Οταν η Φλοράνς Νουαβίλ, συγγραφέας του «Μίλαν Κούντερα. “Γράψιμο… Τι ιδέα κι αυτή!”» (μτφρ.: Γιάννης Η. Χάρης, εκδ. Εστία), επισκέπτεται την Πράγα το 2022, δεν βλέπει τίποτα στην πόλη που να παραπέμπει στον Τσέχο συγγραφέα. Ούτε μια εντοιχισμένη πλάκα, μνημείο. Ωστόσο, στη γενέτειρά του, το Μπρνο, ετοιμάζονται να δώσουν στην κεντρική πλατεία το όνομα του… πατέρα του, του επιφανούς μουσικολόγου Λούντβικ Κούντερα (που τόσο επηρέασε τον γιο).
Με όσους Τσέχους συνομιλεί η Νουαβίλ σχετικά με τη φήμη του Κούντερα στην πατρίδα του, εισπράττει απαντήσεις όπως «ο Κούντερα, μεγάλος εθνικός συγγραφέας; Με τίποτα… τον απεχθάνονται». Η έκφραση «κουντερικός» στο στόμα των Πραγινών ισοδυναμεί σχεδόν με βρισιά. Επίσης, η βιογραφία που θα γράψει ο Γιαν Νόβακ θα εμφανίσει τον Κούντερα «σαν κυνικό καρδιοκατακτητή σε πολλές γυναίκες».
Δεν είναι μόνον ότι έφυγε από τη χώρα το 1975, ότι έλεγε πως ήταν «Γάλλος συγγραφέας που γράφει στα τσεχικά», είναι και το σκάνδαλο με το περιοδικό Respekt, με τη λεγόμενη κατάδοση από τον Κούντερα ενός Τσέχου που είχε γίνει κατάσκοπος τη δεκαετία του ’50. Ορισμένοι Τσέχοι απολαμβάνουν το γεγονός ότι «τώρα ο Κούντερα δεν θα μπορέσει ποτέ πια να πάρει το Νομπέλ».
Ειρωνεία: Εχουν δίκιο. Κι ας μιλάει στο δοκίμιο που πάει να γίνει μυθιστόρημα, τις «Προδομένες διαθήκες» (ένα από τα καλύτερα βιβλία του!), και σε αντίθεση με τα μυθιστορήματά του που πάνε να γίνουν δοκίμια: «Η μέθη της σχετικότητας των ανθρωπίνων πραγμάτων· η παράδοξη απόλαυση που πηγάζει από τη βεβαιότητα ότι δεν υπάρχει βεβαιότητα».
Ειρωνεία (ακόμα μία): Τίποτε από όλα τα παραπάνω τα «αρνητικά» δεν έχει την παραμικρή σχέση με το έργο του Κούντερα. Δεν θα πάρει το Νομπέλ ΟΧΙ για τη λογοτεχνία του πάντως…
Ειρωνεία (ναι, ακόμα μία): Στη Γαλλία, η τσεχική μυστική αστυνομία βρίσκει τον τρόπο να παρακολουθεί (ακόμα και εκεί!) τον Κούντερα προκειμένου να εξακριβώσει ότι δεν εκφράζεται επικριτικά για το καθεστώς κ.τ.λ., κ.τ.λ.
Στη Γαλλία, ο Κούντερα θα βιοποριστεί ως καθηγητής στην πόλη της Ρεν και, σιγά σιγά, θα αρχίσει να γράφει μια σειρά διηγημάτων που, τελικώς, θα συνειδητοποιήσει πως πρόκειται για τα οργανικά μέρη ενός μυθιστορήματος. Αυτό είναι το βιβλίο που θα τιτλοφορηθεί «Το βιβλίο του γέλιου και της λήθης», από τα κορυφαία μυθιστορήματά του. Εξαιτίας προτάσεων όπως «ο αγώνας του ανθρώπου ενάντια στην εξουσία είναι αγώνας της μνήμης ενάντια στη λήθη», το τσεχικό καθεστώς θα του αφαιρέσει την εθνικότητά του. Δεν έχει καν διαβατήριο πλέον.
Τι μένει; Μα το μυθιστόρημα! Οπως το λέει στις «Προδομένες διαθήκες»: «Είστε κομμουνιστής, κύριε Κούντερα; – Οχι, είμαι μυθιστοριογράφος. – Είστε διαφωνών; – Οχι, είμαι μυθιστοριογράφος. – Είστε αριστερός ή δεξιός; – Ούτε το ένα ούτε το άλλο. Είμαι μυθιστοριογράφος».
Ποιος να τον κάνει ζάφτι;
