ή σφολιάτες από τους φούρνους, ενώ δεν αποκλειόταν και να μου βάλουν τις φωνές. Πληρωνόμουν ψίχουλα. Ηταν 2014.
Εμαθα άπειρα πράγματα σ’ εκείνη τη δουλειά. Κυρίως για τον εαυτό μου και για τα ανεξάντλητα όρια της ανθρώπινης βλακείες. Μ’ ένα περίεργο κουράγιο και παρόλο που δεν είχα καθόλου λεφτά, την παράτησα, επειδή επέστρεφα σπίτι και ήθελα να βάλω τα κλάματα. Παρόλο που ζούμε σε μια κουλτούρα που μας νηπιοποιεί και μας προτρέπει να παίρνουμε αποφάσεις μόνον αφότου αναλύσουμε με ψυχολόγο/προπονητή βίου κάθε δευτερόλεπτο της ύπαρξής μας, η δική μου εμπειρία είναι πως όταν κάτι πάει εντελώς στραβά κατά βάθος το ξέρεις.
Ετσι, όταν βλέπω διαδικτυακούς προπονητές του βίου, εναλλακτικούς ψυχολόγους, γυμναστές και λοιπούς «φιτ» τύπους να προτρέπουν μέσα από σύντομα βιντεάκια τον κόσμο να διακρίνει από νωρίς τα προειδοποιητικά σημάδια (red flags) σε μια χάλια δουλειά ή σε μια χάλια σχέση, βλέπω μία στρέβλωση: η αλήθεια είναι πως μαθαίνουμε κάνοντας λάθη. Αν δεν κάνεις καμία δουλειά, καμία σχέση, καμία μετακόμιση, σίγουρα δεν θα πληγωθείς, αλλά δεν θα ’χεις ζήσει κιόλας.
Συγκεκριμένα, οι ινφλουένσερ ασχολούνται ο καθένας/η καθεμία μ’ ένα μόνο πράγμα, εμμονικά. Αν πουλάνε κρέμες, με τις κρέμες. Αν μακιγιάρονται, με το μακιγιάζ. Και αν έχουν κοιλιακούς, με τα μπρόκολα. Το θέμα είναι πως αυτή η απολύτως μονοθεματική πραγματικότητα αφαιρεί από τη ζωή την περιπλοκότητά της, ενώ μπερδεύει τους θεατές ως προς τις προτεραιότητές τους: είναι όντως τόσο σημαντικό το ταξίδι στο Μεξικό, όταν χρωστάς ΔΕΗ και ενοίκια; Μπορεί και να ’ναι.
Παράλληλα, αρκετοί απ’ αυτούς λένε σκέτα ψέματα. Παρουσιάζουν τη ζωή σαν κάτι έξω από τη διαρκή δοκιμασία, το λάθος, τον στοχασμό και την επανεξέταση. Κάτι που συμβαίνει σ’ έναν αισθητικά ικανοποιητικό χώρο απ’ όπου απουσιάζουν οι άλλοι, οι υποχρεώσεις και το βλέμμα προς αυτούς. Νομίζω οι πιο θλιβεροί είναι οι ίνφλουενσερ που πάνε ταξίδια. Φαντάσου να έχεις φτάσει μέχρι το Μπαλί και να πρέπει πάλι να τραβάς βίντεο (άρα να κοιτάς) την ξενυχτισμένη φάτσα σου. Πολύς κόπος για να μη χάσεις από πελάτισσα το christinaki24.
Η παραπλάνηση λαμβάνει χώρα και σε ό,τι αφορά τα οικονομικά, και μάλιστα με πολλαπλούς τρόπους. Ατομα που ενδεχομένως δεν έχουν εκτεθεί στα βιβλία του Πικετί, μπορεί να αγνοούν πως ζούμε, αποδεδειγμένα, σ’ έναν κόσμο μεγάλων ανισοτήτων. Με απλά λόγια: όσες φορές και να ξυπνήσεις 5 το πρωί μάλλον δεν θα αποκτήσεις ιδιωτικό τζετ και πισίνα, εκτός εάν διαθέτεις οικογενειακό πλούτο ή κάποιο εξαιρετικό ταλέντο. Και –ξέρεις κάτι;– η ζωή μπορεί να είναι καλή χωρίς αυτά.
Η αγαπημένη μου οικονομική παραπλάνηση πάντως είναι στη βαθιά ανδρόσφαιρα, όπου διάφοροι εξαπατημένοι φουσκωτοί ανταλλάσσουν «οικονομικές πληροφορίες» για «επενδύσεις» σε σχήματα πυραμίδα και άλλα ψεύδη για το πώς να βγάλεις εύκολα και γρήγορα λεφτά.
Αλλά και στη βαθιά γυναικόσφαιρα υπάρχει παραπλάνηση του στυλ «παράτησα τη δουλειά μου και άνοιξα κόζι φούρνο στη Στοκχόλμη». Οι άνθρωποι αυτοί ζουν σε κάτι σαν κενό, όπου μπορείς να ενεργείς χωρίς κεφάλαιο και από 5 δολάρια να βγάζεις 5Κ ή ν’ ανοίγεις κόζι φούρνο, απλώς επειδή είχες μπουχτίσει με το διδακτορικό σου.
Είναι ένα θραυσματικό, υψηλής ανάλυσης και χαμηλών εντάσεων ριάλιτι για Gen Z, που μοιάζει τόσο αληθινό και χειροποίητο ακριβώς επειδή η αφήγησή του είναι απλοϊκή και ψευδής. Π.χ: ποδηλατώ προς τον κόζι φούρνο μου με μόνη έγνοια αν θα φουσκώσει το ζυμάρι. Είναι προφανής η απουσία περιπλοκότητας στον ψευδοκόσμο που προωθούν μετά μανίας. Από την ποδηλασία λείπει η βροχή, από τον κόζι φούρνο η κούραση μίας Τετάρτης όπου πάλι έχεις σηκωθεί στις 5.
Και από κοντά υπάρχουν βιβλία αυτοβοήθειας που παραβλέπουν συνολικά την ύπαρξη οικονομίας και το γεγονός πως τα άτομα είναι εντοιχισμένα σε κοινωνικο-οικονομικές δομές που, σε τεράστιο βαθμό, καθορίζουν τη ζωή τους. Χθες, σ’ ένα βιβλιοπωλείο της Αθήνας είδα ένα έργο του στυλ «πώς να είσαι πλούσιος χωρίς χρήματα». Το Διαδίκτυο είναι γεμάτο από τέτοια ψεύδη που κανονικοποιούν την εισοδηματική ανισότητα ή ρομαντικοποιούν τον αποκλεισμό από το κεφάλαιο.
Αχ, όμως το χρήμα φέρνει και λίγη ευτυχία. Η φτώχεια είναι μίζερη, δύσκολη, εξαντλητική και οι φτωχοί θα θέλανε να ζούνε άνετα – το λένε τα μεγάλα ευρωπαϊκά μυθιστορήματα του 19ου αιώνα και σχεδόν κάθε σοβαρή μελέτη των οικονομικών του 21ου. Καθώς διάφορες χώρες λαμβάνουν μέτρα για τον περιορισμό της χρήσης του κινητού, σκεφτόμουν πως σ’ εκείνη την πρώτη δουλειά δοκίμασα διάφορα αρνητικά συναισθήματα, αλλά τουλάχιστον δεν ένιωσα ποτέ ότι ο μόχθος στην προσωπική μου ιστορία ενηλικίωσης ήταν αχρείαστος ή μία εξαίρεση.
* Ατομα που προωθούν προϊόντα, μάρκες και τρόπους ζωής αυτοκινηματογραφούμενα στα κοινωνικά δίκτυα, επηρεαστές, διαμορφωτές τάσεων
