Συχνά πιάνω τον εαυτό μου να αναρωτιέται γιατί οι Έλληνες είναι τόσο κλειστόμυαλοι. Ξέρω ότι ακούγεται κάπως βαρύ. Αλλά μερικές φορές αισθάνομαι ότι η χώρα είναι σε κάψουλα. Αποκομμένη από ρεύματα σκέψης, τεχνολογίες κλπ. που συναντά κανείς σε άλλες Ευρωπαϊκές χώρες. Αυτή η αίσθηση πως η Ελλάδα είναι κάπου μακριά από την υπόλοιπη Ευρώπη ενισχύεται από την απουσία σιδηροδρομικής σύνδεσης, αλλά και τις θεσμικές αποκλίσεις (σκάνδαλα, διαφθορά κλπ.). Υπάρχουν, όμως, αποκλίσεις και στην πιθανότητα να ταξιδεύει κανείς συχνά και πολύ, ώστε να επιστρέψει στη χώρα φέρνοντας άλλες επιρροές.
Οι Έλληνες που ζουν στην Ελλάδα είναι κουρασμένοι και δεν πάνε μακριά. Δύο ακόμη στατιστικές δείχνουν προς αυτήν την κατεύθυνση. Σχεδόν οι μισοί Έλληνες άνω των 16 ετών δεν κατάφεραν να πάνε κάπου διακοπές το 2024, σύμφωνα με την Eurostat. Το καλοκαίρι του 2025 φαντάζει επίσης δυσοίωνο. Μπορεί τα μπαρ και οι καφετέριες να είναι γεμάτα κόσμο, γιατί, αφενός, υπάρχουν επισκέπτες και, αφετέρου, ο καφές έξω συνάδει με τον τρόπο ζωής στην Ελλάδα, αυτό, όμως δεν σημαίνει πως οι άνθρωποι που ζουν στη χώρα μόνιμα έχουν αποταμιεύσεις, εργασία, διάθεση ή ψυχική υγεία να κάνουν ένα ταξίδι.
Σύμφωνα με άλλη έρευνα, του Ινστιτούτου Έρευνας Λιανεμπορίου Καταναλωτικών Αγαθών, αυτοί που πάνε διακοπές κάθονται κατά μέσο όρο σχεδόν 11 ημέρες και μάλιστα μαγειρεύουν. Το εύρημα ενισχύει άλλα ευρήματα με βάση τα οποία οι Έλληνες εργάζονται πολύ. Αυτό δεν σημαίνει ότι είμαστε αποτελεσματικοί. Οι Έλληνες δουλεύουν ατέλειωτες εργατοώρες.
Δεν παράγουν, όμως, πολύ, μεταξύ άλλων λόγω της απουσίας επενδύσεων σε νέες γνώσεις, ιδέες και τεχνολογίες και εξαιτίας της απουσίας μισθολογικών κινήτρων (πόσο να προσπαθήσεις, αν δεν παίρνεις παραπάνω λεφτά;). Παράλληλα, αντί να συναντά κανείς εργασιακή ηθική και επαγγελματισμό, στους εργασιακούς χώρους βρίσκει ματαιοπονία ή φυγοπονία, μαζί με υπερβολικά πολλά συναισθήματα και μια εξουθενωτική έλλειψη οριοθέτησης.
Πώς να ξεκουραστεί κανείς απ’ όλ’ αυτά μέσα σε δέκα περίπου μέρες; Μελέτες δείχνουν ότι η πραγματική ξεκούραση προκύπτει όταν έχει κανείς συχνές διακοπές. Μικρά διαλείμματα μέσα στην εβδομάδα. Μέσα στη χρονιά. Έτσι, άλλες χώρες συζητούν ή καθιερώνουν την τετραήμερη απασχόληση, για να ενισχυθεί η παραγωγικότητα. Κι ενώ σε πολλές χώρες του Βορρά η μέρα τελειώνει κάποια στιγμή το απόγευμα, στην Ελλάδα συνεχίζεται, σε αρκετούς κλάδους, με τηλεφωνήματα, μηνυματάκια, μελόδραμα, ενοχλήσεις, αναθέσεις της τελευταίας στιγμής και άλλες εκδηλώσεις της έλλειψης επαγγελματισμού.
Οι Σκανδιναβοί μπορούν και ξεκουράζονται πραγματικά σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat. Κι οι Βέλγοι, οι Ολλανδοί κλπ. Θα ταξιδέψουν. Θ’ ανοίξουν τους ορίζοντες τους. Θα γυρίσουν στις δουλειές ξεκούραστοι, συναρπαστικοί. Πόσοι εργοδότες στην Ελλάδα αντιλαμβάνονται την ιδέα της «επένδυσης στο ανθρώπινο δυναμικό;». Πόσοι Έλληνες λαμβάνουν συχνές αυξήσεις, δώρα, μη υλικές παροχές, ευκαιρίες επανεκπαίδευσης, πρόσβαση στον πολιτισμό χρηματοδοτημένη από τον εργοδότη κλπ; Λίγοι. Αναφέρομαι σ’ αυτούς που εργάζονται κανονικά στην αγορά, όχι στους υπαλλήλους κομμάτων, ιδεολογιών και πολιτικών προσώπων που πάντα επιβραβεύονται για τον κόπο τους (με τα λεφτά άλλων ανθρώπων φυσικά).
Στην πραγματικότητα, όλη η Ευρώπη ξεκουράζεται περισσότερο. Μόνο οι Ρουμάνοι τα πήγαν χειρότερα από τους Έλληνες στο θέμα διακοπές το ‘24. Σκεφτείτε πόσο βαρετή και περίκλειστη γίνεται μια χώρα με νέους ανθρώπους που δεν ταξιδεύουν. Με μεσήλικες που όλη τους η μέρα είναι η δουλειά τους. Με δεκαεξάχρονα που δεν μπορούν να μπουν σε ένα τρένο στη Θεσσαλονίκη και να φτάσουν στο Όσλο παρατηρώντας, μαθαίνοντας, σωρεύοντας εμπειρίες.
